جاهای گردشگری استان مرکزی
استان مرکزی یکی از استان‌های ایران است که شمار زیادی جای دیدنی و جاذبهٔ گردشگری تاریخی، مذهبی و طبیعی در آن جای گرفته‌است. در این فهرست، مهم‌ترین جاهای دیدنی استان مرکزی به تفکیک دسته‌بندی شده‌اند. برخی از این جاها هنوز مقالهٔ جداگانه در ویکی‌پدیا ندارند.
بناها و یادمان‌های تاریخی
قلعه‌ها، کاخ‌ها، کاروانسراها، خانه‌های تاریخی، حمام‌ها، آب‌انبارها و محوطه‌های باستانی، بخش بزرگی از میراث دیدنی استان مرکزی را می‌سازند.
.jpg)
قلعه‌ها و ارگ‌ها
- ارگ حکومتی اراک، از بناهای تاریخی است که در سال ۱۲۳۱ هجری قمری ساخته شد.
- قلعه تخت‌کوه
- قلعه تپه میلاجرد
- قلعه جمشیدی
- قلعه حاج وکیل، مربوط به دوره قاجار.
- قلعه دختر (ساوه)، قیز قلعه ساوه قصر، عبادتگاه و دژ دفاعی به معنای قلعه دختر ساوه بر روی صخره بلندی مشرف به دشت ساوه بنا شده که از سه طرف شرق، غرب و جنوب….
- قلعه سالار محتشم
- قلعه نشست‌آباد، قلعه نشست آباد.
کاخ‌ها، عمارت‌ها و خانه‌های تاریخی
- خانه حاج‌حسین خاکباز محسنی، منزل حاج حسین خاکباز محسنی مربوط به دوره قاجار.
- خانه حسن‌پور، خانه حسن پور از بناهای قدیمی است که در مجموعه بافت قدیمی اراک و در اولین گذر سمت چپ بعد از چهارسوق بازار و در مقابل گذر مدرسه سپهداری….
- خانه سید روح‌الله خمینی (خمین)، زادگاه و خانه دوران کودکی روح‌الله خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران.
- خانه عباسقلی خان میرپنج، خانه میرزا عباسقلی خان میرپنج ضیائی مربوط به دوره قاجار.
- خانه عبدالعظیم قریب، منزل استاد دکتر عبدالعظیم قریب مربوط به دوره قاجار.
- عمارت کشاورز صدر، مربوط به دوره قاجار.
کاروانسراها، بازارها و حمام‌ها
- بازار اراک، از نخستین بناهای شهر و مرکز استراتژیک سلطان‌آباد قاجاری که از چهار سو به دروازه‌های شهر می‌رسید.
- بازار ساوه، مجموعه تاریخی بازار ساوه مربوط به دوره صفوی.
- بازار نراق، مجموعه بازار نراق مربوط به دوره قاجار.
- حمام ارگ، از آثار باستانی و مربوط به دوره قاجار است.
- حمام الویر، مربوط به دوره قاجار.
- حمام لکان، مربوط به دوره قاجار است.
- حمام مصطفوی، مربوط به دوره پهلوی اول.
- حمام چهارسوق (اراک)، از حمام‌های قدیمی دوره قاجار است که در بازار اراک و در کنار چهارسوق بازار قرار دارد.
- حمام چهارفصل، حمامی از دوره قاجار مشهور به کاشی‌کاری‌های چهار فصل، اکنون موزه مردم‌شناسی اراک.
- کاروانسرای آوه، مربوط به دوره صفوی.
- کاروانسرای باغ شیخ، مربوط به دوره زند.
- کاروانسرای خشکه رود، مربوط به دوره صفوی.
- کاروانسرای دودهک
پل‌ها، آب‌انبارها و سازه‌های آبی
- آب‌انبار بلور، مربوط به دوره قاجار.
- آب‌انبار حاج میرزا حسین عاملی، مربوط به دوره زند.
- آب‌انبار سید اسحاق، مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی - دوره قاجار.
- آب‌انبار و حسینیه حاج مهدی، مربوط به دوره قاجار.
