صندوقچه بیماران

صندوقچهٔ بیماران
صندوقچهٔ بیماران، یا محفظهٔ آثار مقدس بیماران، در موزه بریتانیا؛ بودا در میان برهما (چپ) و شَکره (راست) تصویر شده است.
مواد	طلا، مرصع به سنگ‌های قیمتی
اندازه	ارتفاع ۶٫۷ سانتیمتر (۲٫۶ اینچ)، قطر ۶٫۶ سانتیمتر (۲٫۶ اینچ)
خلق‌شده	سدهٔ نخست میلادی
کشف‌شده	روستای بیماران ۳۴٫۴۵۸۵۴۴°شمالی ۷۰٫۳۴۹۷۹۲°شرقی / 34.458544; 70.349792
مکان کنونی	موزه بریتانیا، لندن
شمارهٔ ثبت	OA 1900.2-9.1
بیماران بیماران بیماران

صندوقچهٔ بیماران، یا یادگاردان بیماران، صندوقچه‌ای کوچک از طلا برای نگهداری آثار مقدس بودایی است که از درون استوپهٔ شمارهٔ ۲ در دهکده بیماران، در نزدیکی جلال‌آباد در شرق افغانستان، بیرون آورده شد. سکه‌های یافت‌شده درون آن از نوع سکه‌های پادشاهی هندوسکایی هستند. این سکه‌ها در آغاز به دورهٔ فرمانروایی آزس دوم نسبت داده می‌شدند، اما بعدها به دورهٔ آزس یکم بازنسبت داده شدند. پژوهش‌های جدیدتر نشان می‌دهد که احتمالاً این سکه‌ها به دست شاهان خاراهوستس و موجاتریا ضرب شده‌اند که سکه‌هایی پس از مرگ آزس به نام او ضرب می‌کردند.

این صندوقچه بر پایهٔ سبک هنری معمولاً به سدهٔ نخست میلادی تاریخ‌گذاری می‌شود، هرچند برخی منابع آن را به سدهٔ دوم میلادی نسبت داده‌اند.

کشف

استوپهٔ شمارهٔ ۲ در بیماران (ننگرهار) که صندوقچه از آن کاوش شد؛ طرحی از چارلز مسون.

هنگامی که باستان‌شناس چارلز مسون در جریان فعالیت‌های خود در افغانستان میان سال‌های ۱۸۳۳ تا ۱۸۳۸ این صندوقچه را یافت، درون آن سکه‌هایی وجود داشت که به شاه هندوسکایی آزس دوم نسبت داده می‌شدند. بااین‌حال، پژوهش‌های جدید رابرت سینیور نشان می‌دهد که احتمالاً پادشاهی به نام آزس دوم اساساً وجود نداشته است و یافته‌هایی که پیش‌تر به دورهٔ او نسبت داده می‌شدند، احتمالاً باید به آزس یکم منسوب شوند. تازه‌ترین پژوهش‌ها در سال ۲۰۱۵، سکه‌ها را به شاه هندوسکایی خاراهوستس یا پسرش موجاتریا نسبت می‌دهند که پس از مرگ آزس، سکه‌هایی به نام او ضرب می‌کردند.

بر پایهٔ تحلیل سکه‌شناختی، صندوقچهٔ بیماران گاه به سال‌های ۰ تا ۱۵ میلادی (ژرار فوسمن)، معمولاً به حدود ۵۰ تا ۶۰ میلادی (موزه بریتانیا) و گاه، صرفاً بر پایهٔ ملاحظات هنری، به زمانی بسیار متأخرتر در سدهٔ دوم میلادی تاریخ‌گذاری شده است. این اثر اکنون در مجموعهٔ موزه بریتانیا نگهداری می‌شود.

تاریخ‌گذاری این اثر هنری منحصربه‌فرد برای گاه‌شناسی هنر بودایی و شکل‌گیری تصویر انسان‌وار گوتاما بودا اهمیت فراوان دارد، زیرا شمایل‌نگاری نسبتاً تکامل‌یافتهٔ آن می‌تواند نشان دهد که نمونه‌های پیشین این نوع تصویر احتمالاً مدت قابل توجهی پیش از آن وجود داشته‌اند.

