مسجد خانقاه صلاحیه

مسجد خانقاه صلاحیه
مسجد الخانقاه الصلاحیة
مسجد در دوران عثمانی
دین
وابستگیاسلام
شاخه/سنتسنی
وضعیت سازمانی یا کلیساییمسجد و خانقاه
وضعیتفعال
مکان
مکانمحله مسیحیان، شهر قدیم اورشلیم، اورشلیم
مسجد خانقاه صلاحیه در اورشلیم واقع شده
مسجد خانقاه صلاحیه
جایگاه مسجد در شهر قدیم اورشلیم
مختصات۳۱°۴۶′۴۳٫۶۸″ شمالی ۳۵°۱۳′۴۵٫۵۳″ شرقی / ۳۱٫۷۷۸۸۰۰۰°شمالی ۳۵٫۲۲۹۳۱۳۹°شرقی / 31.7788000; 35.2293139
معماری
سبکایوبی، عثمانی
بنیان‌گذارصلاح‌الدین ایوبی
پایان ساخت
  • دهه ۱۱۹۰ میلادی (خانقاه)
  • ۱۴۱۷ میلادی (مناره)
ویژگی‌ها
گنبد(ها)2 (احتمالاً بیشتر)
مناره(ها)۱

مسجد خانقاه صلاحیه (به عربی: مسجد الخانقاه الصلاحیة) مجموعه مسجدی است که در محله مسیحیان در شهر قدیم اورشلیم و در شمال کلیسای مقبره مقدس جای دارد. این بنا به نام صلاح‌الدین ایوبی نام‌گذاری شده‌است که آن را وقف کرد. واژه «خانقاه» به معنای مکانی برای گردهمایی پیروان صوفیه از جمله درویشان است و این مجموعه در آغاز به همین منظور بنیاد نهاده شد.

مجموعه خانقاه صلاحیه امروزه دربرگیرندهٔ مسجد، مدرسه، تالار نشست عمومی، اتاق‌هایی برای افسران نظامی، سالن غذاخوری برای مسافران، اتاق‌های کوچک برای نگهبانان و یک اتاق بسیار کوچک برای خلوت‌نشینی صلاح‌الدین است. این مسجد نخستین خانقاهی بود که پس از بازپس‌گیری اورشلیم در آنجا برپا شد و نقش چشمگیری در جنبش فکری و عرفانی شهر داشت. درازای مسجد ۲۰ متر و پهنای آن ۶ متر است.

پیشینه

پیش‌زمینه

ساختمان کنونی مسجد بر جای کاخ پیشین پاتریارک لاتین اورشلیم ساخته شده‌است.[۱] در سال ۱۸۷۰ میلادی کتیبه‌ای لاتینی در درون بنا یافت شد که به دوران امپراتور آنتونینوس پیوس (۸۶–۱۶۱ میلادی) بازمی‌گشت. متن کتیبه چنین بود: «لوکیلیوس سابینوس، افسر نخست لشکر، این را به روح لشکر دهم فرتنسیس پیشکش و وقف کرد.»[۲] همچنین بر سرتیر درونی ساختمان کتیبه‌ای وجود داشت که به پاتریارک آرکولف اشاره می‌کرد؛ این کتیبه اکنون ناپدید شده‌است.[۲]

این بنا همراه با کلیسای مقبره مقدس هستهٔ مرکزی «محلهٔ پاتریارک» (به لاتین: quarterium patriarchae) را تشکیل می‌داد و «دار البطرک» (خانهٔ پاتریارک) نیز نامیده می‌شد. در این ساختمان نخست پاتریارک‌نشین یونانی اورشلیم و سپس پاتریارک‌نشین لاتین جای داشت.[۲][۳]

دوران ایوبی

پس از تسلیم صلیبیان و بازپس‌گیری اورشلیم به دست صلاح‌الدین ایوبی در سال ۱۱۸۷ میلادی (۵۸۳ هجری قمری)، این ساختمان به خانقاه صلاحیه تبدیل شد.[۱] صلاح‌الدین در سال ۱۱۸۹ میلادی (۵۸۵ هجری قمری) آن را به صوفیان اختصاص داد.[۴][۵] صلاح‌الدین همچنین حمام پاتریارک (حوض حزقیا) و حوض مامیلا را به همراه آبراهه‌های وابسته به آن‌ها به این خانقاه وقف کرد.[۲]

مجموعه در آن زمان دربرگیرندهٔ مسجد، مدرسه، تالار عمومی، اتاق‌هایی برای فرماندهان نظامی، سالن غذاخوری برای رهگذران، اتاق‌های نگهبانی و خلوتگاهی کوچک برای عبادت صلاح‌الدین بود.[۱] سرپرستی خانقاه از کارهای مهم دینی به‌شمار می‌رفت و شماری از عالمان صوفی‌مسلک بر آن ریاست داشتند.[۶]

