تاریخچه درماتولوژی

تاریخچه پوست‌شناسی به پیشرفت روش‌های تحقیق، تعریف و درمان بیماری‌های پوستی از دوران باستان تا به امروز می‌پردازد. این رشته ریشه در نخستین اشکال پزشکی دارد و بعدها به‌عنوان یک حوزه مستقل با پزشکان و پژوهشگران متخصص خود شکل گرفت.

دوران باستان

بین‌النهرین

تغییرات قابل مشاهده در سطح پوست از سپیده‌دم تاریخ ثبت شده‌اند. از نخستین کسانی که به بیماری‌های پوستی توجه نشان دادند، مردمان بین‌النهرین بودند که در پی درک دلایل این مشکلات برآمدند و اغلب به توضیحاتی متوسل می‌شدند که ریشه در دین، اخترشناسی و فال‌گیری داشت. آن‌ها نخستین کسانی بودند که انواع بیماری‌های پوستی را مشاهده و تعریف کردند. وضعیت‌های پوستی نشانه‌ای از مجازات الهی، اعمال دیوان و ارواح، یا نتیجهٔ جادوی سیاه تلقی می‌شدند.[۱][۲]

یکی از تأثیرگذارترین منابع برای درک دیدگاه‌ها دربارهٔ بیماری‌های پوستی در بین‌النهرین، از دانشمند ارشد بابلی، اساگیل-کین-آپلی است که کتابچهٔ تشخیصی به نام ساکیکو نوشت. در یک بخش، وضعیت پیچیده‌ای از پوست توصیف شده که با یک رابطهٔ جنسی مرتبط است. اثر دیگر، آلاندیمو، به بررسی ظاهر فیزیکی انسان می‌پردازد و بخشی را به نشانه‌های پوستی مانند خال و لکه‌ها اختصاص داده است.[۲]

اگرچه تطبیق توصیفات بیماری‌ها در متون پزشکی خط میخی اندک باقی‌مانده با بیماری‌های مشخص دشوار است، به نظر می‌رسد که بابلی‌ها و آشوری‌ها نخستین کسانی بودند که زگیل، جوش‌های چرکی و گال را به‌طور مکتوب تعریف و توصیف کردند.[۳] همچنین می‌توان نتیجه‌گیری‌هایی دربارهٔ نگرش آن‌ها به بیماری‌های پوستی داشت. پزشکان آن دوره به‌وضوح تلاش می‌کردند بیماری را بر اساس معیارهایی مانند گرما، بو، تنفس و مایعات بدن تعریف کنند تا به یک نتیجهٔ تشخیصی برسند.[۱][۲]

مصر

بازتولید پاپیروس اِبِرس

از قدیمی‌ترین اسناد پزشکی باقی‌مانده که به بیماری‌های پوستی مربوط می‌شوند، پاپیروس اسمیت و پاپیروس اِبِرس متعلق به مصر باستان هستند که به ترتیب به حدود ۱۶۰۰ و ۱۵۵۰ پیش از میلاد بازمی‌گردند، هرچند محتوای آن‌ها احتمالاً از درمان‌های عامیانه بسیار قدیمی‌تری نسخه‌برداری و منتقل شده است.[۴][۵]

این طومارها بیماری‌های گوناگونی از جمله شکایات پوستی مانند زخم، سوختگی، راش‌ها و تومورها و نیز تکنیک‌های پزشکی برای تشخیص و درمان آن‌ها را شرح می‌دهند. بسیاری از درمان‌ها شامل وردهای جادویی، استفاده از گیاهان یا فرمول‌های دارویی و نیز اقدامات جراحی مانند پیوند پوست می‌شد.[۶][۷]

مصریان باستان به نوعی پیش‌درآمد اخلاط چهارگانه باور داشتند و بیماری‌های پوستی را نشانه‌ای از مشکلات درونی بدن می‌دانستند که ناشی از انسداد در جریان مایعات بدن بود. این امر مایعات را به موادی دردناک تبدیل می‌کرد که می‌توانستند در هر نقطه‌ای از بدن بیماری ایجاد کنند.[۴]

اگرچه بسیاری از این روش‌ها شباهتی به نسخه‌های پزشکی مدرن ندارند، این پاپیروس‌ها به دلیل ارائه شواهدی از یک نظام اولیه تحقیق کامل دربارهٔ بیماری‌های پوستی قابل توجه هستند و توصیه به معاینه، تشخیص و درمان سیستماتیک می‌کنند، چیزی که بعدها توسط مکاتب پزشکی یونان رسمیت بیشتری یافت.[۴][۷][۸]