- بند شاه عباسی
- بند نیم‌ور، احداث آن منسوب به عهد ساسانیان.
- قنات ابراهیم‌آباد اراک
- پل دوآب (کزاز)، منطقه سوق الجیشی دوآب بنا شده و رابط مکان‌های باستانی و هم چنین در ناحیه شازند است.
- پل دودهک، مربوط به دوره صفوی.
- پلهای یک چشمه و هشت چشمه سرخده، پلهای یک چشمه‌وهشت‌چشمه سرخده مربوط به دوره صفوی.
- یخچال نیم‌ور، بنا مربوط به دوره قاجار است و تنها یخچال باقیمانده در منطقه میان خمین و دلیجان است که هنوز پابرجا مانده‌است ولی امروزه کارکرد خود را….
برج‌ها، مناره‌ها و گنبدها
- برج شیشه اراک، از بناهای قدیمی و معروف بود که در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار و همزمان با ساخت شهر سلطان آباد ساخته شده بود.
- مناره مسجد جامع ساوه، جمعه مربوط به دوره سلجوقیان.
- مناره مسجد میدان
- میل میلونه
- کبوترخانه شهرجرد، کبوتر خانه شهرجرد مربوط به دوره پهلوی اول.
- گنبد چهارسوق، مربوط به دوره صفوی.
محوطه‌ها و یادمان‌های باستانی
- تپه آزاد مرزآباد
- تپه آق دره
- تپه اوغلان قلعه
- تپه باغ رسول
- تپه بالا مشهد زلف‌آباد، []تپه بالا مشهد ذلف آباد.
- تپه برج حبیب‌خان
- تپه ترک
- تپه توپراق
- تپه جلایر
- تپه جوخاص، مربوط به هزاره دوم و اول قبل از میلاد.
- تپه جوشقان
- تپه خرابه‌ها
- تپه خشتی گرگ انبان
- تپه خورآباد
- تپه خوشدون
- تپه دالستان
- تپه روستای نورآباد
- تپه زنبور خانه، قلعه شیر خان.
- تپه سیلان آقا جان
- تپه صفر
- تپه عباسلو، مربوط به هزاره ۴ و ۳ قبل از میلاد.
- تپه قلعه باش علیشار
- تپه قلعه بلندی
- تپه قلعه رباط آغاج
- تپه قلعه قلندرون
- تپه قلعه قنبر علی
- تپه قلعه نو ۱، مربوط به هزاره دوم و اول قبل از میلاد.
- تپه قلعه کوه امام ولی
- تپه لاگرفته
- تپه مالک‌آباد۳، تپه مالک آباد۳.
- تپه مس (سرسختی)
- تپه مشهد میقان
- تپه موت‌آباد ۲، تپه موت آباد ۲.
- تپه نورعین
- تپه هشتادقان
- تپه پائین مشهد زلف‌آباد
- تپه چینگران
- تپه کله دشت
- تپه کلوان
- تپه گبری الویر
- تپه گور دراز
- تپه گورستان چغاسیف‌الدین، تپه قبرستان چغا سیف الدین.
- سنگ نگاره‌های دره کنده‌ها
- سنگ نگاره‌های قارادره
- سنگ نگاره‌های کوه سیاه
- سنگ‌نگاره‌های رودباران، سنگ نگاره‌های رودباران.
- سنگ‌نگاره‌های قالهر، سنگ نگاره‌های قالهر.
- سنگ‌نگاره‌های قشلاق‌های جیریا، سنگ نگاره‌های قشلاق‌های جیریا.
- سنگ‌نگاره‌های قلعه داغ، سنگ نگاره‌های قلعه داغ.
- سنگ‌نگاره‌های یازیلی چای
- محوطه آوه
- محوطه انجیلاوند
- محوطه بل قلعه
- چهارطاقی بهاران، یا «چهار طاقی کبوران» مربوط به دوره قاجار.
- چهارطاقی کارچان، چهار طاقی کارچان مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی.
دیگر بناهای تاریخی
- آرامستان ارامنه شازند، گورستان ارامنه شازند مربوط به دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی.