دوران مملوکی

مناره (گلدسته) مسجد در سال ۱۴۱۷ میلادی (۸۲۰ هجری قمری)، در دوران ممالیک، به دست شیخ برهان‌الدین بن غانم ساخته شد.[۷][۸] همچنین بر پایهٔ کتیبه‌ای در طبقهٔ دوم ساختمان، مسجد بزرگ و محراب آن در سال ۷۱۴ هجری قمری (۱۳۴۰ میلادی) به دست عیسی بن احمد بن غانم بنا شده‌است.[۹]

این مناره از نظر ساختاری تقریباً همسان با منارهٔ مسجد عمر (اورشلیم) است که در سمت دیگر کلیسای مقبره مقدس قرار دارد.[۱۰] این دو مناره آشکارا به‌صورت جفت طراحی شده‌اند؛ خطی فرضی که دو مناره را به هم پیوند دهد از درِ آرامگاه عیسی در درون کلیسا می‌گذرد و هر دو مناره فاصلهٔ برابری تا آن در دارند.[۳] با وجود آنکه دو مناره از سطوح زمینی متفاوتی آغاز می‌شوند، بالای آن‌ها دقیقاً در یک ارتفاع قرار دارد.[۱] مورفی‌اوکانر بر این باور است که فرمانروایان مملوکی با این کار قصد داشتند «اعتبار کلیسای مقبره مقدس را نفی کنند»؛ زیرا بر پایهٔ باور اسلامی، عیسی بر صلیب نمرده و به آسمان برافراشته شده‌است.[۱]

دوران نوین

بنای خانقاه صلاحیه تا سال ۱۹۶۷ میلادی همچنان به‌عنوان مرکز دینی و اداری بهره‌برداری می‌شد و در آن دادگاه شرعی و دفترهای اداری نیز وجود داشت.[۴][۵] پس از جنگ ۱۹۶۷ ساختمان چند سالی بسته بود ولی اکنون نمازهای پنج‌گانه در آن برگزار می‌شود.[۴] ورود به ساختمان تنها برای مسلمانان مجاز است.[۲] بررسی باستان‌شناختی علمی این بنا هرگز انجام نشده‌است؛ حتی محمود هواری، باستان‌شناس فلسطینی که رسالهٔ دکترای خود را دربارهٔ اورشلیم ایوبی نوشت، اجازهٔ بررسی بنا را دریافت نکرد.[۲]

ساختار بنا

مجموعهٔ خانقاه صلاحیه در گوشهٔ جنوب شرقی تقاطع خیابان محله مسیحیان، خیابان خانقاه و خیابان سنت فرانسیس جای دارد.[۱۰] این مجموعه شامل یک مسجد کوچک در طبقهٔ نخست و یک مسجد بزرگ با محراب زیبا در طبقهٔ دوم است. دسترسی به طبقهٔ دوم از راه پلکانی سنگی فراهم می‌شود.[۹] اتاق‌های بالایی ساختمان به‌عنوان جایگاه شیخ خانقاه و صوفیان به کار می‌رفت.[۹] بنا دارای دست‌کم دو گنبد و یک مناره است.[۱۰]

نگارخانه

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 4 5 Murphy-O'Connor، Jerome (۲۰۰۸). The Holy Land: An Oxford Archaeological Guide from Earliest Times to ۱۷۰۰. Oxford University Press. شابک ۹۷۸-۰-۱۹-۹۲۳۶۶۶-۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. 1 2 3 4 5 6 Küchler، Max (۲۰۰۷). Jerusalem: Ein Handbuch und Studienreiseführer zur Heiligen Stadt. Vandenhoeck & Ruprecht. شابک ۹۷۸-۳-۵۲۵-۵۰۱۷۰-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. 1 2 «al-Khanqah al-Salahiyya Mosque». Madain Project. ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. 1 2 3 «الخانقاه الصلاحیة». qudsinfo.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. 1 2 «جامع الخانقاه (الزاویة الصلاحیة)». qudsinfo.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. ↑ الکفراوی، محمد (۱۹۸۳). مساجد بیت‌المقدس. نادی الخریجین العرب. ص. ۲۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. ↑ Winter، Dave (۱۹۹۹). Israel Handbook. Footprint Travel Guides. ص. ۱۴۷. شابک ۱-۹۰۰۹۴۹-۴۸-۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ Moudjir ed-Dyn (۱۸۷۶). Histoire de Jérusalem et d'Hébron depuis Abraham jusqu'à la fin du XVe siècle de J. -C. ص. ۱۶۹.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. 1 2 3 المفصل فی تاریخ القدس. المؤسسة العربیة للدراسات والنشر. ۲۰۰۷. شابک ۹۹۵۳۳۶۷۵۰۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  10. 1 2 3 «Die El-Khanqah as-Salahiyya Moschee in Jerusalem». theologische-links.de. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.