یونان و روم

پزشکان یونان باستان بسیاری از درمان‌های مصریان را پذیرفتند، و افرادی مانند هومر و دیودوروس سیسیلی احترام آن‌ها به پزشکی مصر را تأیید می‌کنند، هرچند استفاده از ورد به عنوان روش درمانی را رد کردند.[۸] با این حال، پزشکی یونان و روم پوست را به‌عنوان یک عضو مستقل نمی‌دید، بلکه صرفاً پوششی برای بدن می‌پنداشت. به‌طور مشابه با مصریان، آن‌ها بیماری‌های پوستی را صرفاً بازتابی از عدم تعادل اخلاط می‌دانستند.[۹]

پزشکی یونانی، با تمرکز بر هماهنگی میان زیبایی بیرونی و خوبی درونی، پایه‌های اقدامات پوست‌شناسی را بنا نهاد و بر رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی تأکید داشت. امپدوکلس از آگریگنتو نخستین گام‌ها را در درک بیماری‌های پوستی و مفهوم تنفس پوستی برداشت و به نقش پوست در تبادل گازی مشابه ریه‌ها اشاره کرد.[۱۰]

بقراط بیماری‌های پوستی را توصیف کرد و نخستین طبقه‌بندی بیماری‌های پوست را با دو دسته ارائه داد: بیماری‌های خود پوست (ایدیوپاتیک) و بیماری‌هایی که به دلیل عدم تعادل اخلاط صرفاً بر روی پوست ظاهر می‌شوند (اگزانتماتیک).[۱۱][۱۲] حدود یک سده بعد، آثار او در کورپوس بقراطی گردآوری شد که به توصیف کالبدشناسی و فرایندهای فیزیولوژیک پوست، از جمله تعریق و ترشحات غدد می‌پرداخت.[۱۲]

روم، اگرچه مدیون دانش پزشکی یونان بود، بینش‌هایی را نیز از پزشکی جادویی اتروسک‌ها جذب کرد که به قدرت بازسازی‌کنندهٔ آب احترام می‌گذاشت و از گیاهان برای خواص ضدعفونت استفاده می‌کرد. چهره‌های برجستهٔ رومی در پوست‌شناسی شامل آئولوس کورنلیوس سلسوس و جالینوس هستند. سلسوس در کتاب در باب پزشکی وضعیت‌های گوناگون پوستی را با اصطلاحات دقیق شرح داد و بیماری‌هایی مانند زخم‌ها و جذام را پوشش داد. جالینوس بیماری‌های پوستی، به‌ویژه آن‌هایی که اندام تناسلی را درگیر می‌کنند، گسترش داد و علل رنگ مو و مفهوم بیماری‌های مقاربتی را بررسی کرد.

بخش بزرگی از پژوهش‌های پزشکی اولیهٔ یونان و روم تنها به‌صورت نسخه‌هایی به زبان عربی نگهداری می‌شد که در کتابخانه‌های امپراتوری بیزانس ذخیره شده بودند.[۱۳]

قرون وسطی و رنسانس

پوست‌شناسان عرب و ایرانی سهم چشمگیری در علم پوست در قرون وسطی داشتند و پزشکان دوران طلایی اسلام مانند رازی، حلی عباس و ابن سینا توصیفاتی از بیماری‌هایی مانند جذام، ویتیلیگو و آبله ارائه کردند. ابن سینا فصل‌های جداگانه‌ای را در قانون در طب خود به بیماری‌های پوست، بیماری‌های مو و بیماری‌های رنگ پوست اختصاص داد.[۱۳][۱۴]

در اروپا، قرون وسطی شاهد انتشار گسترده‌تر متون باستانی و خارجی بود. پزشکی سازمان‌یافته عمدتاً در اختیار کلیسای کاتولیک بود که از این متون برای اطلاع‌رسانی به عملکرد پزشکی خود استفاده می‌کرد.[۱۲] برای نمونه، راهب بندیکتی، کنستانتین آفریکانوس مجموعهٔ عظیمی از آثار پزشکی را گردآوری کرد، آن‌ها را به لاتین ترجمه نمود و برای تدریس در دیر مونته کاسینو، یکی از مراکز بزرگ علمی در سدهٔ یازدهم، به کار گرفت.[۱۵]