روش کاوش

روش اصلی و عملاً تنها شیوهٔ چارلز مسون برای کاوش صندوقچهٔ بیماران، حفر درون استوپه بود. پیش از مسون، یوهان مارتین هونیگبرگر نیز این استوپه را کاوش کرده و از بخش مرکزی آن حفاری را آغاز کرده بود، اما پیش از رسیدن به حجرهٔ آثار مقدس کار را رها کرد.

هونیگبرگر جهانگردی اتریشی بود که در آسیا و هند سفر کرده و تجربه‌های خود را در کتاب Thirty-Five Years in the East شرح داده است. دربارهٔ یافته‌های او گفته شده است که آثار «بیشتر بر اثر بخت و اقبال تا بر پایهٔ هرگونه روش منظم کاوش» به دست آمده بودند.

مسون می‌نویسد که هونیگبرگر بنای استوپهٔ شمارهٔ ۲ بیماران را از سمت شمال گشوده، بخشی از آن را حفر کرده و سپس کار را رها کرده بود. مسون حفاری را تا هستهٔ استوپه ادامه داد تا به حجرهٔ اصلی آثار مقدس رسید و صندوقچهٔ بیماران در همان‌جا کشف شد. بااین‌حال، روش حفاری مسون فاقد دقت و شیوه‌های باستان‌شناسی مدرن بود و ازاین‌رو اطلاعات حاصل از چگونگی کاوش آن محدودیت‌هایی دارد.

توصیف

جزئیات پیکرهٔ بودا که حالت بدنی نادر و پوشاک سبک او را نشان می‌دهد.

صندوقچه ظرفی کوچک است که از نظر شکل به پیکسیس در اروپای باستان شباهت دارد. این اثر بدون درپوش پیدا شد. کف آن با نقش گل نیلوفر تزئین شده است.

بر صندوقچه تصویرهایی با ویژگی‌های هلنیستی از بودا دیده می‌شود: حالت کج‌ایستایی، هیماتیون یونانی، آرایش موی جمع‌شده، سبیل و اجرای واقع‌گرایانه. بودا در میان ایزدان هندی برهما و شَکره، درون طاقچه‌های قوسی با معماری جهان یونانی رومی قرار دارد. این طاق‌ها در منابع با عنوان homme arcade یا caitya نیز توصیف شده‌اند.

در مجموع هشت پیکرهٔ برجسته بر صندوقچه دیده می‌شود: دو مجموعهٔ یکسان برهما–بودا–ایندرا، به همراه دو نیایشگر یا بوداسف در میان آنها. همچنین دو ردیف یاقوت از بدخشان در تزئین آن به کار رفته است.

به سبب گردنبندها، دست‌بندها، بازوبندها و هالهٔ نور، دو نیایشگر به احتمال زیاد نمایندهٔ بوداسف‌ها هستند. آنان دست‌های خود را در حالت نیایش و احترام، یعنی آنجالی مودرا، به هم فشرده‌اند.

صندوقچه از طلا و با شیوه‌های ظریف فلزکاری ساخته شده و بسیار کوچک است؛ ارتفاع آن حدود ۷ سانتیمتر (۲ ^۳⁄_۴ اینچ) است. این اثر یکی از شاهکارهای هنر یونانی و بودایی گنداره به‌شمار می‌رود.

بودا: شمایل‌نگاری نادر

پیکرهٔ بودا چنان به نظر می‌رسد که گویی به پهلو گام برمی‌دارد. ساعد راست او از برابر سینه می‌گذرد و حالت ابهایا مودرا را شکل می‌دهد. مشت چپش بر روی لگن قرار دارد.

جامهٔ شاکیامونی بودا در مقایسه با دیگر تصاویر شناخته‌شدهٔ بودای ایستاده، از جمله بودای ایستاده (موزه ملی توکیو), بسیار سبک‌تر است و خطوط بدن را با ظرافت بیشتری دنبال می‌کند. در متن منبع، این پوشش‌ها به لایه‌های لباس رهبانی کاسایا نسبت داده شده‌اند و از پوشش سنگین‌تر نیز با همین عنوان یاد شده است. جامه بر روی هر دو بازوی راست و چپ افتاده است، به‌جای آنکه مانند تصویر کلاسیک بودا در دست چپ نگه داشته شود، و حالتی شبیه شال یا اوتاریا دارد.

