بریهات جاتکه
| نویسنده(ها) | واراهامیهیرا |
|---|---|
| کشور | هند |
| زبان | سانسکریت |
| موضوع(ها) | اختربینی |
بریهات جاتکه، بریهات جاتکم یا بریهَج‌جاتکم (سانسکریت: बृहज्जातकम्) یکی از پنج اثر اصلی واراهامیهیرا است.[۱] چهار اثر اصلی دیگر او عبارت‌اند از پنچه‌سیدهانتیکا، بریهات سامهیتا، لگهو جاتکه و یوگه‌یاترا.
بریهات جاتکه همچنین یکی از پنج رسالهٔ اصلی اختربینی پیش‌گویانهٔ هندو شمرده می‌شود. چهار رسالهٔ دیگر عبارت‌اند از ساراوالی نوشتهٔ کلیانه‌ورمه، سروارته چینتامنی نوشتهٔ ونکتشه، جاتکه پاریجاته نوشتهٔ ویدیه‌ناته و فله‌دیپیکه نوشتهٔ منترشوره. مطالعهٔ این متن کلاسیک، مبانی اختربینی هندو را توضیح می‌دهد.
ساختار
بریهات جاتکه یکی از کتاب‌های درسی معیار در اختربینی ودایی شناخته می‌شود[۲] و گاه از آن با عنوان «برجسته‌ترین متن اختربینی هند» یاد شده است.[۱]
این اثر گسترهٔ وسیع و پیچیده‌ای از اختربینی پیش‌گویانه را دربر می‌گیرد و ایجاز آن در بیان مطالب نیز درخور توجه است. شیامه‌سوندره داسه، اختربین ودایی، در مقاله‌ای با عنوان «دربارهٔ اصالت بریهات پاراشره هورا شاستره امروزی» که در شماره‌های ژوئیه و اوت ۲۰۰۹ مجلهٔ اختربینی در بنگلور منتشر شد، می‌نویسد:
کسی را دانشمند جیوتیشا نمی‌دانستند، مگر آنکه بریهات جاتکه و پرشنه مارگه را از بر داشت؛ نه بریهات پاراشره هورا شاستره را. بریهات جاتکه گوهری در میان ادبیات اختربینی شمرده می‌شد و در سال‌های آغازین پژوهش من، ترجمه‌ها و شرح‌های فراوانی بر بریهات جاتکه واراهامیهیرا وجود داشت... در جنوب هند، بریهات جاتکه و شرح‌های آن از بالاترین اعتبار برخوردارند، نه بریهات پاراشره هورا شاستره. چرا؟ به سبب شرح‌های کهن فراوانی که بهَتّوتپَله و دیگران بر آن نوشته‌اند، به‌ویژه دشه‌دهیایی اثر گووینده بهَتّتَتیری از تلکولَتور...
— [۳]
جاتکه پاریجاته، اثر کلاسیک ویدیه‌ناته، چندین بیت از بریهات جاتکه را واژه‌به‌واژه برای توضیح یا نشان‌دادن دیدگاه‌های خود اقتباس کرده است.[۴]
فصل‌ها
متن اصلی که به سانسکریت ادبی نوشته شده، بیش از ۴۰۷ شلوکه یا بیت در ۲۸ فصل دارد.[۵]
- فصل یکم: بدون عنوان؛ با نیایش آغاز می‌شود و سپس اصطلاحات فنی و مفاهیم گوناگون مربوط به اختران و برج‌های منطقةالبروج را توضیح می‌دهد.
- فصل دوم، گْرَهَیونی پْرَبْهِده («طبایع اختران»): ویژگی‌ها، سرشت‌ها، جایگاه‌ها، دلالت‌ها و روابط اختران، نظرهای آنها و سرچشمه‌های نیرویشان را توضیح می‌دهد.
- فصل سوم، وی‌یونی جَنَمه اَدْهیایه («زادگان گوناگون»): به زایش پرندگان، جانوران و گیاهان می‌پردازد.