ورود کنستانتین به ایتالیا در سال ۱۰۷۷ با افزایش شهرت مکتب پزشکی سالرنو، که در سدهٔ نهم بنیان نهاده شده بود اما اکنون به‌طور فزاینده‌ای تأثیرگذار شده بود، هم‌زمان گردید. تروتا سالرنو شیوه‌های جدیدی را برای درمان پوست با الهام از جوامع شرقی معرفی کرد[۱۶] و راجریوس نخستین کسی بود که از اصطلاح لوپوس برای توصیف راش مالار استفاده کرد، که هر دو پزشک با این مکتب مرتبط بودند. راجریوس به‌ویژه برای نگارش دربارهٔ آسیب‌شناسی و درمان جراحی بیماری‌های سر، گردن، تنه و اندام‌ها شهرت یافت.[۱۷]

قرون وسطی در اروپا شاهد افزایش چشمگیر بیماری‌های عفونی پوستی مانند جذام و طاعون بود و چهره‌های جراحان و آرایشگران (که در آن زمان مداخلات جراحی ارائه می‌دادند) در کنار پزشکان در درمان علائم پوستی ظهور کردند.[۱۶]

رنسانس

پرترهٔ آندرئاس وسالیوس

دورهٔ رنسانس شاهد پیشرفت‌های چشمگیری در تحقیقات پزشکی بود. عمل تابوشدهٔ تشریح پس از مرگ به‌تدریج برای پیشرفت پزشکی ضروری تلقی شد.[۱۸]

یک تحول بزرگ در رسمی‌سازی مطالعهٔ پوست از سوی آندرئاس وسالیوس انجام شد، که نخستین بار مادهٔ پوست، لایه‌ها، منافذ، چربی و اعصاب آن را تحلیل و توصیف کرد.[۹] در طول نخستین تشریح عمومی خود در سال ۱۵۴۰، وسالیوس تفاوت میان «پوست درونی» (هیپودرم) و «پوست بیرونی» (اپیدرم) و ویژگی‌های مربوط به آن‌ها را به شاهدان نشان داد و توضیح داد[۱۹] و دربارهٔ این موضوع در اثر برجستهٔ خود در کالبدشناسی، De Humani Corporis Fabrica Libri Septem (دربارهٔ ساختار بدن انسان در هفت کتاب) نوشت.

در سال ۱۵۷۲، جیرولامو مرکوریاله De morbis cutaneis (در باب بیماری‌های پوست) را تکمیل کرد، که تلاش داشت تمام دانش پزشکی دربارهٔ بیماری‌های پوستی را گردآوری کند و نخستین اثر علمی بود که کاملاً به پوست‌شناسی اختصاص داشت. برخلاف وسالیوس، بخش زیادی از نوشته‌های او به منابع باستانی با اعتبار مشکوک تکیه داشت و تلاشی برای آزمودن آن مفروضات با تحقیقات اصیل صورت نداد.[۱۸] در حالی که مرکوریاله یک پزشک عمومی بود، متون زیادی با تمرکز بر بیماری‌های پوستی نوشت، و همچنین De Decoration Liber (کتاب آرایش) را دربارهٔ استفاده از لوازم آرایشی، مانند پنهان‌کردن لکه‌های پوستی، تألیف کرد.

پزشکان زیادی هستند که می‌توان آن‌ها را «نخستین» متخصص پوست توصیف کرد، مانند جراح انگلیسی دنیل ترنر. او در سال ۱۷۱۴ رساله‌ای دربارهٔ بیماری‌های پوستی به نام De Morbis Cutaneis, A Treatise of Diseases Incident to the Skin in Two Parts نوشت. علیرغم عنوان لاتین و به‌طور غیرمعمول برای متون پزشکی آن زمان، ترنر کتاب را به انگلیسی نوشت و به زودی به فرانسوی و آلمانی ترجمه شد. او توصیفات باستانی بیماری‌ها و درمان‌هایشان را با ارجاعاتی به تحقیقات هم‌عصرانی مانند ویلیام کاوپر ترکیب کرد، هرچند ترنر عمدتاً موارد گوناگونی را که با آن‌ها مواجه شده و نحوهٔ درمانشان را بازگو می‌کند.[۱۸]

نوشته‌های ترنر هنوز به معیارهای علمی پزشکی مدرن نزدیک نشده بود. او اخلاط را عامل تغییر رنگ‌های پوستی می‌دانست و نوشت که چگونه زنان باردار می‌توانند به دلیل «تخیل قوی یا اشتیاق‌های ناامیدشدهٔ مادر» به کودکان متولدنشدهٔ خود لکه‌ها و بدشکلی‌هایی وارد کنند.[۲۰] این نظریهٔ اخیر نقطهٔ انتقادی خاصی علیه ترنر بود و توماس بیتمن او را «زودباور» خواند.[۱۸]

در سال ۱۷۹۹، فرانچسکو بیانچی کتاب Dermatologia را نوشت که نخستین کتاب درسی جامع پوست‌شناسی مدرن است که برای دانشجویان پزشکی نوشته شده است.[۲۱]

پیشرفت علم نورشناسی به پژوهشگران پزشکی امکان داد پوست بیمار را با جزئیات بیشتری مشاهده کنند.