بودا کاکلی انبوه دارد که اوشنیشا را می‌پوشاند و هاله‌ای ساده پیرامون سرش قرار گرفته است. این ترکیب از ویژگی‌های شمایل‌نگارانه، یعنی حالت بدن و پوشاک، نادر است و نمونهٔ مشابه آن عمدتاً بر سکه‌های کانیشکا، حدود ۱۵۰ میلادی، شناخته شده است؛ سکه‌هایی که بر آنها عنوان «گوتاما بودا» دیده می‌شود. این تصویر با برخی دیگر از سکه‌های «بودا»ی کانیشکا که در آنها بودا جامهٔ رویی سنگین‌تری بر تن دارد متفاوت است.

خود این حالت بدنی در هنر گنداره در پیکره‌های بودا به صورت بوداسف نیز شناخته شده است، اما در آن موارد او معمولاً دهوتی شاهزادگان هندی و دستار سلطنتی بر تن دارد.

صندوقچهٔ بیماران در طرح چارلز مسون: نمای حجمی، نمای بازشدهٔ نیمی از بدنهٔ صندوقچه و نمای کف.

محفظهٔ سنگ صابون

جعبهٔ سنگ صابون که صندوقچهٔ بیماران درون آن قرار داشت.

کتیبه‌های روی جعبهٔ سنگ صابون.

صندوقچهٔ بیماران درون جعبه‌ای از سنگ صابون نگهداری می‌شد. کتیبه‌های این جعبه بیان می‌کنند که در آن آثاری از بودا قرار داده شده بود. هنگامی که جعبه در سدهٔ نوزدهم گشوده شد، هیچ بقایای مقدس قابل شناسایی در آن نبود و به‌جای آن تعدادی مروارید سوخته، مهره‌هایی از سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی و چهار سکهٔ منسوب به آزس دوم یافت شد.

کتیبه‌های جعبه چنین‌اند:

کتیبهٔ صندوقچهٔ بیماران

محل کتیبه	متن اصلی (خروشتی)	آوانویسی	ترجمهٔ فارسی
بیرون درپوش	𐨧𐨒𐨬𐨟 𐨭𐨪𐨁𐨪𐨅𐨱𐨁 𐨭𐨁𐨬𐨪𐨐𐨿𐨮𐨁𐨟𐨯 𐨨𐨂𐨎𐨗𐨬𐨎𐨡𐨤𐨂𐨟𐨿𐨪𐨯 𐨡𐨞𐨨𐨂𐨱𐨅	Bhagavata śarirehi Śivarakṣitasa Muṃjavaṃdaputrasa daṇamuhe	با آثار جسمانی خداوند؛ اهداییِ شیوارَکشیتا، پسر موجَوَدا.
بیرون پایه	𐨭𐨁𐨬𐨪𐨐𐨿𐨮𐨁𐨟𐨯 𐨨𐨂𐨎𐨗𐨬𐨎𐨡𐨤𐨂𐨟𐨿𐨪𐨯 𐨡𐨞𐨨𐨂𐨱𐨅 𐨞𐨁𐨩𐨟𐨁𐨡𐨅 𐨧𐨒𐨬𐨟 𐨭𐨪𐨁𐨪𐨅𐨱𐨁 𐨯𐨪𐨿𐨬𐨦𐨂𐨢𐨞 𐨤𐨂𐨩𐨀𐨅	Śivarakṣitasa Muṃjavaṃdaputrasa daṇamuhe ṇiyatide Bhagavata śarirehi Sarvabudhaṇa puyae	اهداییِ شیوارَکشیتا، پسر موجَوَدا، که همراه با آثار جسمانی خداوند برای بزرگداشت همهٔ بوداها تقدیم شده است.

تاریخ سکه‌ها

آزس دوم

سکه‌های منسوب به آزس دوم که درون صندوقچهٔ بیماران پیدا شدند.

