مسجد البراق

مسجد البراق
مسجد البراق
ورودی مسجد از رواق غربی
دین
وابستگیاسلام
شاخه/سنتسنی
وضعیت سازمانی یا کلیساییمسجد
وضعیتفعال
مکان
مکانمحوطه مسجدالاقصی، شهر قدیم اورشلیم، اورشلیم
معماری
سبکمملوکی
پایان ساختح. سده دهم میلادی
(شاید پیش‌تر)

مسجد البراق (به مسجد البراق) یک مصلی زیرزمینی در نزدیکی گوشه جنوب غربی محوطه مسجدالاقصی در شهر قدیم اورشلیم است که در مجاورت دیوار براق قرار دارد. این مسجد از آن رو «البراق» نامیده می‌شود که مسلمانان بر این باورند پیامبر اسلام در شب معراج براق خود را به حلقه‌ای که بر دیوار این مکان نصب شده بسته و سپس وارد محوطه مسجدالاقصی شده‌است.

مسجد البراق در درون گذرگاه طاق‌داری جای گرفته که زمانی به دروازه باب حطه کهن (معروف به دروازه بارکلی) راه داشته‌است. این دروازه در اواخر سده دهم میلادی با سنگ مسدود شد و گذرگاه آن به مصلی تبدیل گردید. ورودی کنونی مسجد در رواق غربی مسجدالاقصی و بلافاصله در سمت چپ دروازه مغربی‌ها قرار دارد و ۳۸ پله به فضای زیرزمینی مسجد می‌رسد. مسجد البراق در روزهای جمعه صبح و در برخی مناسبت‌ها برای نمازگزاران گشوده می‌شود.

پیشینه

نخستین یادکرد از این مکان با نام «مربط البراق» در سال ۹۰۳ میلادی از سوی مورخ ابن‌فقیه آمده‌است؛ وی نوشته که این مکان در گوشه فانوس قبله جای دارد.[۱] فانوس قبله در گوشه جنوب غربی محوطه قرار داشته و بعدها با مناره الفخریه از دوره مملوکی جایگزین شده‌است.[۲]

مسجد در درون گذرگاه طاق‌داری ساخته شده که زمانی به دروازه باب حطه کهن (دروازه بارکلی) منتهی می‌شد. این دروازه در اواخر سده دهم میلادی با سنگ بسته شد.[۳] این دروازه در دوره آغازین اسلامی شناخته شده بود؛ چنان‌که مفتی اورشلیم محمد التفلاتی المغربی (درگذشته ۱۷۷۷ میلادی) دربارهٔ آن نوشته‌است:[۴][۵]

آن دری است در پایین که با خاک و سنگ مسدود شده و نزدیک دروازه مسجد مغاربه قرار دارد.

— محمد التفلاتی المغربی

درون این دروازه که در دوره آغازین اسلامی به‌عنوان ورودی محوطه مسجدالاقصی به کار می‌رفت، اکنون به مسجد البراق شناخته می‌شود؛[۶][۷] حال آنکه در دوره‌های پیشین با نام «مربط البراق» شناخته می‌شد.[۲][۱]

بر اساس برخی روایات، صلاح‌الدین ایوبی دروازه باب حطه کهن را بست و دروازه مغربی‌ها را به جای آن بنا کرد.[۸] پژوهشگران یهودی سنت‌گرای کوه معبد دروازه بارکلی را با دروازه کیپونوس یکی می‌دانند که در میشنا (میدوت ۱:۳) به‌عنوان دروازه غربی صحن بیرونی یاد شده‌است. آنان همچنین احتمال می‌دهند نام کیپونوس برگرفته از کوپونیوس، فرماندار رومی (۶–۹ میلادی) باشد و این دروازه یکی از چهار دروازه‌ای باشد که یوسف فلاوی توصیف کرده‌است.[۹]

دوره عثمانی و معاصر

بر پایه منابع عبری، در دوره عثمانی حلقه آهنین بر دیوار مسجد نصب شد تا مکان بستن براق را نشان دهد.[۷] در دهه ۱۹۸۰ میلادی محوطه مسجد البراق به‌عنوان مقر بخش راهنمایی (هیئه الإرشاد) وقف قدس و نقطه آغاز بازدیدهای راهنمادار از کوه معبد به کار می‌رفت.[۱۰] در دهه ۱۹۹۰ وقف محوطه را به‌گستردگی بازسازی کرد و در آغاز آن دهه تا انتفاضه دوم در سال ۲۰۰۰ میلادی این مکان مقر یک فرقه صوفی بود و سپس به نمازخانه تبدیل شد و تاکنون به همین کاربری باقی مانده‌است.[۱۰]

پژوهشگران تأیید کرده‌اند که دروازه و مصلای البراق ساختاری اموی دارد؛ زیرا عناصر معماری آن با دیگر دروازه‌های اموی مانند باب رحمت و باب المزدوج همسان است. با این حال مسجد در دوره مملوکی (حدود ۷۰۷–۷۳۷ هجری قمری / ۱۳۰۷–۱۳۳۶ میلادی) به شکل کنونی بازسازی شده و با مصلای اقصی قدیم و مصلای مروانی پیوند یافته‌است.[۲]

مسجد البراق در سال‌های اخیر از ترک‌خوردگی سنگ‌ها بر اثر رطوبت شدید و نشت آب رنج می‌برد. همچنین حضور مداوم نیروهای پلیس اسرائیل در کنار ورودی مسجد دسترسی نمازگزاران را دشوار ساخته‌است.[۱۰]

ریشه‌شناسی

نام «براق» از ریشه عربی «ب-ر-ق» گرفته شده و با واژه برق به معنای «آذرخش» پیوند دارد. معانی مشتق از این ریشه دربرگیرنده درخشیدن، تابیدن و فروغ افشاندن است و از این رو نام البراق اشاره‌ای به سرعت نور دارد.[۱۱]

معماری

بر پایه پژوهش‌های جیمز ترنر بارکلی و پیروانش، دروازه بارکلی ۵٫۰۶ متر پهنا و ۸٫۸۰ متر بلندی دارد که تصویری از ابعاد مسجد به دست می‌دهد.[۶] شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد این دروازه در دوره اموی به‌عنوان ورودی کوه معبد به کار می‌رفته‌است؛ ویژگی‌هایی مانند لبه پخ‌دار سنگ‌ها با دیگر دروازه‌های اموی همچون باب رحمت و باب المزدوج همخوانی دارد.[۶] تابلویی در بیرون مسجد تاریخ آن را به دوره مملوکی نسبت می‌دهد. گذرگاه دروازه تا پس از سال ۹۸۵ میلادی فعال بود و سپس مسدود شد و به آب‌انباری در کنار مسجد البراق تبدیل گردید.[۶] هرچند دروازه اصلی مسجد در دیوار غربی برای همیشه بسته شده، مسجد از ورودی دیگری در رواق غربی مسجدالاقصی در دسترس نمازگزاران است.[۱۲]

بر پایه گزارش کلود کوندر، پهنای محوطه ۵٫۵ متر است و دیوار مسدودکننده ۱۱٫۶ متر به سمت شرق از دیوار غربی فاصله دارد. بلندی کف محوطه ۶٫۷ متر بالاتر از آستانه دروازه بارکلی قرار گرفته‌است.[۱۳]

در انتهای راهرو غربی دروازه‌ای هست که از پلکان به اتاقی زیرزمینی مستطیلی می‌رسد. در ضلع جنوبی این اتاق محرابی کوچک قرار دارد و در سمت راست آن حلقه فلزی نصب شده که یادآور رویداد بستن براق به هنگام ورود پیامبر در شب معراج است.[۲] در سمت غربی اتاق بخش بالایی دروازه بزرگ سنگ‌چین‌شده دیده می‌شود. برخی بر این باورند که پیامبر از همین دروازه وارد شده و براق را در کنار آن بسته‌است؛ زیرا این فضا پیش‌تر گذرگاه دروازه براق بوده و سپس به مصلای البراق تبدیل شده‌است.[۲]

حلقه فلزی

بنا بر گزارش جهانگرد ابوسالم العیاشی (۱۶۶۲ میلادی)، سنگی سوراخ‌دار بر بیرون یکی از دروازه‌های غربی مسجدالاقصی بوده که مردم از آن دیدن و تبرک می‌جستند و آن را جایی می‌دانستند که پیامبر براق را در شب اسرا بدان بسته بود.[۱۴] حدود ۱۲۰ سال بعد المکناسی حلقه را توصیف کرد و گفت حلقه کنونی (۱۷۸۵ میلادی) همان مکان اصلی بستن براق نیست بلکه نشانه‌ای از آن جایگاه است؛ زیرا مکان اصلی با خاک پوشانده شده بوده‌است.[۲]

نگارخانه

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 مختصر کتاب البلدان (به عربی). ص. ۱۵۱.
  2. 1 2 3 4 5 6 الجلاد، ع. (۲۰۱۷). معالم المسجد الأقصی تحت المجهر (به عربی). مرکز بیت‌المقدس للآداب.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ باروخ، یووال. «The Mughrabi Gate Access – The Real Story». سازمان باستان‌شناسی اسرائیل. دریافت‌شده در ۱۰ ژوئیه ۲۰۰۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. ↑ حسن الاستقصا لما صح وثبت فی المسجد الأقصی (به عربی). ص. ۵۳–۵۴.
  5. ↑ «باب حطة القدیم» (به عربی). اداره اوقاف قدس و شئون مسجدالاقصی. ۲۳ آوریل ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. 1 2 3 4 الرطروت، ح.ف. (۲۰۰۴). «The architectural development of al-Aqsa Mosque in Islamic Jerusalem in the early Islamic period: sacred architecture in the shape of the "Holy"». Monograph on Islamic Jerusalem Studies. Al-Maktoum Institute Academic Press: ۳۴۹.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. 1 2 الرطروت، حیثم فتحی (۲۰۰۲). «The architectural development of al-Aqsa mosque in Islamic Jerusalem in the early Islamic period, Sacred architecture in the shape of "The Holy"». دانشگاه استراثکلاید، گلاسگو: ۲۸۲. {{cite journal}}: یادکرد journal نیازمند |journal= است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ «باب حطة القدیم» (به عربی). اداره اوقاف قدس و شئون مسجدالاقصی. دریافت‌شده در ۲۳ آوریل ۲۰۲۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. ↑ رابرتسون، نورما (۲۰۱۳). «Locating Solomon's Temple» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۵ فوریه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۲۶. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بازبینی= و |بازبینی= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  10. 1 2 3 «مسجد البراق بالأقصی یشکو قلة العمّار» (به عربی). الجزیره. دریافت‌شده در ۳ اوت ۲۰۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  11. ↑ گروبر، کریستانه ج. «al-Burāq». Encyclopaedia of Islam, THREE. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_24366.
  12. ↑ «Al-Aqsa Mosque Al-Haram Ash-Sharif». PASSIA. ۲۰۱۳. {{cite journal}}: یادکرد journal نیازمند |journal= است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  13. ↑ گیبسون، شیمون (۱۹۹۶). Below the Temple Mount in Jerusalem: A Sourcebook on the Cisterns, Subterranean Chambers and Conduits of the Ḥaram Al-Sharīf. Tempus Reparatum. ص. ۷۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ العیاشی، ا. الرحلة العیاشیة (به عربی). ج. ۲.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مسجد البراق موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.