سدهٔ نوزدهم

در سال ۱۸۰۱ نخستین مکتب بزرگ پوست‌شناسی در بیمارستان سن-لویی معروف در پاریس به واقعیت پیوست، در حالی که نخستین کتاب‌های درسی و اطلس‌ها در همان دوره منتشر شدند، مانند Description Des Maladies de la Peau Observées À L'hôpital Saint-Louis (توصیف بیماری‌های پوستی مشاهده‌شده در بیمارستان سن-لویی) در سال ۱۸۰۶ توسط ژان-لویی آلیبر. او نخستین کسی بود که مایکوزیس فونگوئیدس، کلوئید و لیشمانیوز پوستی را در ادبیات پزشکی ذکر کرد.[۱۲][۲۲]

پژوهشگران در این زمان اغلب مطالعهٔ بیماری‌های پوستی را با بیماری‌های سیستمیک که علائمی بر روی پوست نشان می‌دادند، به‌ویژه سفلیس، ترکیب می‌کردند. سال ۱۸۴۳ شاهد انتشار مجلهٔ Annales des maladies de la peau et de la syphilis (سالنامهٔ بیماری‌های پوست و سفلیس)، نخستین مجلهٔ علمی اختصاص‌یافته به بیماری‌های پوستی بود.[۱۲]

لوپوس اریتماتوزوس به‌تصویرکشیده‌شده در اطلس بیماری‌های پوستی هبرا

تا اواسط سدهٔ نوزدهم، پوست‌شناسی به‌عنوان یک رشتهٔ به‌رسمیت‌شناخته‌شده تثبیت شده بود.[۲۳] انتشاراتی مانند Die Hautkrankheiten durch anatomische Untersuchungen erläutert (بیماری‌های پوستی با پژوهش‌های تشریحی توضیح‌داده‌شده) از گوستاو زیمون[۲۴] و اطلس بیماری‌های پوستی (Atlas der Hautkrankheiten) از فردیناند فون هبرا[۲۵] در تلاش برای به‌تصویرکشیدن طیف گسترده‌ای از وضعیت‌های پوستی و امکان تشخیص علائم در بیماران توسط پزشکان بودند.

بیمارستان‌هایی مانند بیمارستان شاریته برلین بخش‌های تخصصی پوستی تأسیس کرده بودند که به پیشرفت‌های چشمگیری در توصیف وضعیت‌ها و درمان‌های بالقوهٔ آن‌ها انجامید. پزشکان شاریته، مانند گوستاو زیمون و فلیکس فون بائرن‌اشپرونگ، ریاست بخشی از بیمارستان را بر عهده داشتند که بر پژوهش و درمان بیماری‌های پوستی و سفلیس متمرکز بود. هر دو مرد پس از ابتلا به سفلیس در جریان کار پزشکی خود درگذشتند.[۲۶][۲۷]

در سال ۱۸۸۹، نخستین کنگرهٔ بین‌المللی پوست‌شناسی و سیفیلی‌شناسی در موزهٔ پوست‌شناسی بیمارستان سن-لویی در پاریس برگزار شد.

سدهٔ بیستم

در سدهٔ بیستم، تشخیص وضعیت‌های پوستی جهش‌های بزرگی کرد، که بخشی از آن به‌دلیل استفاده از ابزارهای تشخیصی جدید بود. عکاسی امکان مستندسازی دقیق مشاهدات پوستی را فراهم کرد و این تصاویر به‌راحتی در کتاب‌های درسی منتشر می‌شدند، در حالی که پیشرفت‌های تصویربرداری نوری پزشکی امکان مشاهدهٔ واضح‌تر و دقیق‌تر سطح پوست را فراهم ساخت.[۱۲]

نوردرمانی

نخستین کاربرد پوستی نوردرمانی، یعنی استفاده از اشعهٔ فرابنفش به‌عنوان یک روش درمانی، توسط پزشک دانمارکی نیلز ریبرگ فینسن پیشگام شد. او نخستین بار در سال ۱۸۹۳ از نور فیلترشدهٔ خورشید برای درمان لوپوس ولگاریس استفاده کرد و در سال ۱۹۰۳ پس از ابداع روشی برای درمان این بیماری با استفاده از لامپ قوس کربنی، جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را برد.[۲۸][۱۲]

دانشمندان پزشکی آزمایش‌هایی را برای تحلیل اثربخشی اشکال گوناگون نور، مانند اشعه‌های UVA و UVB، و ترکیب درمان‌های UV با ترکیباتی مانند پسورالن (موسوم به درمان PUVA) ادامه دادند. PUVA از حدود دههٔ ۱۹۷۰ به درمان استاندارد برای بسیاری از بیماری‌های پوستی تبدیل شد، اما افزایش خطر سرطان پوست پس از مواجههٔ بیش‌ازحد و افزایش دسترسی به لامپ‌های تجاری در طیف ۳۱۱–۳۱۳ نانومتر باعث کاهش استفاده از PUVA به نفع درمان‌های UVB با باند باریک شد. با این حال، PUVA هنوز در موارد خاصی که به درمان UVB پاسخ نمی‌دهند به کار می‌رود.[۲۹]

درمان‌های پوستی با استفاده از لیزر نخستین‌بار توسط لئون گلدمن در سال ۱۹۶۳ مستند شد و او روش خود را با استفاده از لیزرهای نئودیمیوم برای درمان ناهنجاری‌های عروقی و همانژیوم کاورنو تطبیق داد.[۱۲]