یکی از سکه‌های صندوقچهٔ بیماران در طرح چارلز مسون.
رو: آزس یکم سوار بر اسب، با افسانهٔ یونانی مخدوش (WEIΛON WEOΛΛWN IOCAAC) به جای ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΒΑΣΙΛΕΩΝ ΑΖΟΥ، «شاهِ شاهان، آزس یکم»، و نماد بودایی پناهجویی در بودیسم در پشت سر شاه.
پشت: الههٔ شهری توخه ایستاده به سمت چپ، با شاخ نعمت و دست راستِ برافراشته. کتیبهٔ خروشتی: Maharajasa mahatasa Dhramakisa Rajatirajasa Ayasa، «شاه بزرگ، پیرو دهرم، شاهِ شاهان، آزس یکم».

یافتن سکه‌های منسوب به آزس دوم درون صندوقچه در آغاز چنین تلقی شد که تاریخ آن باید میان حدود ۳۰ پیش از میلاد تا ۱۰ پیش از میلاد باشد. بر اساس این دیدگاه، آزس دوم می‌توانست برخی هنرمندان پادشاهی هندویونانی را در سرزمین‌هایی که تازه فتح کرده بود به خدمت گرفته و این اثر را به یک استوپه اهدا کرده باشد. سکه‌ها فرسودگی چندانی ندارند و ازاین‌رو احتمال داده شده بود که اندکی پس از ضرب در صندوقچه قرار گرفته باشند.

پیوند هندوسکاییان با بودیسم نیز از آثاری چون سرستون شیر ماتورا شناخته شده است. چنین تاریخ‌گذاری‌ای صندوقچهٔ بیماران را به کهن‌ترین تصویر شناخته‌شدهٔ گوتاما بودا تبدیل می‌کرد:

«در هنر گنداره، نخستین تصویر شناخته‌شده و تقریباً تاریخ‌پذیر از بودای ایستاده، تصویر موجود بر محفظهٔ آثار مقدس بیماران است که متخصصان آن را به دورهٔ هندوسکایی و به‌ویژه فرمانروایی آزس دوم نسبت می‌دهند.»

بااین‌حال، چند ویژگی این سکه‌ها در سکه‌های شناخته‌شدهٔ آزس دیده نمی‌شود: نقش توخه بر پشت سکه، دادن عنوان Dhramika به شاه در کتیبهٔ خروشتی پشت سکه، و نیز تک‌نگاره‌ها و نمادهای خروشتی که با سکه‌های شاه سکایی متأخرتر، خاراهوستس، مطابقت دارند.

خاراهوستس

سکهٔ خاراهوستس به نام آزس یکم.
رو: آزس یکم سوار بر اسب، همراه با افسانهٔ یونانی مخدوش (WEIΛON WEOΛΛWN IOCAAC) به جای ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΒΑΣΙΛΕΩΝ ΑΖΟΥ، «شاهِ شاهان، آزس یکم»، و نماد بودایی پشت سر شاه.
پشت: توخه ایستاده به سمت چپ، با شاخ نعمت و دست راست برافراشته. کتیبهٔ خروشتی: Maharajasa mahatasa Dhramakisa Rajatirajasa Ayasa، «شاه بزرگ، پیرو دهرم، شاهِ شاهان، آزس یکم».

تازه‌ترین پژوهش‌ها که جو کریب در سال ۲۰۱۵ انجام داده است، سکه‌ها را ضرب خاراهوستس یا پسرش موجاتریا می‌دانند. بسیاری از ویژگی‌های سکه‌های صندوقچهٔ بیماران با سکه‌های خاراهوستس، حدود ۱۰ پیش از میلاد تا ۱۰ میلادی، مطابقت دارند؛ فرمانروایی که پس از آزس به قدرت رسید و شمار زیادی سکه به نام آزس ضرب کرد.

چهار سکهٔ صندوقچه همگی از یک نوع‌اند: تترادراخم‌های نقرهٔ کم‌عیار به نام آزس که تقریباً نو باقی مانده‌اند. بر روی آنها شاهی سوار بر اسب و رو به راست، با دست راست کشیده‌شده، نشان دودمانی سه‌نقطه‌ای و کتیبه‌ای دایره‌ای به یونانی دیده می‌شود. متن یونانی مخدوش چنین است: WEIΛON WEOΛΛWN IOCAAC، به جای ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΒΑΣΙΛΕΩΝ ΑΖΟΥ، یعنی «شاهِ شاهان، آزس یکم».