- فصل چهارم، نیشِکه («انعقاد نطفه»): دربارهٔ آبستنی، جنسیت فرزند، تأثیر زمان انعقاد نطفه و تولد دوقلوها و سه‌قلوهاست.
- فصل پنجم، جَنَمه‌کاله لَکشَنه («ویژگی‌های تولد»): زایمان طبیعی و غیرطبیعی، سرنوشت نوزادان و ناهنجاری‌های مادرزادی را بررسی می‌کند.
- فصل ششم، بالاریشته («ترکیب‌های نشان‌دهندهٔ مرگ زودرس»): به وضعیت‌های اختری نشان‌دهندهٔ مرگ زودهنگام نوزاد، مرگ مادر یا پدر پیش از تولد یا اندکی پس از آن، زمان مرگ و ترکیب‌هایی می‌پردازد که دلالت مرگ زودرس را باطل می‌کنند.
- فصل هفتم، آیوردایه («تعیین درازای عمر»): روش‌های تعیین طول عمر انسان‌ها و جانوران و سال‌های عمری را که اختران گوناگون می‌بخشند، توضیح می‌دهد.
- فصل هشتم، دَشه‌اَنتَردَشه («دوره‌ها و زیردوره‌های اختران»): آثار دوره‌ها و زیردوره‌های منسوب به اختران را شرح می‌دهد.
- فصل نهم، اَشتَکه‌وَرگه («روابط هشت‌گانه»): روابط هشت‌گانهٔ اختران و نتایج گذر آنها از برج‌ها و خانه‌های گوناگون را بررسی می‌کند.
- فصل دهم، کَرْمَجیوَه («تعیین پیشه»): وضعیت‌ها و ترکیب‌های اختری نشان‌دهندهٔ پیشه‌های گوناگون، دارایی موروثی، میراث و دیگر راه‌های کسب درآمد و ثروت را شرح می‌دهد.
- فصل یازدهم، راجا یوگا («ترکیب‌های پادشاهی»): ترکیب‌های نشان‌دهندهٔ پادشاهی و قدرت سیاسی، سقوط از قدرت، خدمتگزاری و موضوعات مرتبط را بیان می‌کند.
- فصل دوازدهم، نَبْهَسه یوگا: ترکیب‌های ویژهٔ اختری را شرح می‌دهد که تأثیری پایدار و همیشگی بر زندگی انسان دارند.
- فصل سیزدهم، چَندره یوگادهیایه: نتایج جایگاه‌های ماه و قران آن با دیگر اختران در برج‌های گوناگون را توضیح می‌دهد.
- فصل چهاردهم، دوی‌گْرَهَه یوگادهیایه: به نتایج قران دو اختر در برج‌ها و خانه‌های گوناگون می‌پردازد.
- فصل پانزدهم، پْرَوْرَجیه یوگا یا «یوگاهای سَنیاسه»: ترکیب‌های نشان‌دهندهٔ ترک دنیا و نتایج گردآمدن چند اختر در یک برج یا خانه را بیان می‌کند.
- فصل شانزدهم، ریکشه‌شیلا‌دهیایه: تأثیر ناکشاتراها و نتایج تولد در هریک از آنها را توضیح می‌دهد.
- فصل هفدهم، راشی‌شیلا‌دهیایه: نتایج قرارگرفتن ماه در برج‌های گوناگون را بیان می‌کند.
- فصل هجدهم، راشی‌شیلا‌دهیایه: به نتایج قرارگرفتن اختران در برج‌های مختلف می‌پردازد.
- فصل نوزدهم، دْریشتی فَلادهیایه («نتایج نظرهای اختری»): نتایج، دلالت‌ها و توان نظرهای اختران و آسیب‌ها یا نحوست‌های ناشی از آنها را شرح می‌دهد.
- فصل بیستم، بْهاوادهیایه («نتایج خانه‌ها»): نتایج جای‌گیری اختران در بهاوه‌ها یا خانه‌ها را بررسی می‌کند.
- فصل بیست‌ویکم، آشرَیه یوگادهیایه: ترکیب‌های ویژهٔ اختری، نتایج قرارگرفتن اختران در برج خود، شرف یا برج‌های دیگر و تأثیر نظر بر اخترانِ در شرف را شرح می‌دهد.
- فصل بیست‌ودوم، پْرَکیرنه‌دهیایه («نتایج گوناگون»): وضعیت‌های معمول، ترکیب‌های نامتعارف اختران و نقش اختران در بخش‌های گوناگون هر برج را توضیح می‌دهد.
- فصل بیست‌وسوم، اَنیشته‌دهیایه («بداقبالی‌ها»): رونق یا دشواری ناشی از وضعیت‌ها، ترکیب‌ها و گذرهای اختری، ازدواج و فرزندان نیک‌فرجام یا بدفرجام، بیماری، تنگدستی و بندگی را بررسی می‌کند.
- فصل بیست‌وچهارم، استری جاتکه‌دهیایه («زایچه‌بینی زنان»): نتایج ترکیب‌های اختری دربارهٔ زنان، تعیین ویژگی‌های آنان از راه بررسی تریم‌شامشه و دلالت‌های بیوگی را بیان می‌کند.
- فصل بیست‌وپنجم، نیریانه‌دهیایه («تعیین مرگ»): بیماری‌های کشنده، مرگ غیرطبیعی، سرنوشت پیکر پس از مرگ و هستی گذشته و آیندهٔ روان را بررسی می‌کند.
- فصل بیست‌وششم، نَشته جاتکه («زایچهٔ ناشناخته یا گمشده»): روش بازسازی زایچه بر پایهٔ زمان طرح پرسش را شرح می‌دهد.
- فصل بیست‌وهفتم، دْرِکّانه‌دهیایه: نتایج قرارگرفتن اختران در درکاناها یا یک‌سوم‌های برج را توضیح می‌دهد.
- فصل بیست‌وهشتم، اوپَسَمهاره‌دهیایه: فصل پایانی و جمع‌بندی کتاب است.
شرح‌ها
اطلاعات این بخش عمدتاً برگرفته از مقالهٔ «دربارهٔ اصالت بریهات پاراشره هورا شاستره امروزی» نوشتهٔ شیامه‌سوندره داسه است.[۶]
وی. اس. کلیان‌رمن از بیست شرح بر بریهات جاتکه واراهامیهیرا نام برده است.[۷] ابوریحان بیرونی نیز در نوشته‌های خود یادآور شده است که بله‌بَدره، که پیش از بهَتّوتپَله می‌زیست، شرحی بر بریهات جاتکه نوشته بود.[۸]
بهَتّوتپَله، معروف به اوتپَله، که بر بریهات سامهیتا نیز شرح نوشته بود، در نوشته‌های خود به عصر ویکرمادیتیه یا ویکرم سموت اشاره می‌کند، نه عصر شالیواهَنه یا عصر سکا. او شرح خود بر بریهات جاتکه با عنوان جگچ‌چندریکا را در سال ۹۶۵ یا ۹۶۶ میلادی به پایان رساند.[۹] او تا آن هنگام شرح‌های خود بر دیگر آثار واراهامیهیرا را نیز به پایان رسانده بود. شرح او بر بریهات جاتکه بیش از هشت هزار بیت دارد و نمونه‌ها و شواهد فراوانی را دربر می‌گیرد.[۱۰][۱۱]
سه شرح کمترشناخته‌شدهٔ دیگر بر بریهات جاتکه عبارت‌اند از سوبودهینی، مودراکشَری و شریپَتیَم.[۱۲][۱۳] شرح رودره با عنوان ویوَرنه نیز که بر دشه‌دهیایی گووینده بهَتّتَتیری از تلکولَتور استوار است، از شرح‌های برجستهٔ این اثر شمرده می‌شود.[۱۴]
جیوتیشا با مابعدالطبیعه پیوند دارد و دارای زمینه و هدفی فلسفی است. در این سنت، انضباط جسم، ذهن و روان، شخص را در جیوتیشا ورزیده می‌کند. این ویژگی در بریهات جاتکه به‌عنوان یکی از متون بنیادی این دانش برجسته است و در شرح‌های گوناگون آن، از جمله اَپوروارته‌پردَرشیکه نوشتهٔ اَی. اِن. شرینیواسه‌راگهوه آینگر، با روشنی و تأکید بازتاب یافته است.[۱۵]
پیوند به بیرون
- N. Chidambaram Iyer (۱۹۰۵). The Brihat Jataka of Varaha Mihira.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
منابع
- 1 2 Ronnie Gale Dreyer (۱ مه ۱۹۹۷). Vedic Astrology: A Guide to the Fundamentals of Jyotish. Weiser Books. ص. ۲۰. شابک ۹۷۸-۰-۸۷۷۲۸-۸۸۹-۳. دریافت‌شده در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ بریهات جاتکه در جایگاه سوم فهرست پانزده اثر کلاسیک اختربینی پیشنهادی بهاراتیه ویدیا بهون قرار دارد. مرکز دهلی. بازبینی‌شده در ۲۷ اکتبر ۲۰۱۲.
- ↑ «دربارهٔ اصالت بریهات پاراشره هورا شاستره امروزی ـ اهمیت بریهات جاتکه». شیامه‌سوندره داسه. بازبینی‌شده در ۲۷ اکتبر ۲۰۱۲.
- ↑ جاتکه پاریجاته، جلد دوم، ترجمه و شرح وی. اس. شاستری، ص. ۳۱۹. «در فصل ششم، شش بیت شمارهٔ ۴۸، ۴۹، ۵۰، ۵۲، ۹۹ و ۱۰۰ از بریهات جاتکه گرفته شده‌اند.» بازبینی‌شده در ۲۷ اکتبر ۲۰۱۲.
- ↑ «Acharya Varahamihira's Brihat Jatak». دریافت‌شده در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «دربارهٔ اصالت بریهات پاراشره هورا شاستره امروزی ـ شرح‌های بریهات جاتکه». شیامه‌سوندره داسه. بازبینی‌شده در ۲۷ اکتبر ۲۰۱۲.
- ↑ ارزیابی اختربینی هندی، نوشتهٔ وی. اس. کلیان‌رمن. انتشارات سی‌اچ‌بی، ناگرکویل، هند، ۲۰۰۷.
- ↑ اِی. ام. شاستری، هند در بریهات سامهیتای واراهامیهیرا، موتیلال بنارسی‌داس، دهلی، ۱۹۶۹، ص. ۲۶.
- ↑ Mak، Bill M. (۲۰۱۸–۲۰۱۹). «Bhaṭṭotpala and Scientific Learning in Tenth-Century Kashmir». Journal of Indological Studies (۳۰–۳۱): ۳۷–۶۴.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «یادداشتی دربارهٔ بهَتّوتپَله» نوشتهٔ بی. سوریه‌ناراین رائو، صص. ۱۵۶–۱۵۹ از ترجمهٔ او از بریهات جاتکه.
- ↑ Mohan Lal (۱ ژانویه ۲۰۰۶). The Encyclopaedia of Indian Literature. ج. ۵. Sahitya Akademi. ص. ۴۴۹۴. شابک ۹۷۸-۸۱-۲۶۰-۱۲۲۱-۳. دریافت‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ بریهَج‌جاتکم واراهامیهیرا. انتشارات ای‌ام‌اس، نیویورک، چاپ ۱۹۷۴. شابک ۹۷۸۰۴۰۴۵۷۸۱۲۱
- ↑ مجموعه آریایی، مجموعهٔ اختربینی: بریهات جاتکهٔ واراهامیهیرا، صص. ۲۳–۲۴.
- ↑ «Varahamihirahorasastram, Adyar Library 1951 edition, introduction by A. N. Srinivasa Raghava Aiyangar, pp. XXV–XXVI».
- ↑ «Varahamihirahorasastram, Adyar Library 1951 edition, foreword by K. V. Rangaswami, p. X».
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Brihat Jataka». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۲۶.