جستارهای وابسته

  • مکتب پوست‌شناسی وین
  • فهرست متخصصان پوست
  • فهرست بیماری‌های پوستی

منابع

  1. 1 2 Minen F (2020-03-20). "Ancient Mesopotamian views on human skin and body: a cultural–historical analysis of dermatological data from cuneiform sources". Notes and Records: The Royal Society Journal of the History of Science (in English). 74 (1): 119–130. doi:10.1098/rsnr.2018.0056. ISSN 0035-9149. S2CID 166802148.
  2. 1 2 3 Geller MJ, Panayotov SV, Vacín L, Trabich G, eds. (2018). Mesopotamian medicine and magic: studies in honor of Markham J. Geller. Ancient magic and divination. Leiden Boston: Brill. ISBN 978-90-04-36808-8.
  3. ↑ "DERMATOLOGIA - Treccani". Treccani (in Italian). Retrieved 2024-02-11.
  4. 1 2 3 Hartmann A (April 2016). "Back to the roots - dermatology in ancient Egyptian medicine". Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft = Journal of the German Society of Dermatology. 14 (4): 389–396. doi:10.1111/ddg.12947. PMID 27027749.
  5. ↑ Stern LC (1875). Ebers G (ed.). Papyros Ebers: Das hermetische Buch über die Arzeneimittel der alten Ägypter in hieratischer Schrift, herausgegeben mit Inhaltsangabe und Einleitung versehen von Georg Ebers, mit Hieroglyphisch-Lateinischem Glossar von Ludwig Stern, mit Unterstützung des Königlich Sächsischen Cultusministerium (in German). Vol. 2 (1 ed.). Leipzig: W. Englemann. LCCN 25012078. Retrieved 2010-09-18.
  6. ↑ Tran A, Desai S, Mraz Robinson D (January 2023). "From ancient Egypt to the dermatologic office: An overview of skin substitutes and modern-day applications in dermatologic surgery". Health Science Reports. 6 (1) e1067. doi:10.1002/hsr2.1067. PMC 9843239. PMID 36694835.
  7. 1 2 Zimmerman LM, Veith I (1993) [First published 1961]. Great Ideas in the History of Surgery. San Francisco: Jeremy Norman Publishing. ISBN 978-0-930405-53-3. LCCN 93013671.
  8. 1 2 Jouanna J, Allies N (2012), van der Eijk P (ed.), "Egyptian Medicine and Greek Medicine", Greek Medicine from Hippocrates to Galen, Selected Papers, Brill, pp. 3–20, JSTOR 10.1163/j.ctt1w76vxr.6
  9. 1 2 Jesitus J, Stephens S (2019-04-08). "The study of skin through the centuries". Dermatology Times. Dermatology Times, April 2019 (Vol. 40, No. 4) (in English). 40.
  10. ↑ Booth NB (1960). "Empedocles' Account of Breathing". The Journal of Hellenic Studies (in English). 80: 10–15. ISSN 2041-4099. JSTOR 628371. S2CID 163465629.
  11. ↑ Baethge BA, West BC (1988). "Vibrio vulnificus: did Hippocrates describe a fatal case?". Reviews of Infectious Diseases. 10 (3): 614–615. doi:10.1093/clinids/10.3.614. JSTOR 4454519. PMID 3293163.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 Ferreira IG, Weber MB, Bonamigo RR (2021-05-01). "History of dermatology: the study of skin diseases over the centuries". Anais Brasileiros de Dermatologia. 96 (3): 332–345. doi:10.1016/j.abd.2020.09.006. PMC 8178570. PMID 33814211.
  13. 1 2 McCaw IH (November 1944). "A Synopsis of the History of Dermatology". The Ulster Medical Journal. 13 (2): 109–122. PMC 2479232. PMID 20476317.
  14. ↑ Mirzaei MR, Ghazi-Sha'rbaf J, Mohammadinasab R (2021-09-01). "Letter to the Editor regarding: "History of dermatology: the study of skin diseases over the centuries"". Anais Brasileiros de Dermatologia. 96 (5): 648–649. doi:10.1016/j.abd.2021.06.001. PMC 8441466. PMID 34301452.
  15. ↑ "Costantino africano - Enciclopedia". Treccani (in Italian). Retrieved 2024-06-14.
  16. 1 2 Gelmetti C, Ottieri MP (2015). Storia della dermatologia e della venereologia in Italia. Milano: Springer. ISBN 978-88-470-5717-3.
  17. ↑ "Ruggero frugardo o dei frugardi - Enciclopedia". Treccani (in Italian). Retrieved 2024-06-14.
  18. 1 2 3 4 Jackson, Scott (2022-07-28). Skin Disease and the History of Dermatology: Order out of Chaos (in English) (1 ed.). Boca Raton: CRC Press. doi:10.1201/9781003273622. ISBN 978-1-003-27362-2.
  19. ↑ "ANDREAS VESALIUS (15 14-1564)". web.stanford.edu. Retrieved 2024-02-11.
  20. ↑ Turner, Daniel (1714). De Morbis Cutaneis. pp. 166, 169.
  21. ↑ William Allen Pusey (1979). History of Dermatology. AMS Press. p. 132. ISBN 978-0-404-13360-3.
  22. ↑ Freedberg IM, Eisen AZ, Wolff K, Austen KF, Goldsmith LA, Katz S (2003). Fitzpatrick's Dermatology in General Medicine (6th ed.). New York: McGraw-Hill, Medical Pub. Division. p. 3. ISBN 978-0-07-138076-8.
  23. ↑ Auspitz H, Pick FJ (1870). Archiv Fur Dermatologie Und Syphilis (in German). Oxford University.
  24. ↑ Simon G (1851). Die Hautkrankheiten durch anatomische Untersuchungen erläutert (in German). Reimer.
  25. ↑ "'Atlas der Hautkrankheiten: Nach Originalien von Prof. v. Baerensprung, in Berlin und Professor Hebra, in Wien. Zeichnungen von Dr. Carl Heitzmann, in Wien. Text nach Professor Hebra' - Viewer | MDZ". www.digitale-sammlungen.de. Retrieved 2024-02-10.
  26. ↑ Scholz, Albrecht (1999), "Dermatohistopathologie", Geschichte der Dermatologie in Deutschland (in German), Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, pp. 205–212, doi:10.1007/978-3-642-58502-9_7, ISBN 978-3-642-63623-3, retrieved 2025-02-02
  27. ↑ Annalen des Charité-Krankenhauses und der übrigen Königlichen medicinisch-chirurgischen Lehr- und Kranken-Anstalten zu Berlin (in German). T.C.F. Enslin. 1864.
  28. ↑ "Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903". NobelPrize.org (in American English). Retrieved 2025-02-08.
  29. ↑ Hönigsmann, Herbert (2013-01-01). "History of phototherapy in dermatology". Photochemical & Photobiological Sciences (in English). 12 (1): 16–21. Bibcode:2013PhPhS..12...16H. doi:10.1039/c2pp25120e. ISSN 1474-9092. PMID 22739720.

مطالعهٔ بیشتر

Copeman PW (February 1995). "The creation of global dermatology". Journal of the Royal Society of Medicine. 88 (2): 78–84. PMC 1295100. PMID 7769599.

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.