- آرامستان ارامنه قورچی‌باشی، قبرستان ارامنه قورچی‌باشی مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی اول.
- آرامستان ارامنه لیلیان، قبرستان ارامنه لیلیان مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی.
- جاذبه‌های گردشگری اراک
- خندق تپه
- دالان حاجی ملک، مربوط به دوره زند.
- سالن فجر ساوه، از سالن‌های ورزشی سرپوشیده ایران است که در سال ۷۲ در شهر ساوه بنا شده است.
- سد پانزده خرداد
- مدرسه آقا ضیاءالدین، از جمله بناهای قدیمی و سومین مدرسه این شهر محسوب می‌شود که بدست حاج حسن ملک‌التجار تبریزی در خلال سال‌های ۱۳۱۸ تا ۱۳۲۰ هجری قمری مورد….
- مدرسه سپهدار، نخستین مدرسه ساخته‌شده در اراک، همزمان با بنیان بازار به دستور یوسف خان گرجی.
- پرورش گل در محلات، قطب پرورش گل و گیاهان زینتی ایران، مشهور به هلند ایران.
بناهای مذهبی و زیارتگاه‌ها
مسجدها، امامزادهها، آرامگاه‌ها و دیگر بناهای مذهبی، از مهم‌ترین مقصدهای زیارتی و گردشگری استان مرکزی به‌شمار می‌روند.
مسجدها
- مسجد آقا ضیاءالدین، مسجد آقاضیاءالدین یکی از قدیمی‌ترین مساجد ساخته‌شده می‌باشد که بنای اولیه آن در سال ۱۲۳۱ هجری قمری، همزمان با تکمیل بنای اولیه قلعه….
- مسجد احمدآباد، مربوط به دوره پهلوی دوم.
- مسجد بازار ساوه، مربوط به دوره زندیه.
- مسجد جامع بیجگان، مربوط به دوره قاجار.
- مسجد جامع ساوه، از کهن‌ترین مساجد ایران با محرابی برجسته و میراث معماری چند دوره.
- مسجد جامع شش‌ناو، مسجدی با هسته اولیه از دوره سلجوقی در محله فم تفرش.
- مسجد جامع نیم‌ور، یا مسجد حاج عبدالمحمد نیموری که به مسجد جمعه نیز معروف است، از بناهای تاریخی شهر نیم‌ور است.
- مسجد جامع گرکان، مربوط به دوره قاجار.
- مسجد سرخ (ساوه)
- مسجد شبستان، مربوط به دوره قاجار.
- مسجد شیخ ابوالحسن
- مسجد مس سر، مربوط به دوره سلجوقیان - دوره ایلخانی.
- مسجد وقف، مربوط به دوره قاجار.
- مسجد پایین، مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار.
- مسجد چاله، مسجد چال مربوط به دوره قاجار.
امامزادهها و زیارتگاه‌ها
- امامزاده احمد (تفرش)، معروف به شاهزاده احمد از نوادگان موسی کاظم است که آرامگاه وی.
- امامزاده بی‌بی زبیده خاتون، زبیده خاتون مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار.
- امامزاده بی‌بی شهربانو، امامزاده بی بی شهربان مربوط به دوره صفوی.
- امامزاده دیزآباد، مربوط به دوره قاجار.
- امامزاده سلیمان راونج، مربوط به دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی.
- امامزاده سهل بن علی، مربوط به دوره صفوی.
- امامزاده سید اسحاق (ساوه)، امامزاده سید اسحاق در شهر ساوه قرار دارد و در دوره سلجوقیان ساخته و دوره صفویه بازسازی شده.
- امامزاده سید هارون
- امامزاده شاه یحیی، مربوط به دوره ایلخانی - دوره صفوی.
- امامزاده شاهزاده زینب خاتون، مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار.
- امامزاده شاهزاده عبدالله و آمنه خاتون، مربوط به دوره قاجار.
- امامزاده عبدالله اوجان، امامزاده عبدا… اوجان مربوط به دوره سلجوقیان.