پشت سکه پیکرهٔ ایستادهٔ توخه با شاخ نعمت دیده می‌شود و کتیبه‌ای به خروشتی پیرامون آن قرار دارد. متن آن چنین است: Maharajasa mahatasa Dhramakisa Rajatirajasa Ayasa، یعنی «شاه بزرگ، پیرو دهرم، شاهِ شاهان، آزس یکم».

نشان دودمانی خاراهوستس

تصویر چپ: نشان دودمانی، در جلوی اسب، بر سکه‌های صندوقچهٔ بیماران در موزه بریتانیا .
تصویر راست: نشان دودمانی بر سکه‌ای از خاراهوستس .
نوع سکه و نشان دودمانی سکه‌های صندوقچهٔ بیماران از ویژگی‌های سکه‌های خاراهوستس است.

عکس‌های نمای نزدیک موزه بریتانیا نشان می‌دهند که سکه‌ها واقعاً نام آزس را دارند، اما در عین حال دارای نماد «سه نقطه» نیز هستند؛ نمادی که مشخصهٔ سکه‌های خاراهوستس است و او نیز غالباً نام آزس را بر سکه‌های خود به کار می‌برد. نوع سکه‌های بیماران نیز با گونهٔ اصلی سکه‌های خاراهوستس، یعنی «سوارکار با توخه»، یکسان است.

نام خاراهوستس همچنین بر یک محفظهٔ نقره‌ای آثار مقدس بودایی که در شینکوت در ناحیه باجورِ پاکستان پیدا شده، شناسایی شده است. این یافته می‌تواند نشان دهد که خاراهوستس به اهدای آثار و اشیای بودایی، مشابه صندوقچهٔ بیماران، علاقه داشته است.

بدون فرض کردن نظریهٔ انتقال و نهشت دوبارهٔ آثار، بنابراین ممکن است صندوقچهٔ بیماران در دورهٔ فرمانروایی خاراهوستس، حدود ۱۰ پیش از میلاد تا ۱۰ میلادی، اهدا شده باشد؛ احتمالاً در آغاز فرمانروایی او، زیرا سکه‌ها فرسوده نیستند و هنگام قرار گرفتن در صندوقچه تقریباً نو بوده‌اند. بر این اساس، تاریخ صندوقچه می‌تواند حدود ۱۰ پیش از میلاد یا نزدیک به آغاز عصر میلادی باشد.

کوجولا کادفیسس

سکه‌های نادر کوجولا کادفیسس با نشانی سه‌بخشی شبیه نشان سه‌نقطه‌ای خاراهوستس ( در پشت سکه). نوع این سکه‌ها، «سرِ تاج‌برگ‌دار و شاه نشسته»، کاملاً با سکه‌های صندوقچهٔ بیماران متفاوت است. این تنها گونهٔ سکهٔ کوجولاست که این نماد در آن دیده می‌شود.

فرمانروای شاهنشاهی کوشانی، کوجولا کادفیسس، نیز تنها در یکی از انواع سکه‌های خود نشانی شبیه نشان سه‌نقطه‌ای خاراهوستس به کار برده است ( در پشت گونهٔ «سر تاج‌برگ‌دار و شاه نشسته»). این موضوع سبب شده است برخی پیشنهاد کنند که سکه‌های صندوقچهٔ بیماران شاید متعلق به دورهٔ او و در حدود سال ۶۰ میلادی باشند.

بااین‌حال، این نوع سکه هیچ شباهتی به سکه‌های صندوقچهٔ بیماران ندارد که همگی از نوع «سوارکار با توخه» هستند. همچنین از کوجولا کادفیسس هیچ سکهٔ سکایی‌گونه‌ای که به نام آزس ضرب شده باشد شناخته نشده است.

