دریکان
دریکان (انگلیسی: Drekkana) یا دریگان و دریجان (سانسکریت: द्रेक्काण، drekkāṇa) در اختربینی هندی، یک‌سومِ یک برج و برابر با ده درجه از منطقةالبروج است. هر برج به سه دریکان و مجموع منطقةالبروج به ۳۶ دریکان تقسیم می‌شود. دریکان از نظر اندازه با وجه یا سه‌بهر در اختربینی یونانی و اسلامی برابر است، اما قواعد فرمانروایی و کاربردهای تفسیری آن در سنت هندی ویژگی‌های خاص خود را دارد.
دریکان (سانسکریت: द्रेष्काण یا द्रेक्काण)، یکی از شانزده «ورگه» اصلی، یعنی تقسیمات برج، در اختربینی هندی است. این تقسیمات در بریهات پراشره هورا شاستره شرح داده شده‌اند؛ اثری که در آن پراشره گونه‌های مختلف خانه‌ها را برای مایتریا توضیح می‌دهد. پاراشارا می‌گوید روابط شخص با خواهران و برادرانش باید بر پایهٔ دریکان‌هایی بررسی شود که اختران در آنها قرار گرفته‌اند. همهٔ متون معیارِ کهن اختربینی هندی به این ورگه‌ها پرداخته‌اند. جایگاه واقعی هر اختر با بررسی موقعیت آن در این شانزده ورگه شناخته می‌شود. زایچه‌های تقسیم‌شدهٔ شانزده‌گانه از اجزای بنیادی اختربینی هندی‌اند و هرکدام باید نخست به‌طور مستقل و سپس همراه با دیگر زایچه‌های تقسیم‌شده بررسی شوند. به عقیدهٔ ام. راماکریشنا بهات، «دریکان» واژه‌ای اصالتاً سانسکریت نیست و از زبان یونانی وام گرفته شده است.[۱]
دهخدا «دریجان» را هر بخش ده‌درجه‌ای از یک برج تعریف کرده و نوشته است که برای هر دریجان، خداوندی از میان هفت اختر در نظر گرفته می‌شد. بنا بر یادداشت او، در تعیین خداوندان این بخش‌ها میان سنت‌های اختربینی ایران، روم و هند اختلاف وجود داشته است.[۲] بعضی فرهنگ‌های قدیم، از جمله برهان قاطع، آنندراج و فرهنگ جهانگیری، دریگان یا دریجان را از اصطلاحات و تقسیمات احکام نجوم معرفی کرده‌اند؛ این تعریف‌ها بعداً در لغت‌نامه دهخدا گردآوری شده‌اند.[۳]
نام و ریشه‌شناسی
در منابع فارسی، صورت‌های دریکان، دریگان و دریجان برای این اصطلاح به کار رفته‌اند. لغت‌نامه دهخدا «دریجان» را صورت معرّبِ «دریگان» دانسته و «ادرجان»، «وجه»، «دهج» و «صورت» را نیز از نام‌های مرتبط با آن شمرده است.[۲] در همان لغت‌نامه، «دریگان» اصطلاحی هندی معرفی شده و آمده است که این واژه از دو جزء به معنای «سه» و «بخش یا بهر» ساخته شده است؛ بنابراین معنای تحت‌اللفظی آن «سه‌بهر» یا «یک‌سوم» است.[۳]
ابوریحان بیرونی در تحقیق ماللهند این تقسیمات سه‌گانه را «دریکان» نامیده و افزوده است که همان‌ها نزد مردمان سرزمین‌های اسلامی «دریجانات» خوانده می‌شوند.[۳] او در التفهیم نیز در پاسخ به پرسش «دریگان چیست؟» می‌نویسد:
هم سیکِ برج‌هااند نزدیک هندوان، و مردمان ما آن را دریجان خوانند؛ و خداوندانشان به خلاف وجوه، که نخستین دریجان از هر برجی خداوندش را باشد و دوم خداوند پنجم برج را از او و سوم خداوند نهم را.
— ابوریحان بیرونی، التفهیم، ص ۴۰۴؛ به نقل از لغت‌نامه دهخدا[۳]
بر این پایه، «دریگان» صورت هندی و «دریجان» صورت معرّب آن است. «دریکان» نیز صورت دیگری از همین نام است که در واژه‌نامه‌های تخصصی نجوم و احکام نجوم ثبت شده است.[۴]
تقسیم برج‌ها و خداوندان
هر برج سی درجه دارد و به سه دریکانِ ده‌درجه‌ای تقسیم می‌شود. بدین‌ترتیب، در سراسر منطقةالبروج ۳۶ دریکان وجود دارد. در دستگاه هندی، خداوند دریکان نخست همان خداوند برج است؛ خداوند دریکان دوم، خداوند پنجمین برج از آن برج؛ و خداوند دریکان سوم، خداوند نهمین برج از آن است. برج‌های اول، پنجم و نهم در یک مثلثه قرار می‌گیرند.[۳]
برای نمونه، سه دریکانِ برج بره چنین‌اند:
| دریکان | گستره | برج متناظر در مثلثه | خداوند |
|---|---|---|---|
| نخست | ۰ تا ۱۰ درجه | بره | بهرام |
| دوم | ۱۰ تا ۲۰ درجه | شیر، پنجمین برج از بره | خورشید |
| سوم | ۲۰ تا ۳۰ درجه | کماندار، نهمین برج از بره | هرمزد |
این شیوه با نظام وجوه یکسان نیست. هرچند وجه و دریکان هر دو بخش‌هایی ده‌درجه‌ای از برج‌اند، ترتیب خداوندانِ وجوه بر پایهٔ نظم ویژهٔ هفت اختر تعیین می‌شود، اما خداوندان دریکان در روش هندی از خداوندان سه برجِ یک مثلثه پیروی می‌کنند. دهخدا نیز با استناد به التفهیم تصریح می‌کند که «خداوندانشان به خلاف وجوه» است.[۳]
دریکان یک‌سومِ مساویِ یک برج یا «راشی» و برابر با یک‌سی‌وششمِ منطقةالبروج است. دریکان نخست را خداوند همان برج، دریکان دوم را خداوند پنجمین برج از آن و دریکان سوم را خداوند نهمین برج از آن برج خداوندی می‌کند. بنابراین خداوندان سه دریکانِ هر برج، همان خداوندان سه برجِ یک مثلثه هستند.
با وجود این، رودرا می‌گوید برخی قاعدهٔ منسوب به پاراشارا را ناظر بر خداوندان نوامشاهای پنجم و نهم دانسته‌اند. در مقابل، سوماناتا در کالپالاتا می‌گوید خداوندان دوازده دریکان از مِشا، یعنی بره، تا کَرکا، یعنی خرچنگ، به‌ترتیب خداوندان دوازده برج‌اند که با نظمی متقارن و ساعت‌گرد از بره آغاز می‌شوند. همین ترتیب برای گروه‌هایی که از سیمها، یعنی شیر، و دَهنوس، یعنی کماندار، آغاز می‌شوند نیز تکرار می‌شود. روش دیگری به نام «پَریوریتی ترایاپاکشا» نیز در وریدها کاریکاهای جایمینی پیشنهاد شده است که خداوندی دریکان‌ها را بر اساس طرح مورد استفاده در تنظیم زایچهٔ نوامشا تعیین می‌کند.[۵]
واراهامیهیرا از روش پاراشارا پیروی کرده و هر ۳۶ دریکان را در فصل بیست‌وهفتم بریهات جاتاکا وصف کرده است. در این نظام، اختری که در دریکان متعلق به خود قرار گیرد، نیرو می‌یابد. واراهامیهیرا همچنین توصیه می‌کند هنگامی که زمان زایش معلوم نیست، برای تعیین طالع از دریکانی استفاده شود که خورشید هنگام طرح پرسش در آن قرار داشته است.[۶]
کاربرد در تفسیر زایچه
کالیان‌وارمن در فصل چهل‌ونهم ساراوالی، احکام زایش در هریک از دریکان‌ها را توضیح می‌دهد. به گفتهٔ او، این احکام تنها هنگامی اعتبار دارند که دریکان و خداوند آن نیرومند باشند یا خداوند دریکان به همان دریکان نظر داشته باشد:
द्रेक्काणभे वीर्यवति स्वद्रष्टे द्रेक्काणकल्पं तु फलं विदध्यात्
«زایچهٔ دریکان» که «زایچهٔ هماهنگ سوم» نیز نامیده می‌شود، برای بررسی روابط شخص با خواهران و برادرانش به کار می‌رود. قرارگرفتن خداوند خانهٔ سوم در دریکانی سازگار، نشانهٔ نتایج مطلوب دانسته می‌شود. قرارگرفتن یک اختر در دریکان خودش فضیلت‌هایی به شخص می‌بخشد و قرارگرفتن ماه در دریکان خودش، نشانهٔ برخورداری از ویژگی‌های نیک جسمی و ذهنی شمرده می‌شود. همچنین گفته شده است که قرارگرفتن خداوند طالع به‌ترتیب در دریکان نخست، دوم یا سوم، می‌تواند شخص را به مقام داور، فرمانروای یک مندله یا رئیس یک روستا برساند.[۸]
بنگلور ونکاتا رامان در کتاب چگونه یک زایچه را داوری کنیم تأثیر اختران واقع در دریکان‌های مختلف و خداوندان آنها را بر وضعیت مالی شخص بررسی کرده است. به گفتهٔ او، اگر خداوند طالع در دریکانی سازگار قرار گیرد، شخص در سراسر زندگی خوشبخت خواهد بود.[۹]
در متون اختربینی هندی
اهمیت جایگاه اختران و خداوندان خانه‌ها در دریکان‌های مختلف در شماری از متون کهن اختربینی هندی بیان شده است. گارگا می‌گوید اگر ماه در کماندار یا ماهی، یا در دریکان یا نوامشای زیر خداوندی هرمزد قرار داشته باشد، یا در هر برجی با هرمزد قران کند، شخص حاصل رابطه‌ای نامشروع نخواهد بود.
در سروارته چینتامانی آمده است که اگر خداوند خانهٔ پنجم از خداوند دریکانی که خداوند نوامشایِ محل استقرارِ خداوند خانهٔ دوازدهم در آن قرار دارد نظر بپذیرد یا با آن قران کند، شخص به سبب فرزندانش اندوهگین خواهد شد. در این اثر، جایگاه‌ها و پیوندهای نامساعدِ خداوندان دریکان همچنین برای پیشگویی چگونگی مرگ شخص به کار رفته‌اند. از جمله:
- اگر خداوند خانهٔ هشتم در دریکان «پاشا»، یعنی دریکان نخست بز، یا «سارپا»، یعنی دریکان سوم خرچنگ، قرار گیرد یا با کیوان، ماندی یا راهو قران کند، مرگ بر اثر زندانی‌شدن یا به‌دارآویخته‌شدن پیشگویی می‌شود.
- اگر خداوند دریکانی که کیوان در آن قرار دارد، در برج یا نوامشای زیر خداوندی بهرام باشد و بهرام نیز به آن نظر داشته باشد، مرگ در جنگ پیشگویی می‌شود.
- اگر ناهید یا ماه در برج هبوط خود و در خانهٔ چهارم قرار داشته باشد و خداوند خانهٔ هفتم در دریکان پاشا یا سارپا باشد، مرگ همسر بر اثر به‌دارآویخته‌شدن پیشگویی می‌شود.
ونکاتشا همچنین می‌گوید اگر خداوند دریکانی که خداوند خانهٔ یازدهم در آن قرار دارد، اختری سعد باشد و خداوند خانهٔ دهم به آن نظر داشته باشد، شخص به ثروت فراوان می‌رسد. او دربارهٔ سرنوشت پس از مرگ می‌گوید اگر خداوند دریکانِ محل استقرارِ نیرومندترینِ خورشید و ماه، هرمزد باشد، شخص به «دیولوکا» می‌رود؛ اگر آن خداوند ماه یا ناهید باشد، به «پیتری‌لوکا» می‌رود؛ و اگر خورشید، بهرام یا تیر باشد، راهی دوزخ می‌شود. اگر آن خداوند نظرهای سعد نیز دریافت کند، شخص در جهانی که بدان می‌رود جایگاهی بلند می‌یابد؛ اگر در شرف باشد، به جهانی برتر، و اگر در هبوط باشد، به «ناراکالوکا» می‌رود. قرارگرفتن ناهید در یک دریکان شریر نیز نشانهٔ ترس از دشمنان، زندان، زنجیر، رنج فراوان و گرفتاری به دست راهزنان دانسته شده است.[۱۰]
جستارهای وابسته
- وجه (اختربینی)
- دهک مصری
- نوامشا
- اختربینی هندو
- مثلثه
منابع
- ↑ Bhat, M. Ramakrishna (1988). Fundamentals of Astrology (in English). موتیلال بانارسیداس. p. 211. ISBN 9788120802766.
- 1 2 «دریجان». لغت‌نامه دهخدا. دریافت‌شده در ۱۷ اوت ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|وبگاه=و|اثر=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 6 «دریگان». لغت‌نامه دهخدا. دریافت‌شده در ۱۷ اوت ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|وبگاه=و|اثر=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ واژه‌نامه نجوم و احکام نجوم. ص. ۴۵.
- ↑
- ↑ واراهامیهیرا (1986). Sree Varaha Mihira's Brihat Jataka (in English). موتیلال بانارسیداس. p. 565. ISBN 9788120813953.
- ↑ کالیان‌وارمن (2007). Saravali (in English). Translated by Murlidhar Chaturvedi. موتیلال بانارسیداس. p. 418. ISBN 9788120821279.
- ↑ Singh, Sita Ram (8 آوریل 2011). Predicting Your Future Through Astrology (in English). استرلینگ پابلیشرز. p. 80. ISBN 9788120790087.
- ↑ Raman, B. V. (31 ژانویه 2003). How to Judge a Horoscope (in English). Vol. 1. موتیلال بانارسیداس. pp. 25، 109–119. ISBN 9788120808478.
- ↑ Venkatesa (1996). Sri Sarwarthachintamani (in English). موتیلال بانارسیداس. pp. 484، 521، 544، 667، 675، 795. ISBN 9788120813533.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Drekkana». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ اوت ۲۰۲۶.
- مولفههای اصلی در اختربینی هندی
- واژهها و عبارتهای زبان سانسکریت