- امامزاده هفتاد و دو تن
- امامزاده پنج‌تن (زرندیه)، امامزاده پنج تن مربوط به دوره ایلخانی - دوره صفوی - دوره قاجار.
- امامزاده یونس، مربوط به قرن ۹ ه.ق.
- بقعه امامزاده عزیز، آرامگاه امامزاده عزیز از دورهٔ صفوی.
- بقعه شاهزاده محمد، مربوط به دوره صفوی.
- زیارتگاه چل دختران، مربوط به دوره صفوی.
آرامگاه‌ها و خانقاه‌ها
- آرامگاه آقا نورالدین عراقی، آرامگاه آقا نورالدین عراقی، از عالمان و مجتهدان نامدار اراک.
- آرامگاه استاد و شاگرد، آرامگاهی از دوره صفوی در ساوه نزدیک مسجد جامع.
- آرامگاه اشموئیل نبی، بقعه اشموئیل پیغمبر.
- آرامگاه امامزاده سید منصوربن موسی، بقعه امامزاده سید منصوربن موسی مربوط به دوره صفوی.
- آرامگاه امامزاده فضل بن سلیمان، بقعه امامزاده فضل بن سلیمان مربوط به دوره سلجوقیان.
- آرامگاه امامزاده قاسم (شاهوارق)، بقعه امامزاده قاسم مربوط به دوره صفوی.
- آرامگاه امامزاده مهدی، بقعه امامزاده مهدی مربوط به دوره صفوی.
- آرامگاه امامزاده نوح بن موسی بن جعفر، بقعه امامزاده نوح بن موسی جعفر مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار.
- آرامگاه خاندان آقا خان محلاتی، مقبره خاندان آقا خان محلاتی مربوط به دوره صفوی.
- آرامگاه خاندان دارابی، مربوط به دوره قاجار.
- آرامگاه زید بن قاسم، مربوط به دوره قاجار.
- آرامگاه ساریه، مربوط به دوره قاجار.
- آرامگاه سید بشیر، مقبره سید بشیر.
- آرامگاه شاه غریب، بقعه شاه قلندر مربوط به دوره صفوی.
- آرامگاه شاه قلندر، بقعه شاه قلندر مربوط به سدهٔ 8 ه.ق - دوره ایلخانی.
- آرامگاه شاهزاده احمد کوهین، مربوط به دوره صفوی.
- آرامگاه شاهزاده عبدالله ورقیه، مقبره شاهزاده عبدالله ورقیه مربوط به دوره سلجوقیان.
- آرامگاه شاهزاده یحیی، بقعه شاهزاده یحیی مربوط به دوره قاجار.
- آرامگاه شاهور، بقعه شاهور مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار - دوره پهلوی.
- آرامگاه محمد مسعود، مربوط به دوره صفوی - دوره پهلوی اول.
- آرامگاه پیر مرادآباد، بقعه پیرمرادآباد بقعه‌ای.
آتشکده‌ها و یادمان‌های زرتشتی
- آتشکده آتشکوه، چهارطاقی سنگی بازمانده از دوره ساسانی نزدیک نیم‌ور محلات.
- آتشکده فردقان، بقایای آتشکده فردقان مربوط به دوره ساسانیان.
- معبد خورهه
کلیساها و کنیسه‌ها
- کلیسا و درمانگاه تاریخی لیلیان، مربوط به دوره قاجار.
- کلیسای سرکیس مقدس (چاناقچی علیا)، کلیسایی است مرتبط به کلیسای حواری ارمنی، متعلق به سده هجدهم میلادی.
- کلیسای مسروپ مقدس، اراک، مربوط به دوره قاجار.
حسینیه‌ها و تکیه‌ها
- تکیه باغ شیخ، مربوط به دوره قاجار.
- تکیه زاغرم شهر تفرش، مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار.
- تکیه سرپل، مربوط به دوره قاجار.
گورستان‌های تاریخی
- گورستان ارامنه شازند ۳، قبرستان ارامنه شازند ۳ مربوط به دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی.
- گورستان دارنو، مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی.