نشان سه‌نقطه‌ای نیز، جز در سکه‌های پسر خاراهوستس، موجاتریا، از هیچ فرمانروای دیگری شناخته نشده است. بنابراین، بر پایهٔ بررسی جو کریب در سال ۲۰۱۵، محتمل‌ترین انتساب همچنان خاراهوستس یا پسرش است.

اهمیت و پیامدها

از نمونه‌های آغازین شمایل‌نگاری بودایی می‌توان به سکه‌های شاهان پادشاهی هندویونانی، مانند مناندر دوم (چپ، حدود ۹۰–۸۵ پیش از میلاد)، اشاره کرد که در آن زئوس از طریق نایکی حلقهٔ گل پیروزی را به چرخ دهرم می‌سپارد؛ یا سکهٔ بودایی طلاتپه (راست، سدهٔ نخست پیش از میلاد تا سدهٔ نخست میلادی).

از آنجا که صندوقچهٔ بیماران شمایل‌نگاری نسبتاً پیچیده‌ای ــ از جمله حضور برهما و ایندرا به‌عنوان همراهان بودا و نیز بوداسف‌ها ــ را با سبکی تکامل‌یافته نشان می‌دهد، می‌توان چنین استنباط کرد که در زمان قرار دادن صندوقچه در استوپه، حدود ۱۰ پیش از میلاد تا ۱۰ میلادی، بازنمایی‌های بسیار قدیمی‌تری از بودا پیش‌تر رواج داشته‌اند و شاید سابقهٔ آنها به دورهٔ فرمانروایی پادشاهی هندویونانی در سدهٔ نخست پیش از میلاد برسد. واپسین شاهان هندویونانی، استراتون دوم و استراتون سوم، تا حدود سال ۲۰ میلادی فرمانروایی کردند. این دیدگاه که هنر یونانی و بودایی از سدهٔ نخست پیش از میلاد و با پشتیبانی شاهان هندویونانی رونق یافته بود، نخست از سوی آلفرد فوشر و دیگران مطرح شد، هرچند در آن زمان شواهد باستان‌شناختی بسیار کمتری برای آن وجود داشت.

از نظر سبک نیز صندوقچه ــ که از طلا و مرصع به سنگ‌های قیمتی ساخته شده ــ با هنر سکاها سازگاری زیادی دارد؛ چنان‌که نمونه‌های آن از محوطهٔ باستان‌شناختی طلاتپه در شمال افغانستان شناخته شده‌اند. گنجینهٔ طلاتپه نیز به سدهٔ نخست پیش از میلاد تاریخ‌گذاری شده و آثاری در آن وجود دارد که ممکن است از نخستین بازنمایی‌های بودا باشند؛ از جمله سکهٔ بودایی طلاتپه.

صندوقچهٔ بیماران همچنین شباهت‌هایی با صندوقچهٔ کانیشکا دارد؛ با این تفاوت که اجرای صندوقچهٔ کانیشکا بسیار زمخت‌تر است و تاریخ آن با اطمینان به حدود سال ۱۲۷ میلادی نسبت داده می‌شود.

نماهای دیگر

• 
  نمای دیگری از صندوقچهٔ بیماران، با تصویر یک نیایشگر که احتمالاً بوداسف است.
• 
  جزئیات تصویر بودا بر صندوقچهٔ بیماران.
• 
  جزئیات بودا از زاویه‌ای دیگر.
• 
  ایزد ودایی برهما بر صندوقچهٔ بیماران.
• 
  ایزد ودایی ایندرا بر صندوقچهٔ بیماران.
• 
  جزئیات نقش غاز همسا.
• 
  جزئیات یک بوداسف؛ هالهٔ نور پیرامون سر او دیده می‌شود.

