جاهای گردشگری استان خراسان جنوبی
استان خراسان جنوبی یکی از استان‌های ایران است که شمار زیادی جای دیدنی و جاذبهٔ گردشگری تاریخی، مذهبی و طبیعی در آن جای گرفته‌است. در این فهرست، مهمترین جاهای دیدنی استان خراسان جنوبی به تفکیک دسته‌بندی شده‌اند. برخی از این جاها هنوز مقالهٔ جداگانه در ویکی‌پدیا ندارند.
بناها و یادمان‌های تاریخی
قلعه‌ها، کاخ‌ها، کاروانسراها، خانه‌های تاریخی، حمام‌ها، آب‌انبارها و محوطه‌های باستانی، بخش بزرگی از میراث دیدنی استان خراسان جنوبی را می‌سازند.
قلعه‌ها و ارگ‌ها
- ارگ بهارستان (باغ زرشکی)، مربوط به دوره افشار.
- ارگ طبس
- ارگ کلاه‌فرنگی بیرجند، ارگ کلاه فرنگی یکی از آثار تاریخی است.
- قلعه اره فورگ، مربوط به دورهٔ قاجار.
- قلعه بصیران، مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار.
- قلعه بیدسکان، قلعه‌ای است مربوط به دوره قاجار.
- قلعه بیرجند، یا دژ بیرجند که با نام‌های قلعه ته ده و پایین شهر نیز شناخته می‌شود، بزرگترین بنای تاریخی بیرجند است که بر فراز بلندترین تپه باختری….
- قلعه تاریخی فورگ (قلعه میرزا رفیع خان)
- قلعه خانیک
- قلعه خرو، مربوط به دوره صفوی.
- قلعه خور، مربوط به دوره صفوی.
- قلعه دختر (بشرویه)، قلعه‌ای است مربوط به دوره سلجوقی.
- قلعه دختر (فردوس)، قلعه‌ای به‌جای مانده از اسماعیلیان.
- قلعه رستم خوسف، قلعه بر روی تپه‌ای رفیع که بر جلگه خوسف و دشت ماژان مشرف.
- قلعه رقه، تاریخی مربوط به دوره قاجار.
- قلعه زینل‌آباد، قلعه زینل آباد مربوط به دوره تیموریان.
- قلعه شاهدژ (نهبندان)، مربوط به دوره سلجوقیان اسماعیلیه.
- قلعه طبس مسینا، قلعه‌ای با پلان مدور که احتمالاً به پیش از اسلام بازمی‌گردد.
- قلعه فورگ
- قلعه قلاع مود
- قلعه محمدآباد (درمیان)، بقایای قلعه محمدآباد مربوط به دوره قاجاریه.
- قلعه نهبندان
- قلعه نوفرست، مربوط به سدهٔ ۳ و ۴ ه.ق تا دوره صفوی.
- قلعه هوگند، تاریخی است مربوط به دوره قاجار.
- قلعه کل حسن صباح
- قلعه کوه زردان
- قلعه کوه قائن، یا قلعه حسین قاینی یک اثر تاریخی مربوط به دوره سلجوقی.
کاخ‌ها، عمارت‌ها و خانه‌های تاریخی
- خانه افراشته، مربوط به اواخر دوره صفویه است.
- خانه بدیعی، مربوط به دوره قاجار.
- خانه تاجور، مربوط به دوره قاجار.
- خانه حقیقی، منزل حقیقی مربوط به دوره زند.
- خانه رسایی، خانه رسائيها مربوط به دوره قاجاریه است.
- خانه سنجرانی، مربوط به دوره قاجار.
- خانه صدرالسادات (۲)، مربوط به دوره زندیه تا اوایل دوره قاجار.
- خانه فروزانفر، خانهٔ فروزانفر خانه‌ای ساخته‌شده در دورهٔ قاجار است که در شهر بشرویه.
- خانه مقدم، خانه‌ای است مربوط به اوایل دوره قاجار که در شهر تاریخی تون.
- خانه و ساباط مستوفی، مربوط به دوره قاجار.
- خانه پردلی، مربوط به دوره قاجار و یکی از آثار قدیمی به سبک درونگرا در مناطق گرم و خشک.
- خانه یاوری (سربیشه)، مربوط به دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی.
- خانه‌باغ غیاثی، خانه باغ غیاثی یا عمارت غیاثی.
- عمارت مود، مجموعه عمارت مود مربوط به دوره زند - دوره قاجار.
کاروانسراها، بازارها و حمام‌ها
- حمام بیدسگان، حمامی است مربوط به دوره قاجار که.
- حمام خیروز، بنایی تاریخی است مربوط به دوره صفوی.
- حمام سردشت (فردوس)، حمامی تاریخی است واقع در محدودهٔ محلهٔ سردشت شهر تاریخی تون در فردوس.
- حمام قدیمی سرایان، مربوط به دوره صفوی.
- حمام کوشک فردوس، حمامی است مربوط به دوره تیموریان که در شهر تاریخی تون و نزدیک دروازه قائن قرار دارد.
- رباط ده محمد، مربوط به دوره قاجار.
- رباط زردان، رباط زُردان مربوط به دوره صفوی و سلجوقی.
- رباط چاهک، مربوط به دوره صفوی.
- کاروانسرای خوشاب، بنایی تاریخی مربوط به دوره قاجار.
- کاروانسرای رباط شور، بنایی تاریخی مربوط به دوره صفویه است.
- کاروانسرای سرایان
- کاروانسرای چارگنبد، بنایی تاریخی مربوط به دوره قاجار.
پل‌ها، آب‌انبارها و سازه‌های آبی
- آب‌انبار آذری، آب‌انبارآذری، آب‌انباری است مربوط به دوره قاجار که.
- آب‌انبار امامزاده سرند، است مربوط به دوره صفویه.
- آب‌انبار بازار، آب‌انباری از اوایل دوره صفویه در شهر تاریخی تون.
- آب‌انبار بی‌بی حسین‌خان، آب‌انباری است مربوط به دوره قاجار.
- آب‌انبار جوگی، آب‌انباری از دوره قاجار در شهر فردوس.
- آب‌انبار حاجی علی رضا بیک
- آب‌انبار حسینیگی، آب‌انباری است مربوط به اوایل دوره قاجار که در شهر تاریخی تون.
- آب‌انبار حسین‌آباد، است مربوط به دوره قاجاریه.
- آب‌انبار خانکوک، آب‌انباری است مربوط به دوره قاجار که.
- آب‌انبار خور، مربوط به دوره صفوی.
- آب‌انبار سردشت، آب‌انباری است مربوط به اواخر دوره صفوی و اوایل دوره افشاریه.
- آب‌انبار فاضلخانی، مربوط به دوره صفوی.
- آب‌انبار قرائی، آب‌انباری است مربوط به دوره قاجار.
- آب‌انبار مهران کوشک، آب‌انباری است مربوط به دوره قاجار که.
- آسیاب باغستان، معروف به آسیاب حاجی خان اثری تاریخی مربوط به دوره قاجار.
- آسیاب دهنه، آسیابی مربوط به دوره قاجار.
- آسیاب‌آبی باغستان، آسیاب آبی باغستان، اثری تاریخی مربوط به دوره صفویه.
- بند دره، سدی است تاریخی در نزدیکی بیرجند که مهمترین بند تاریخی محسوب می‌شود.قدمت این سد به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجاریه می‌رسد.
- بند عمر شاه
- قنات بلده فردوس
- پل‌های ترناو، یا پل‌های آب بر بشرویه مربوط به دوره ساسانیان - دوره سلجوقیان - دوره ایلخانی.
- یخچال شوکت‌آباد، مربوط به دوره قاجار.
محوطه‌ها و یادمان‌های باستانی
- تپه باستانی سرتخت، تپه سرتخت، تپه‌ای تاریخی.
- تپه تخچرآباد، تپه تخچر آباد مربوط به هزاره ۱تا.
- تپه و محوطه کرند، تاریخی است مربوط به هزاره دوم و اول قبل از میلاد.
- سنگ سوراخ (فردوس)، حفره‌ای طبیعی به قطر حدود ۲۰ متر، حاصل فرسایش آبی در سنگ‌های آهکی کوه.
- سنگ نگاره‌های کال‌جنگال
- سنگ‌نگاره بیژائم، سنگ نگاره بیژائم.
- سنگ‌نگاره تنگل استاد، سنگ نگاره تنگل استاد.
- سنگ‌نگاره سماد، سنگ نگاره سماد.
- سنگ‌نگاره لاخ مزار
- سنگ‌نگاره ماخونیک، سنگ نگاره ماخونیک.
- مجموعه تاریخی کوشک، شامل مسجد، حمام، حوض‌انبار و آب‌انباری است اند.
- محوطه تاریخی چاه پخو، مربوط به دوره مس سنگی که.
- محوطه تاریخی گوند
- محوطه کله‌کوب
- محوطه کهنج
دیگر بناهای تاریخی
- آب انبار حسینیه (حاج عبدالرسول) سرایان، آب‌انبار حاج عبدالرسول مربوط به دوره صفوی.
- آسبادهای خوانشرف، آسبادهای خوانشرفیا آسیاب بادی خوانشرف مربوط به دوره قاجار.
- آسبادهای طبس مسینا، آسبادهای طبس مسینایا آسیاب بادی طبس مسینا مربوط به دوره قاجار.
- بنگاه آبلوله بیرجند، بنگاه مستقل خیریه آبلوله بیرجند، نخستین سازمان آبرسانی در ایران است که در سال ۱۳۰۲ خورشیدی به منظور تأمین آب قابل شرب مردم، توسط ۳۰ تن….
- بوذر جمهر قائینی، مربوط به دوره صفوی.
- تون (فردوس)، شهر تاریخی تون، از شهرهای بزرگ سرزمین خراسان محسوب می‌شده که دارای پنج دروازه بوده و به عنوان یکی از بزرگترین شهرهای حکومتی نقش مهمی….
- خراشاد
- سد نهرین
- سد کریت، سد کوریت یک سد تاریخی است.
- طاق شاه عباسی، قدیمی‌ترین و بزرگترین سد قوسی جهان با ارتفاع ۶۰ متر ارتفاع و با عرض تاج ۱ متر نازکترین سد جهان و همچنین برای مدت ۵۵۰ سال بلندترین سد….
- قراولخانه کلاته سید علی، اثر نقش چاپار خانه و دیده بان شهر نهبندان را داشته وتا سال 1335قابل استفاده به عنوان پاسگاه نظامی بوده‌است مصالح بکار رفته در آن سنگ،….
- مدرسه شوکتیه، یا مدرسه شوکتی یکی از بناهای تاریخی است که اولین مدرسه ایرانی به شیوه جدید و پس از مکتب‌خانه‌های سنتی است.
- مدرسه علمیه درمیان، مربوط به دوره افشار.
- مدرسه علمیه علیا، مدرسه‌ای صفوی با ساختار چهارایوانی و پلان هشت‌ضلعی در شهر تاریخی تون.
- مدرسه معصومیه، مربوط به دوره قاجار.
- موقوفه میرزا جعفر، خانه تاریخی میرزا جعفرخانه تاریخی میرزا جعفر مربوط به دوره قاجار.
- پایاب تاریخی تون، تاریخی مربوط به قرن هفتم.
- چهل‌پایه، روستا و کاروان‌سرایی است در بیابان لوت در مرکز ایران.
- کاربات سنگی خوشاب، بنایی تاریخی مربوط به دوره صفوی.
- یخدان رحیم‌آباد، یخدان رحیم آباد مربوط به دوره قاجار.
بناهای مذهبی و زیارتگاه‌ها
مسجدها، امامزادهها، آرامگاه‌ها و دیگر بناهای مذهبی، از مهمترین مقصدهای زیارتی و گردشگری استان خراسان جنوبی به‌شمار می‌روند.
مسجدها
- مسجد آخوند صالح، مربوط به دوره صفوی.
- مسجد آیت‌الله آیتی، مسجد آیت الله آیتی مربوط به دوره قاجار.
- مسجد ارسک
- مسجد بهلگرد، مربوط به دوره قاجار.
- مسجد جامع افین، مربوط به دوره تیموریان.
- مسجد جامع تقاب، مربوط به دوره صفوی تا دوره قاجار.
- مسجد جامع تون، مسجدی دو ایوانی به سبک خراسانی از دوره سلجوقیان در محوطه باستانی تون.
- مسجد جامع سرایان، مربوط به دوره صفوی.
- مسجد جامع قائن، قاین مربوط به سده ی ۷ ه.
- مسجد جامع میغان، مربوط به دوره صفوی تا دوره قاجار.
- مسجد جامع هندوالان، مربوط به دوره تیموریان.
- مسجد جامع پائین شهر، مربوط به دوره قاجار.
- مسجد جامع چهار درخت، مربوط به دوره قاجار.
- مسجد جوخواه، مربوط به دوره ایلخانی.
- مسجد حاج عبدالله، تاریخی مربوط به اواخر دوره صفویه.
- مسجد حسینی، قاین مربوط به دوره قاجار.
- مسجد حسینی (بالا ده)، مربوط به دوره قاجار.
- مسجد رقه، مسجدی تاریخی.
- مسجد روشناوند، مربوط به دوره صفوی.
- مسجد سیدی، مربوط به دوره تیموریان.
- مسجد عاشورا خانه، مربوط به دوره صفوی.
- مسجد عثمان ذوالنورین، مربوط به قرون اولیه اسلام.
- مسجد عطاء الله خان، مربوط به دوره قاجار.
- مسجد عماری، مربوط به دوره صفوی -اوایل دوره قاجار.
- مسجد فتح‌آباد، تاریخی مربوط به دوره قاجاریه.
- مسجد قلعه نوغاب
- مسجد مهوید، مسجدی تاریخی است مربوط به دوره قاجار.
- مسجد میانده، مربوط به دوره صفوی.
- مسجد نیگنان، بنایی تاریخی است مربوط به دوره قاجار.
- مسجد همچ، مربوط به دوره صفوی -اوایل دوره قاجار.
- مسجد پخت، مربوط به دوره زند.
- مسجد گسک، مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار.
- مسجد گنجی (امام حسین)، مربوط به دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی.
امامزادهها و زیارتگاه‌ها
- امامزاده حسین بن موسی کاظم، از فرزندان موسی کاظم و از برادران علی بن موسی الرضا است و آرامگاه وی در طبس.
- امامزاده سلطان کریمشاه
- امامزاده محمد و ابراهیم، آرامگاه امامزادگان محمد و ابراهیم، بنایی تاریخی است مربوط به دوره_تیموریان که در محدودهٔ شهر تاریخی تون در جنوب غربی شهر فردوس و در….
آرامگاه‌ها و خانقاه‌ها
- آرامگاه ابن حسام خوسفی، محل دفن ابن حسام خوسفی، شاعر سده نهم هجری، بر فراز تپه‌ای سنگی در خوسف.
- آرامگاه القور، مقبره القور مربوط به دوره صفوی.
- آرامگاه امامزاده زید بن موسی، بقعه امامزاده زید بن موسی مربوط به سدهٔ ۳ و ۴ ه.ق - دوره صفوی.
- آرامگاه امامزاده سلطان احمد مهوید، بنایی تاریخی است مربوط به دوره قاجار.
- آرامگاه تورانشاه، آرامگاه جلال‌الدین تورانشاه از سده هشتم و نهم هجری.
- آرامگاه جوخواه، مربوط به دوره سلجوقیان.
- آرامگاه حکیم نزاری، آرامگاه حکیم نزاری قهستانی، شاعر سده هفتم، در بافت قدیمی بیرجند.
- آرامگاه سلطان ابراهیم رضا، مربوط به دوره تیموریان تا دوره قاجار.
- آرامگاه شریف، مقبره آیت الله شریعتمدار درخشی مربوط به دوره پهلوی.
- آرامگاه شیخ ابوالمفاخر، مقبره‌ای ساده با پلان چهارطاقی از سده سیزدهم نزدیک قائنات.
- آرامگاه میر تونی، مقبره میر تونی، محل دفن میرتونی، از دانشمندان معاصر شاه عباس صفوی، بوده و بنایی تاریخی است مربوط به دوره صفوی که در محدودهٔ شهر تاریخی….
- آرامگاه میرزاها
- آرامگاه هادی هادوی، مربوط به دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی.
- مزار رایک، مربوط به دوره صفوی - دوره قاجار.
- مزار سلطان زید، مربوط به دوره صفوی.
- مزار سید ابوالقاسم، مربوط به دوره صفوی تا اوایل دوره قاجار.
- مزار سید الحسین
- مزار شاه، مربوط به پیش از اسلام - دوره قاجار.
- مزار میرزاها سرایان
- مزار و چله‌خانه درویش خسرو، چله خانه درویش خسر مربوط به دوره صفوی.
- مزار کبودانی، مجموعه تاریخی مزار کبودانی مربوط به دوره تیموریان.
- مزار گل، مربوط به دوره تیموریان.
حسینیه‌ها و تکیه‌ها
- حسینیه آراسته، مربوط به دوره قاجار.
- حسینیه اسدی، مربوط به دوره قاجار.
- حسینیه حاجی رضا بیک، مربوط به دوره قاجار.
- حسینیه حاجی علی اشرف، مربوط به دوره افشار، که در بشرویه.
- حسینیه حاجی غلام حسین، مربوط به دوره قاجار.
- حسینیه شیخ فضل‌الله، مربوط به دوره قاجار.
- حسینیه قدیم کلشانه، مربوط به دوره افشار.
- حسینیه محبان الزهرا، مربوط به دوره قاجار.
- حسینیه نواب، بیرجند از آثار مربوط به دوره صفوی.
- حسینیه گود، مربوط به دوره تیموریان - دوره قاجار.
گورستان‌های تاریخی
- گورستان آسو، قبرستان آس مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی.
- گورستان بجد
- گورستان خاموشی
- گورستان مزار شیر (کاخ کوک)، قبرستان مزار شیر مربوط به دوره تیموریان.
- گورستان نوفرست، قبرستان نوفرست مربوط به دوره تیموریان تا دوره صفوی.
- گورستان گبرهای هریوند، قبرستان گبرهای هریوند.
دیگر اماکن مذهبی
- شاهزاده حسین (قائن)، مزار شاهزاده حسین مربوط به دوره سلجوقیان.
جاذبه‌های طبیعی
کوه‌ها، غارها، آبشارها، چشمه‌ها، دریاچه‌ها و مناطق حفاظت‌شده، چهره‌ای دیدنی از طبیعت استان خراسان جنوبی را به نمایش می‌گذارند.
غارها
- غار بتون
- غار تجرگ
- غار جوجه
- غار فارسان
- غار لکی آسپور
- غار پل خیر
- غار پهلوان
- غار چنشت، مربوط به قرن ۵ تا ۹ ه.ق.
- غار چهل چاه، مربوط به دوره سلجوقی.
رودها، چشمه‌ها و آبگرم‌ها
- آبگرم معدنی فردوس
- رودخانه حصار
- چشمه آب گرم مرتضی علی، چشمه‌های جوشان با آب سرد و گرم کنار هم در دل کویر، نزدیک طبس.
جنگل‌ها، پارک‌ها و مناطق حفاظت‌شده
- منطقه حفاظت‌شده مظفری
- پناهگاه زیر زمینی نیگ
- پناهگاه زیرزمینی خونیک علیا، مربوط به هزاره دوم و یکم قبل از میلاد.
- پناهگاه سر در
دیگر جاذبه‌های طبیعی
- دره کال جنی، دره‌ای دیدنی نزدیک طبس، از جاذبه‌های طبیعی شرق ایران و اثر طبیعی ملی.
- رشته‌کوه باغران
- زردان
- سیاه‌کوه (فردوس)، قله‌ای در شمال غربی شهرستان فردوس.
- کوه قلعه فردوس
- کویر حیدرآباد نهبندان
- کویر پلوند، ناحیه‌ای بیابانی در منطقه حفاظت‌شده مظفری در غرب فردوس.
باغ‌ها
باغ‌های تاریخی استان خراسان جنوبی نمونه‌هایی از هنر باغ‌سازی ایرانی هستند که شماری از آن‌ها شهرت ملی و جهانی دارند.
- باغ اکبریه، باغ و عمارتی تاریخی از دوره قاجار و پهلوی، یادگار خاندان شوکت‌الملک در بیرجند.
- باغ بهلگرد، مربوط به دوره قاجار.
- باغ سیدآباد بهلگرد، مربوط به دوره قاجار.
- باغ شوکت‌آباد
- باغ و آرامگاه حسام‌الدوله، مقبره حسام الدوله مربوط به دوره قاجار.
- باغ و عمارت رحیم‌آباد، باغ و عمارتی از دوره قاجار در بیرجند.
- باغ و عمارت معصومیه، باغ وعمارت معصومیه مربوط به دوره پهلوی.
- باغ و کوشک امیرآباد، از باشکوه ترین باغ های ایرانی در شرق کشور مربوط به دوره قاجار.
- باغ گلشن (طبس)، از مهمترین و باشکوه‌ترین باغ‌های ایرانی، از دوره زند و قاجار.
- کوشک حاجی‌آباد، کوشک‌باغی تاریخی از دوره قاجار با افزوده‌های پهلوی اول نزدیک فردوس.
موزه‌ها
موزه‌های استان خراسان جنوبی گنجینه‌ای از آثار تاریخی، مردم‌شناسی و هنری این خطه را در خود جای داده‌اند.
- موزه مردم‌شناسی فردوس، موزه‌ای در حمام تاریخی خیروز که آداب و مشاغل سنتی فردوس را نمایش می‌دهد.
- موزه میراث پهلوانی، موزه‌ای در زورخانه امیر عرب بیرجند برای نمایش آداب و سنن ورزش باستانی.
جستارهای وابسته
- استان خراسان جنوبی
- گردشگری در ایران
- فهرست آثار ملی استان خراسان جنوبی
- میراث جهانی یونسکو در ایران
- فهرست آثار ملی ایران
ردهها:
- فهرست جاهای گردشگری ایران بر پایه استان
- جاذبه‌های گردشگری استان خراسان جنوبی