- گورستان دانیان
- گورستان رازین (سوسن نقین)، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد به بعد.
- گورستان رباط علیا، قبرستان رباط علیا مربوط به دوره ایلخانی.
- گورستان ساکی علیا، مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی.
- گورستان شانق، مربوط به دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی.
- گورستان قدیمی واران، قبرستان قدیمی واران مربوط به دوره صفوی - دوره معاصر.
- گورستان قلعه محمد قلی، قبرستان قلعه محمد قلی.
- گورستان کله دشت، قبرستان کله دشت مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد به بعد.
دیگر اماکن مذهبی
- امامزادگان جعفر بین محمد و فضل بن محمد، امزادگان جعفر بین محمد و فضل بن محمد مربوط به دوره صفوی.
- شاهزاده حسین (ساوه)، مجموعه امامزاده شاهزاده حسین.
جاذبه‌های طبیعی
کوه‌ها، غارها، آبشارها، چشمه‌ها، دریاچه‌ها و مناطق حفاظت‌شده، چهره‌ای دیدنی از طبیعت استان مرکزی را به نمایش می‌گذارند.
غارها
- غار آزادخان
- غار امجک
- غار زاغه بزرگه
- غار سن ایک
- غار چال‌نخجیر، از غارهای آهکی زنده و کم‌نظیر جهان با سه طبقه و آذین‌بندی‌های بلورین.
- غار یکه چاه
رودها، چشمه‌ها و آبگرم‌ها
- رود قره‌چای، قره‌چای رودی است که از ارتفاعات و استان همدان سرچشمه گرفته و در مسیر خود به استان همدان وارد شده و در نهایت به دریاچه نمک می‌ریزد.
- رود لعل‌بار، رود لهل بار یا لعل‌بار یکی از زیرشاخه‌های اصلی قم‌رود است.
- چشمه چپقلی، چشمه‌ای در نزدیکی واقع.
جنگل‌ها، پارک‌ها و مناطق حفاظت‌شده
- منطقه تخت‌سادات، منطقه نمونه گردشگری در نزدیکی کرهرود اراک.
- منطقه سوسن نقین، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد به بعد.
- منطقه عبدالله‌آباد، منطقه عبدالله آباد.
- منطقه مزلقان
- منطقه مشکین تپه (تپه سنگی)
- منطقه پیک
- منطقه گزنگ صدرآباد، مربوط به هزاره ۵ قبل از میلاد تا دوره ساسانیان.
- پناهگاه زیرزمینی تهیق، مربوط به دوره ایلخانی.
دیگر جاذبه‌های طبیعی
- آب گرم محلات
- تالاب میقان، تالاب فصلی و کویری مهم برای زیستگاه پرندگان مهاجر و معدن سولفات سدیم.
- دریاچه ساوه، دریاچهٔ ساوه نام دریاچه‌ای در ایران باستان بوده که امروزه خشک شده‌است.
- سرچشمه محلات، چشمه پرآب طبیعی در دامنه هفتاد قله با بوستان چنار و دریاچه تفریحی.
- قم‌رود، رودخانهٔ قم‌رود، از کوهستان‌های بختیاری از غرب منطقه فریدن و جنوب الیگودرز سرچشمه می‌گیرد، از جنوب شرقی و بخشی از استان قم می‌گذرد.
- پیست اسکی شازند، تنها پیست اسکی استان در ارتفاعات برف‌گیر پاکل شازند.
موزه‌ها
موزه‌های استان مرکزی گنجینه‌ای از آثار تاریخی، مردم‌شناسی و هنری این خطه را در خود جای داده‌اند.
- موزه مفاخر استان مرکزی، از جمله موزه‌های است که در سال ۱۳۸۸ در منزل خاکباز افتتاح گردید.
جستارهای وابسته
- استان مرکزی
- گردشگری در ایران
- فهرست آثار ملی استان مرکزی
- میراث جهانی یونسکو در ایران
- فهرست آثار ملی ایران
ردهها:
- فهرست جاهای گردشگری ایران بر پایه استان
- جاذبه‌های گردشگری استان مرکزی