جستارهای وابسته

• صندوقچهٔ کانیشکا

کتاب‌شناسی

• Agrawala, Prithvi Kumar (1977). Early Indian Bronzes. Varanasi, India: Prithvi Prakashan.
• Banerjee, Priyatosh (2001). Central Asian art: new revelations from Xinjiang. Noida, Uttar Pradesh, India: Abha Prakashan. ISBN 9788185704241.
• Baums, David (2012). "Catalog and revised texts and translations of Gandharan reliquary inscriptions" (PDF). In Jongeward, D.; Errington, E.; Salomon, R.; Baums, S. (eds.). Gandharan Buddhist reliquaries. Seattle: University of Washington Press. pp. 200–309. ISBN 978-0-295-99236-5.
• Bopearachchi, O.; Landes, C.; Sachs, C. (2003). De l'Indus à l'Oxus: archéologie de l'Asie centrale : catalogue de l'exposition. Lattes: Musée de Lattes. ISBN 978-2-9516679-2-1.
• Cribb, Joe (2015). "Dating and locating Mujatria and the two Kharahostes" (PDF). Journal of the Oriental Numismatic Society. 223: 26–48.
• Errington, Elizabeth; Cribb, Joe; Claringbull, Maggie, eds. (1992). The Crossroads of Asia : transformation in image and symbol in the art of ancient Afghanistan and Pakistan. Cambridge: Ancient India and Iran Trust, Fitzwilliam Museum. ISBN 978-0-9518399-1-1.
• Huntington, Susan L. (1990). "Early Buddhist art and the theory of aniconism". Art Journal. 49 (4): 401–408. doi:10.1080/00043249.1990.10792724.
• Masson, Charles (1841). "Memoir on the topes and sepulchral monuments of Afghanistan". In Wilson, H.H. (ed.). Ariana Antiqua: A Descriptive Account of the Antiquities and Coins of Afghanistan. London: East India Company. pp. 55–118.
• Salomon, Richard (1996). "An inscribed silver Buddhist reliquary of the time of King Kharaosta and Prince Indravarman". Journal of the American Oriental Society. 116 (3): 418–452. doi:10.2307/605147. JSTOR 605147.
• Senior, R.C. (2008). "The final nail in the coffin of Azes II" (PDF). Journal of the Oriental Numismatic Society. 197: 25–27.

برای مطالعهٔ بیشتر

• Baums, Stefan, and Andrew Glass. 2002– . Catalog of Gāndhārī Texts, no. CKI 50
• Cribb, Joe. 2016. "Dating the Bimaran Casket – its Conflicted Role in the Chronology of Gandharan Art". Gandhāran Studies, vol. 10, pp. 57–91.
• Errington, Elizabeth (2017). Charles Masson and the Buddhist Sites of Afghanistan: Explorations, Excavations, Collections 1832-1835. British Museum Research Publication 215. London: British Museum Press. ISBN 978-0-86159-215-9.
• The Greeks in Bactria and India, W.W. Tarn, Cambridge University Press.
• Monnaies Gréco-Bactriennes et Indo-Grecques, Catalogue Raisonné, Osmund Bopearachchi, 1991, Bibliothèque Nationale de France, شابک ‎۲−۷۱۷۷−۱۸۲۵−۷.
• Susan L. Huntington (with contributions by John C. Huntington), Art of Ancient India (Tokyo and New York: John Weatherhill, 1985).
• "The Bimaran casket", Reginald Le May, The Burlington Magazine, 482 (1943), p. 116–123.

پیوند به بیرون

• پرونده‌های رسانه‌ای مربوط به Bimaran casket در ویکی‌انبار 

این بند دربارهٔ شئ‌ای است که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. شمارهٔ ارجاع به آن: 1900,0209.1 – صندوقچهٔ طلایی بیماران.

این بند دربارهٔ شئ‌ای است که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. شمارهٔ ارجاع به آن: 1880.27 – محفظهٔ سنگ صابون بیماران.

این بند دربارهٔ شئ‌ای است که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. شمارهٔ ارجاع به آن: IOC.201 – سکه‌ای از استوپهٔ شمارهٔ ۲ بیماران.

این بند دربارهٔ شئ‌ای است که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. شمارهٔ ارجاع به آن: IOC.202 – سکه‌ای از استوپهٔ شمارهٔ ۲ بیماران.

این بند دربارهٔ شئ‌ای است که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. شمارهٔ ارجاع به آن: IOC.203 – سکه‌ای از استوپهٔ شمارهٔ ۲ بیماران.

این بند دربارهٔ شئ‌ای است که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. شمارهٔ ارجاع به آن: IOC.204 – سکه‌ای از استوپهٔ شمارهٔ ۲ بیماران.

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bimaran casket». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶.