تاریخچه جراحی

خارج کردن سنگ دیوانگی (درمان حماقت) اثر هیرونیموس بوش

جراحی شاخه‌ای از پزشکی است که به دست‌کاری فیزیکی ساختارهای بدن برای تشخیص، پیشگیری یا درمان یک بیماری می‌پردازد. آمبِروآز پاره، جراح فرانسوی قرن شانزدهم، بیان کرد که انجام جراحی یعنی: «از بین بردن آنچه اضافی است، بازیابی آنچه جابجا شده، جدا کردن آنچه به هم پیوسته، پیوند دادن آنچه تقسیم شده و ترمیم نقص‌های طبیعت.»

از زمانی که انسان‌ها برای نخستین بار ساخت و استفاده از ابزارها را آموختند، از این مهارت‌ها برای توسعه تکنیک‌های جراحی پیچیده‌تر بهره برده‌اند. با این حال، تا پیش از انقلاب صنعتی، جراحان قادر به غلبه بر سه مانع اصلی که حرفه پزشکی را از بدو پیدایش آزار می‌داد، نبودند: خون‌ریزی، درد و عفونت. پیشرفت‌ها در این زمینه‌ها، جراحی را از یک هنر پرخطر به یک رشته علمی تبدیل کرده است که قادر به درمان بسیاری از بیماری‌ها و شرایط پزشکی است.

خاستگاه‌ها

نخستین تکنیک‌های جراحی برای درمان آسیب‌ها و تروماها توسعه یافتند. ترکیبی از مطالعات باستان‌شناسی و انسان‌شناسی بینشی از تکنیک‌های بسیار اولیه برای بخیه زدن پارگی‌ها، قطع اندام‌های غیرقابل نجات، و تخلیه و سوزاندن (کوتر کردن) زخم‌های باز ارائه می‌دهد. نمونه‌های بسیاری وجود دارد: برخی از قبایل آسیایی از مخلوط شوره (نمک‌پیتر) و گوگرد استفاده می‌کردند که روی زخم‌ها قرار داده می‌شد و برای سوزاندن زخم‌ها آتش زده می‌شد؛ قوم داکوتا از ساقه پر متصل به مثانه حیوان برای مکش مواد چرکی استفاده می‌کردند؛ کشف سوزن‌هایی از عصر حجر نشان می‌دهد که احتمالاً از آن‌ها برای بخیه زدن بریدگی‌ها استفاده می‌شده است (قوم ماسای از سوزن‌های آکاسیا برای همین منظور استفاده می‌کردند)؛ و قبایلی در هند و آمریکای جنوبی روش هوشمندانه‌ای برای بستن جراحات جزئی با استفاده از موریانه‌ها یا سوسک‌های سرگین‌غلتان ابداع کردند که لبه‌های زخم را گاز می‌گرفتند و سپس گردن حشره را می‌چرخاندند تا سر آن‌ها مانند منگنه محکم به زخم متصل بماند.[۱]

مته‌کاری جمجمه

قدیمی‌ترین عملی که شواهدی از آن وجود دارد، مته‌کاری جمجمه یا ترپاناسیون (Trepanning) است[۲] که در آن سوراخی در جمجمه دریل شده یا تراشیده می‌شود تا سخت‌شامه (دورا ماتر) برای درمان مشکلات سلامتی مرتبط با فشار درون‌جمجمه‌ای و سایر بیماری‌ها نمایان شود. در مورد زخم‌های سر، مداخله جراحی برای بررسی و تشخیص ماهیت زخم و میزان ضربه انجام می‌شد، در حالی که ترکش‌های استخوانی ترجیحاً با تراشیدن و به دنبال آن رویه‌ها و درمان‌های پس از عمل برای جلوگیری از عفونت و کمک به روند بهبودی، خارج می‌شدند.[۳][۴] شواهدی در بقایای انسانی پیشاتاریخی از دوران پیشا-نوسنگی[۵] و نوسنگی، و در نقاشی‌های غار یافت شده است و استفاده از این روش تا تاریخ مدون نیز به خوبی ادامه داشته است (و توسط نویسندگان یونان باستان نظیر بقراط توصیف شده است). از میان ۱۲۰ جمجمه پیشاتاریخی یافت شده در یک محل دفن در فرانسه که قدمت آن به ۶۵۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد، ۴۰ مورد دارای سوراخ‌های مته‌کاری بودند.[۶] فولکه هنشن، پزشک و مورخ سوئدی، اظهار می‌دارد که کاوش‌های شوروی در سواحل رود دنیپر در دهه ۱۹۷۰ وجود مته‌کاری در دوران میان‌سنگی با قدمت تقریبی ۱۲۰۰۰ سال پیش از میلاد را نشان می‌دهد.[۷] بقایا حاکی از باوری است که مته‌کاری می‌توانست تشنج‌های صرعی، میگرن‌ها و برخی اختلالات روانی را درمان کند.[۸]

شواهد قابل توجهی از بهبود استخوان‌های جمجمه در اسکلت‌های پیشاتاریخی وجود دارد که نشان می‌دهد بسیاری از کسانی که تحت این جراحی قرار می‌گرفتند، از عمل خود جان سالم به در می‌بردند. در برخی مطالعات، نرخ بقا از ۵۰٪ نیز فراتر رفته است.[۹]

قطع عضو

قدیمی‌ترین عمل جراحی قطع عضو (آمپوتاسیون) شناخته‌شده در بورنئو حدود ۳۱٬۰۰۰ سال پیش انجام شده است.[۱۰] این عمل شامل برداشتن یک سوم انتهایی (دیستال) پای چپ بود. این فرد از عمل جان سالم به در برد و ۶ تا ۹ سال دیگر زندگی کرد. این تنها قطع عضو جراحی شناخته‌شده پیش از انقلاب نوسنگی و گذار آن به کشاورزی است. دومین قطع عضو قدیمی شناخته‌شده حدود ۷۰۰۰ سال پیش روی یک کشاورز در فرانسه انجام شد که ساعد چپ او با جراحی برداشته شده بود.[۱۱]

جا انداختن استخوان‌ها

نمونه‌هایی از شکستگی‌های بهبود یافته در استخوان‌های انسان‌های پیشاتاریخی، که نشان‌دهنده جا انداختن و آتل‌بندی است، در سوابق باستان‌شناسی یافت شده است.[۱۲] در میان برخی از درمان‌های مورد استفاده توسط آزتک‌ها، بر اساس متون اسپانیایی در دوران فتح مکزیک، جا انداختن استخوان‌های شکسته وجود داشت: "...استخوان شکسته باید آتل‌بندی، کشیده و تنظیم می‌شد، و اگر این کار کافی نبود برشی در انتهای استخوان ایجاد می‌شد، و شاخه‌ای از درخت نراد وارد حفره مِدولا می‌شد..."[۱۳] پزشکی مدرن تکنیکی شبیه به این را در قرن بیستم توسعه داد که با نام تثبیت مدولاری (medullary fixation) شناخته می‌شود.

بیهوشی

حجامت و خون‌گیری

زالوی پزشکی. زالوها برای خون‌گیری

خون‌گیری یکی از قدیمی‌ترین اعمال پزشکی است که در میان مردمان باستانی گوناگون از جمله میان‌رودانی‌ها، مصریان، یونانیان، مایاها، هندی‌ها و آزتک‌ها رواج داشته است. در یونان، خون‌گیری در حوالی زمان بقراط استفاده می‌شد، که به خون‌گیری اشاره می‌کند اما به‌طور کلی بر تکنیک‌های رژیم غذایی متکی بود. با این حال، اراسیستراتوس این نظریه را مطرح کرد که بسیاری از بیماری‌ها به دلیل پِلِتورا (plethoras) یا فراوانی بیش از حد خون ایجاد می‌شوند و توصیه کرد که این موارد در ابتدا با ورزش، تعریق، کاهش مصرف غذا و استفراغ درمان شوند. هروفیلوس مدافع خون‌گیری بود. آرکاگاتوس، یکی از اولین پزشکان یونانی که در روم طبابت می‌کرد، به‌طور گسترده‌ای خون‌گیری را انجام می‌داد. هنر خون‌گیری در غرب بسیار محبوب شد، و در طول رنسانس می‌شد تقویم‌های خون‌گیری را یافت که زمان‌های مناسب برای خون‌گیری در طول سال را توصیه می‌کردند و کتاب‌هایی که ادعا می‌کردند خون‌گیری التهاب، عفونت‌ها، سکته‌ها، روان‌پریشی شیدایی و غیره را درمان می‌کند.[۱۴]

دوران باستان

میان‌رودان

سومری‌ها بیماری را به عنوان یک مجازات الهی می‌دیدند که توسط شیاطین مختلف زمانی که فردی قانونی را می‌شکست، تحمیل می‌شد. به همین دلیل، برای پزشک شدن، شخص باید یاد می‌گرفت که حدود ۶۰۰۰ شیطان احتمالی را که ممکن بود باعث مشکلات سلامتی شوند، شناسایی کند. برای این کار، سومری‌ها از تکنیک‌های غیب‌گویی بر اساس پرواز پرندگان، موقعیت ستارگان و کبد حیوانات خاص استفاده می‌کردند. به این ترتیب، پزشکی عمیقاً با کاهنان مرتبط بود و جراحی را به یک تخصص پزشکی درجه دو تنزل می‌داد.[۱۵]

با این وجود، سومری‌ها چندین تکنیک پزشکی مهم را توسعه دادند: در نینوا باستان‌شناسان ابزارهای برنزی با ابسیدین تیز شبیه به چاقوهای جراحی (اسکالپل) امروزی، چاقوها، مته‌ها (تریفاین) و غیره کشف کرده‌اند. قانون حمورابی، یکی از قدیمی‌ترین قوانین بابلی، خود حاوی قوانین خاصی برای تنظیم جراحان و غرامت پزشکی و همچنین قصور پزشکی و غرامت قربانی است:[۱۶]

۲۱۵. اگر پزشکی با چاقوی جراحی برش بزرگی ایجاد کند و آن را درمان کند، یا اگر توموری را (روی چشم) با چاقوی جراحی باز کند و چشم را نجات دهد، باید ده شِکِل پول دریافت کند.

۲۱۷. اگر او برده شخصی باشد، صاحبش باید به پزشک دو شِکِل بدهد.

۲۱۸. اگر پزشکی با چاقوی جراحی برش بزرگی ایجاد کند و او را بکشد، یا توموری را با چاقوی جراحی باز کند و چشم را بیرون بیاورد، دستانش باید قطع شود.

۲۲۰. اگر او توموری را با چاقوی جراحی باز کرده و چشم او را درآورده باشد، باید نصف ارزش او را بپردازد.

مصر

تصاویری از ابزارهای جراحی در کوم امبو، مصر

حدود ۳۱۰۰ سال پیش از میلاد، تمدن مصر زمانی که نارمر، اولین فرعون مصر، پایتخت را در ممفیس بنا نهاد، شروع به شکوفایی کرد. همان‌طور که لوح‌های میخی دانش سومریان باستان را حفظ کردند، هیروگلیف‌ها نیز دانش مصریان را حفظ کردند.

در عصر پادشاهی اول (۲۷۰۰ پیش از میلاد) اولین رساله در مورد جراحی توسط ایمهوتپ، وزیر فرعون جوزر، کاهن، ستاره‌شناس، پزشک و اولین معمار برجسته نوشته شد. او چنان به خاطر مهارت پزشکی‌اش مشهور بود که به خدای پزشکی مصر تبدیل شد.[۱۷] دیگر پزشکان مشهور از امپراتوری کهن (از ۲۵۰۰ تا ۲۱۰۰ پیش از میلاد) سخمت (Sachmet)، پزشک فرعون ساخوره (Sahure) و نسمنو (Nesmenau) بودند که دفتر او شبیه به دفتر یک مدیر پزشکی بود.

روی یکی از پایه‌های در ورودی معبد ممفیس، قدیمی‌ترین حکاکی ثبت شده از یک روش پزشکی وجود دارد: ختنه و حکاکی‌هایی در کوم امبو در مصر که ابزارهای جراحی را به تصویر می‌کشند. با این حال در میان تمام کشفیات صورت گرفته در مصر باستان، مهم‌ترین کشف مربوط به دانش پزشکی مصر باستان، پاپیروس ابرس است که به نام کاشف آن گئورگ ابرس نام‌گذاری شده است. پاپیروس ابرس، که در دانشگاه لایپزیگ نگهداری می‌شود، یکی از قدیمی‌ترین رساله‌های پزشکی و مهم‌ترین پاپیروس پزشکی محسوب می‌شود. متن آن به حدود ۱۵۵۰ پیش از میلاد برمی‌گردد و طول آن ۲۰ متر است. این متن شامل دستورالعمل‌ها، یک دارونامه و توصیفاتی از بیماری‌های متعدد و همچنین درمان‌های آرایشی است. این پاپیروس به چگونگی درمان جراحی گازگرفتگی کروکودیل و سوختگی‌های جدی اشاره می‌کند، و تخلیه التهاب پر از چرک را توصیه می‌کند اما در مورد بریدن برخی پوست‌های بیمار هشدار می‌دهد.

پاپیروس ادوین اسمیت

صفحات ۶ و ۷ از پاپیروس ادوین اسمیت (حدود قرن ۱۷ پیش از میلاد)، در میان قدیمی‌ترین متون پزشکی

پاپیروس ادوین اسمیت یک پاپیروس کمتر شناخته شده است که به ۱۶۰۰ سال پیش از میلاد برمی‌گردد و تنها ۵ متر طول دارد. این یک کتابچه راهنما برای انجام جراحی تروماتیک است و ۴۸ تاریخچه موردی (کیس) را ارائه می‌دهد.[۱۲][۱۸] پاپیروس اسمیت درمانی برای ترمیم بینی شکسته،[۱۹] و استفاده از بخیه برای بستن زخم‌ها را توصیف می‌کند.[۲۰] عفونت‌ها با عسل درمان می‌شدند.[۲۱] برای نمونه، دستورالعمل‌هایی برای مقابله با دررفتگی مهره‌ها ارائه می‌دهد:

تو باید روز اول آن را با گوشت تازه ببندی. تو باید باندهایش را باز کنی و روی سر او تا گردنش چربی بمالی، (و) باید آن را با ymrw ببندی. تو باید بعد از آن هر روز آن را با عسل درمان کنی، (و) تسکین او در نشستن است تا زمانی که بهبود یابد.

آسیای جنوبی

مجسمه سوشروتا (۸۰۰ پیش از میلاد)، نویسنده سوشروتا سامهیتا و پدر بنیان‌گذار جراحی، در کالج سلطنتی جراحان استرالیا در ملبورن، استرالیا

مهرگره

دندان‌های کشف شده از یک قبرستان مربوط به عصر نوسنگی در مهرگره نشانه‌هایی از مته‌کاری را نشان داده‌اند.[۲۲] تجزیه و تحلیل دندان‌ها نشان می‌دهد که انسان‌های پیشاتاریخی ممکن است برای درمان دندان‌درد با مته‌هایی ساخته شده از سرِ سنگ چخماق تلاش کرده باشند.[۲۳][۲۴]

آیورودا

سوشروتا (حدود ۶۰۰ پیش از میلاد)[۲۵] به عنوان "پدر بنیان‌گذار جراحی" در نظر گرفته می‌شود. دوره زندگی او معمولاً بین سال‌های ۱۲۰۰ پیش از میلاد تا ۶۰۰ پیش از میلاد تخمین زده می‌شود.[۲۶] یکی از قدیمی‌ترین اشارات شناخته‌شده به نام او در نسخه خطی باور است که در آن نام سوشروتا به عنوان یکی از ده حکیمی که در هیمالیا سکونت داشتند، ذکر شده است.[۲۷] متون همچنین نشان می‌دهند که او جراحی را در بنارس (کاشی) از لرد دانوانتاری، خدای پزشکی در اساطیر هندو، آموخت.[۲۸] او از نوآوران اولیه جراحی پلاستیک بود که در کرانه‌های رود گنگ در منطقه‌ای که با شهر امروزی بنارس در شمال هند مطابقت دارد، جراحی را آموزش داده و انجام می‌داد. بخش عمده آنچه درباره سوشروتا شناخته شده است، در مجموعه‌ای از مجلدات به زبان سانسکریت که توسط او تألیف شده، موجود است که در مجموع با نام سوشروتا سامهیتا شناخته می‌شوند. این یکی از قدیمی‌ترین متون جراحی شناخته‌شده است و معاینه، تشخیص، درمان و پیش‌آگهی بیماری‌های متعدد، و همچنین رویه‌های انجام انواع مختلف جراحی زیبایی، جراحی پلاستیک و رینوپلاستی را با جزئیات شرح می‌دهد.[۲۹]

یونان و جهان هلنیستی

حکاکی بقراط اثر پیتر پل روبنس، ۱۶۳۸

جراحان امروزه به عنوان پزشکان متخصص در نظر گرفته می‌شوند، در حالی که در جهان یونان باستان اولیه، یک پزشک عمومی آموزش‌دیده باید از دستان خود (χείρ در زبان یونانی) برای انجام تمام فرآیندهای پزشکی و دارویی، از جمله درمان زخم‌های وارده در میدان نبرد، یا درمان استخوان‌های شکسته (فرآیندی که در یونانی χειρουργείν نامیده می‌شد) استفاده می‌کرد.

در ایلیاد، هومر نام دو پزشک را ذکر می‌کند، "دو پسر آسکلیپیوس، پزشکان تحسین‌برانگیز پودالیریوس و ماخائون و یک پزشک فعال، پاتروکلوس. به دلیل اینکه ماخائون مجروح شده و پودالیریوس در حال جنگ است، اوریپیلوس از پاتروکلوس می‌خواهد که "این تیر را از ران من درآور، خون را با آب گرم بشوی و پماد تسکین‌دهنده روی زخم بمال."[۳۰]

بقراط

سوگندنامه بقراط،[۳۱] نوشته شده در قرن پنجم پیش از میلاد، قدیمی‌ترین پروتکل رفتار حرفه‌ای و اخلاقی را ارائه می‌دهد که یک پزشک جوان باید در زندگی و در درمان و مدیریت سلامت و حریم خصوصی بیمارانش به آن پایبند باشد. چندین مجلد از مجموعه آثار بقراطی (Hippocratic corpus)[۳۲] و سوگندنامه بقراط، استانداردها و اصول رفتار مناسب پزشکی و جراحی بقراطی را ارتقا داده و آن را از سایر پزشکان طب عامیانه که اغلب آمیخته با خرافات بودند، و یا متخصصانی که برخی از آن‌ها اقدام به انجام روش‌های تهاجمی روی بدن با عواقب مشکوک می‌کردند (نظیر سنگ‌بری یا لیتوتومی) متمایز ساختند. آثار مجموعه بقراطی شامل: درباره مفاصل، درباره شکستگی‌ها، درباره ابزارهای جا انداختن، تأسیسات پزشک یا جراحی، درباره آسیب‌های سر، درباره زخم‌ها، درباره فیستول‌ها، و درباره هموروئیدها است.[۱۸]

سلسوس و اسکندریه

هروفیلوس از کالسدون و اراسیستراتوس از سئوس، دو دانشمند بزرگ اسکندریه بودند که پایه‌های مطالعه علمی آناتومی و فیزیولوژی را بنا نهادند.[۳۳] جراحان اسکندریه مسئول پیشرفت‌هایی در بستن رگ (لیگاتور)، سنگ‌بری، عمل‌های فتق، جراحی چشم، جراحی پلاستیک، روش‌های جا انداختن دررفتگی‌ها و شکستگی‌ها، تراکئوتومی (نای‌شکافی) و استفاده از مهرگیاه به عنوان داروی بیهوشی بودند. بیشتر آنچه ما از آن‌ها می‌دانیم از طریق نوشته‌های سلسوس و جالینوس از پرگاموم به دست ما رسیده است.[۱۸][۳۴]

جالینوس

کتاب درباره توانمندی‌های طبیعی (On the Natural Faculties) اثر جالینوس، در سه جلد، الگوی درخشانی از یک جراح و پزشک بسیار ماهر یونانی در قرن دوم میلادی در روم است که عملیات جراحی بسیار پیچیده‌ای را انجام می‌داد و به‌طور قابل‌توجهی به بدنه فیزیولوژی حیوانی و انسانی و هنر جراحی افزود.[۱۸][۳۴] او یکی از نخستین کسانی بود که از بستن رگ (لیگاتور) در آزمایش‌های خود روی حیوانات استفاده کرد.[۳۵] جالینوس همچنین به عنوان "پادشاه بخیه کات‌گات" (نخ بخیه از روده حیوانات) شناخته می‌شود.[۳۶]

چین

در چین، ابزارهایی شبیه به وسایل جراحی نیز در سایت‌های باستان‌شناسیِ عصر برنز مربوط به دودمان شانگ، به همراه دانه‌هایی که احتمالاً برای گیاه‌درمانی استفاده می‌شدند، یافت شده است.[۳۷]

هوا تو

چاپ‌نقش چوبی از هوا تو اثر اوتاگاوا کونی‌یوشی

هوا تو (۱۴۰–۲۰۸ میلادی) یک پزشک مشهور چینی در دوران هان شرقی و سه پادشاهی بود. او نخستین شخصی بود که جراحی را با کمک بیهوشی انجام داد، حدود ۱۶۰۰ سال پیش از آنکه این عمل توسط اروپایی‌ها پذیرفته شود.[۳۸] بیان چوئه (Pien Ch'iao) یک "دکتر معجزه‌گر" بود که توسط مورخ چینی سیما چیان در کتاب شیجی توصیف شده و مهارت‌های بسیاری به او نسبت داده شده است. کتاب دیگری به نام لیزی (Lieh Tzu) شرح می‌دهد که بیان چوئه یک تبادل دوطرفه قلب بین افراد انجام داده است.[۳۹] این گزارش همچنین استفاده از بیهوشی عمومی را به بیان چوئه نسبت می‌دهد که آن را به زمان‌های بسیار دورتر از هوا تو مربوط می‌سازد، اما منبع آن در لیزی مورد تردید است و نویسنده ممکن است داستان‌هایی را از آثار دیگر گردآوری کرده باشد.[۴۰] با این وجود، این موضوع مفهوم پیوند قلب را به حدود ۳۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گرداند.

قرون وسطی

کتاب Pragmateia یا چکیده اثر پل ایجینایی (حدود ۶۲۵ – حدود ۶۹۰ میلادی) بسیار تأثیرگذار بود.[۴۱] ابوالقاسم الزهراوی از دوران عصر طلایی اسلام بعداً این مطالب را تکرار کرد و تعدادی از کشفیات خود را به آن افزود.[۱۸]

حنین بن اسحاق (۸۰۹–۸۷۳) یک پزشک عرب مسیحی نسطوری بود که بسیاری از متون پزشکی و علمی یونانی، از جمله متون جالینوس را ترجمه کرد و دومین رساله سیستماتیک در مورد چشم‌پزشکی را نوشت. پزشک یهودی متولد مصر، اسحاق بن سلیمان اسرائیلی (۸۳۲–۸۹۲) نیز آثار پزشکی بسیاری به زبان عربی به جا گذاشت که در اوایل قرن سیزدهم توسط دانشگاه‌های اروپایی ترجمه و استفاده شدند.

پزشک ایرانی، محمد زکریای رازی (حدود ۸۶۵–۹۲۵) پزشکی تجربی را پیش برد، در چشم‌پزشکی پیشگام بود و طب اطفال را پایه‌گذاری کرد. پزشک ایرانی، علی بن عباس مجوسی اهوازی (درگذشت ۹۹۴ میلادی) در بیمارستان عضدی در بغداد کار می‌کرد و کامل الصناعة الطبیة را به جا گذاشت که بر نیاز به اخلاق پزشکی تأکید داشت و به کالبدشناسی و فیزیولوژی مغز انسان پرداخت. پزشک ایرانی ابن سینا (۹۸۰–۱۰۳۷ میلادی) کتاب قانون در طب را نوشت، که ترکیبی از پزشکی یونانی و عربی بود و تا اواسط قرن هفدهم بر پزشکی اروپا تسلط داشت.

در قرن نهم میلادی، مدرسه پزشکی سالرنو در جنوب غربی ایتالیا با بهره‌گیری از متون عربی تأسیس شد و تا قرن سیزدهم شکوفا بود.

ابوالقاسم زهراوی (۹۳۶–۱۰۱۳ میلادی) یک پزشک و دانشمند اندلسی-عربی بود که در شهر مدینةالزهرا در حومه قرطبه طبابت می‌کرد. او بزرگ‌ترین جراح قرون وسطی محسوب می‌شود؛ او آثار پیشین یونانیان در جراحی را با شیوه‌های پزشکی و دانش داروشناسی جهان عرب ترکیب کرد و تعدادی از ابزارهای جراحی را توصیف (و گاهی اختراع) کرد.[۱۸][۴۲] پیشرفت‌های مهمی در جراحی به او نسبت داده می‌شود، مانند کشف اینکه بخیه کات‌گات (روده حیوان) می‌تواند برای بخیه‌های داخلی استفاده شود زیرا توسط بدن جذب می‌شود.[۴۳] آثار او در زمینه جراحی بسیار تأثیرگذار بودند.[۴۱][۴۴]

راهب بندیکتی ایتالیایی متولد آفریقا (مسلمانِ تغییر دین داده)، قسطنطین آفریقایی (درگذشت ۱۰۹۹) از مونته کاسینو بسیاری از آثار پزشکی عربی را به لاتین ترجمه کرد.

پزشک مسلمان اسپانیایی ابن زهر (۱۰۹۴–۱۱۶۲) اولین تراکئوتومی (نای‌شکافی) را روی یک بز انجام داد و کتاب التیسیر فی المداوات و التدبیر را نوشت که در اروپا محبوب شد. پزشک مسلمان اسپانیایی ابن رشد (۱۱۲۶–۱۱۹۸) اولین کسی بود که عملکرد شبکیه را توضیح داد و ایمنی اکتسابی در مورد بیماری آبله را تشخیص داد.

دانشگاه‌هایی مانند مون‌پلیه، پادووا و بولونیا به ویژه در این زمینه مشهور بودند.

در اواخر قرن دوازدهم، روجر از سالرنو کتاب Chirurgia را تألیف کرد که پایه‌گذار کتاب‌های راهنمای جراحی مدرن غربی شد. رولاند از پارما و کتاب جراحی چهار استاد مسئول گسترش کار روجر به ایتالیا، فرانسه و انگلستان بودند.[۱۸] به نظر می‌رسد روجر بیشتر تحت تأثیر آئتیوس آمیدایی در قرن ششم، اسکندر ترالسی، و پل ایجینایی در قرن هفتم بوده باشد تا اعراب.[۴۵] هیو از لوکا (۱۱۵۰–۱۲۵۷) مکتب بولونیا را تأسیس کرد و نظریه "چرک قابل ستایش" (laudable pus) را رد نمود.[۱۸]

در قرن سیزدهم در اروپا صنعتگران ماهر شهری به نام سلمانی-جراحان قطع عضو و جا انداختن استخوان‌های شکسته را انجام می‌دادند در حالی که از جایگاه پایین‌تری نسبت به پزشکان تحصیل‌کرده دانشگاه برخوردار بودند. تا سال ۱۳۰۸ اصناف سلمانی‌ها در لندن شکوفا شده بود. آن‌ها با آموزش رسمی اندک یا بدون آموزش رسمی، عموماً شهرت بدی داشتند که تا زمان توسعه جراحی آکادمیک به عنوان یک تخصص پزشکی و نه یک زمینه فرعی در دوران عصر روشنگری قرن هجدهم بهبود نیافت.[۴۶]

گی دو شولیاک (۱۲۹۸–۱۳۶۸) یکی از برجسته‌ترین جراحان قرون وسطی بود. کتاب او با عنوان Chirurgia Magna یا جراحی بزرگ (۱۳۶۳) تا اواسط قرن هفدهم یک متن استاندارد برای جراحان بود.[۴۷]

اروپای مدرن نخستین

در این دوره پیشرفت‌های مهمی در هنر جراحی به دست آمد. آندریاس وسالیوس (۱۵۱۴–۱۵۶۴)، استاد آناتومی در دانشگاه پادووا، شخصیتی محوری در گذارِ رنسانس از پزشکی و آناتومی کلاسیک مبتنی بر آثار جالینوس، به یک رویکرد تجربی مبتنی بر کالبدشکافیِ «عملی» بود. رساله آناتومیک او، ساختار بدن انسان (De humani corporis fabrica)، بسیاری از خطاهای آناتومیک در کارهای جالینوس را افشا کرد و توصیه کرد که همه جراحان باید با درگیر شدن در کالبدشکافی‌های عملی آموزش ببینند.

دومین شخصیت مهم در این دوران آمبِروآز پاره (حدود ۱۵۱۰ – ۱۵۹۰)[۴۸] بود، جراح ارتش فرانسه از دهه ۱۵۳۰ تا زمان مرگش در ۱۵۹۰. رویه رایج برای سوزاندن (کوتر کردن) زخم‌های ناشی از شلیک گلوله در میدان نبرد، استفاده از روغن جوشان بود؛ رویه‌ای بسیار خطرناک و دردناک. پاره شروع به استفاده از یک نرم‌کننده کمتر تحریک‌کننده، ساخته شده از زرده تخم‌مرغ، روغن گل سرخ و تربانتین کرد. او همچنین تکنیک‌های کارآمدتری برای بستن مؤثر رگ‌های خونی در حین عمل قطع عضو توصیف کرد. در همان قرن، النور دو سسپدس شاید به نخستین جراح زن، تراجنسیتی، یا بیناجنسی در اسپانیا و احتمالاً در اروپا تبدیل شد.[۴۹][۵۰][۵۱]

یکی دیگر از شخصیت‌های مهم اولیه، جراح آلمانی ویلهلم فابری (۱۵۴۰–۱۶۳۴)، «پدر جراحی آلمان» بود، که اولین کسی بود که قطع عضو را بالاتر از ناحیه قانقاریا توصیه کرد و استفاده از تورنیکت چرخشی (تکه چوب چرخان) را توصیف نمود. همسر و دستیار سوئیسی او ماری کولینت (۱۵۶۰–۱۶۴۰) تکنیک‌های سزارین را بهبود بخشید و استفاده از گرما برای گشاد کردن و تحریک رحم در حین زایمان را معرفی کرد. در سال ۱۶۲۴ او اولین کسی شد که از آهن‌ربا برای خارج کردن فلز از چشم یک بیمار استفاده کرد، اگرچه شوهرش این اعتبار را دریافت نمود.

پیشگامان جراحی در اروپای مدرن نخستین
Andreas Vesalius (1514–1564)
آندریاس وسالیوس (۱۵۱۴–۱۵۶۴)
Ambroise Paré (c. 1510–1590)
آمبروآز پاره (حدود ۱۵۱۰–۱۵۹۰)، پدر جراحی نظامی مدرن
Wilhelm Fabry (1540–1634)
ویلهلم فابری (۱۵۴۰–۱۶۳۴)، پدر جراحی آلمان

جراحی مدرن

جراحی علمی

رشته جراحی در طول عصر روشنگری در اروپا (۱۷۱۵–۱۷۹۰) بر پایه‌ای استوار و علمی قرار گرفت. یکی از شخصیت‌های مهم در این زمینه، دانشمند جراح اسکاتلندی (در لندن) جان هانتر (۱۷۲۸–۱۷۹۳) بود که عموماً به عنوان پدر جراحی علمی مدرن شناخته می‌شود.[۵۲] او رویکردی تجربی و آزمایشگاهی را به این علم آورد و در سراسر اروپا به دلیل کیفیت تحقیقات و آثار مکتوب خود مشهور بود. هانتر دانش جراحی را از ابتدا بازسازی کرد؛ او با امتناع از اتکا به شهادت دیگران، آزمایش‌های جراحی خود را برای تعیین حقیقت موضوع انجام می‌داد. برای کمک به تحلیل‌های تطبیقی، او مجموعه‌ای از بیش از ۱۳٬۰۰۰ نمونه از سیستم‌های اندام‌های جداگانه، از ساده‌ترین گیاهان و حیوانات تا انسان‌ها، ایجاد کرد.

هانتر دانش پیرامون بیماری‌های مقاربتی را تا حد زیادی پیش برد و بسیاری از تکنیک‌های جدید جراحی از جمله روش‌های جدید برای ترمیم آسیب‌های وارد به تاندون آشیل و روشی مؤثرتر برای بستن شریان‌ها در صورت بروز آنوریسم را معرفی کرد.[۵۳] او همچنین یکی از نخستین کسانی بود که اهمیت آسیب‌شناسی (پاتولوژی)، خطر گسترش عفونت و چگونگی تأثیر مخرب التهاب زخم، ضایعات استخوانی و حتی سل بر هر گونه منفعت حاصل از مداخله جراحی را درک کرد. در نتیجه، او این موضع را اتخاذ کرد که تمام روش‌های جراحی باید تنها به عنوان آخرین راه چاره استفاده شوند.[۵۴]

شاگرد هانتر، بنجامین بل (۱۷۴۹–۱۸۰۶)، اولین جراح علمی در اسکاتلند شد که مدافع استفاده روتین از تریاک در بهبودی پس از عمل بود، و به جراحان توصیه کرد برای تسریع بهبودی، «پوست را حفظ کنند»؛ نتیجه کارهای او به نوه پسری‌اش، جوزف بل (۱۸۳۷–۱۹۱۱) الهام بخشید تا به الگویی برای قهرمان ادبی آرتور کانن دویل یعنی شرلوک هلمز تبدیل شود.

از دیگر جراحان مهم قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ می‌توان به پرسیوال پات (۱۷۱۴–۱۷۸۸) اشاره کرد که اولین بار سل ستون فقرات را توصیف کرد و برای نخستین بار پس از مشاهده ارتباط بین قرار گرفتن دودکش‌پاک‌کن‌ها در معرض دوده و شیوع بالای سرطان کیسه بیضه، اثبات کرد که یک سرطان ممکن است ناشی از یک عامل سرطان‌زای محیطی باشد. آستلی کوپر (۱۷۶۸–۱۸۴۱) اولین کسی بود که بستن موفقیت‌آمیز آئورت شکمی را انجام داد. جیمز سایم (۱۷۹۹–۱۸۷۰) پیشگام آمپوتاسیون (قطع عضو) سایم برای مفصل مچ پا بود و با موفقیت اولین قطع مفصل لگن (نیمی‌لگن‌برداری) را انجام داد. جراح هلندی آنتونیوس ماتیجسن گچ پاریس (گچ شکسته‌بندی) را در سال ۱۸۵۱ اختراع کرد.

پیشگامان جراحی علمی
John Hunter (1728–1793)
جان هانتر (۱۷۲۸–۱۷۹۳)، پدر جراحی علمی مدرن
Benjamin Bell (1749–1806)
بنجامین بل (۱۷۴۹–۱۸۰۶) اثر هنری ریبورن. حدود ۱۷۸۰
Percivall Pott (1714–1788)
پرسیوال پات (۱۷۱۴–۱۷۸۸)، حکاکی شده از یک تصویر اصلی اثر ناتانیل دنس-هلند
Astley Cooper (1768=1841)
آستلی کوپر (۱۷۶۸–۱۸۴۱) اثر توماس لارنس
James Syme (1799-1870)
جیمز سایم (۱۷۹۹–۱۸۷۰) اثر جان آدامسون
Antonius Mathijsen (1805-1878)
آنتونیوس ماتیجسن (۱۸۰۵–۱۸۷۸)

بیهوشی

در آغاز دهه ۱۸۴۰، با کشف مواد شیمیایی بیهوش‌کننده مؤثر و عملی، جراحی در اروپا تغییرات چشمگیری در ماهیت خود را آغاز کرد. موادی نظیر اتر که اولین بار توسط جراح آمریکایی کرافورد لانگ (۱۸۱۵–۱۸۷۸) استفاده شد، و کلروفرم، که توسط جیمز یانگ سیمپسون (۱۸۱۱–۱۸۷۰) کشف شد و بعداً در انگلستان توسط جان اسنو (۱۸۱۳–۱۸۵۸)، پزشک ملکه ویکتوریا رواج یافت. جان اسنو در سال ۱۸۵۳ هنگام زایمان ملکه، به او کلروفرم تجویز کرد و در سال ۱۸۵۴ نظریه میاسما (نظریه بخارات سمی) در مورد سرایت بیماری‌ها را با ردیابی شیوع وبا در لندن تا یک پمپ آب آلوده رد کرد.[۵۵] علاوه بر تسکین درد بیمار، بی‌هوشی اجازه انجام عمل‌های پیچیده‌تر را در نواحی داخلی بدن انسان می‌داد. همچنین کشف شل‌کننده‌های عضلانی مانند کورار اجازه کاربردهای ایمن‌تری را فراهم آورد. جراح آمریکایی جی. ماریون سیمز (۱۸۱۳–۸۳) به خاطر کمک به تأسیس رشته بیماری‌های زنان اعتبار دریافت کرد، اما بعدها به دلیل عدم استفاده از بیهوشی روی افراد بردهِ سیاه‌پوست تحت آزمایش مورد انتقاد قرار گرفت.

پیشگامان بیهوشی
Crawford Long (1815–1878)
کرافورد لانگ (۱۸۱۵–۱۸۷۸)
James Young Simpson (1811–1870)
جیمز یانگ سیمپسون (۱۸۱۱–۱۸۷۰) اثر هنری لینگ گوردون
John Snow (1813–1858)
جان اسنو (۱۸۱۳–۱۸۵۸)
James Marion Sims (1813–1883)
جیمز ماریون سیمز (۱۸۱۳–۱۸۸۳) اثر ویلیام کورتز

جراحی ضدعفونی‌کننده (آنتی‌سپتیک)

معرفی داروهای بیهوشی جراحی‌های بیشتری را ترغیب کرد، که ناخواسته باعث عفونت‌های پس از عملِ خطرناک‌تری برای بیماران می‌شد. اولین پیشرفت در مبارزه با عفونت در اروپا در سال ۱۸۴۷ توسط پزشک مجارستانی ایگناتس زمل‌ویس صورت گرفت؛ او متوجه شد که دانشجویان پزشکی که مستقیماً از اتاق تشریح می‌آیند، باعث مرگ‌ومیر بیشتر مادران در مقایسه با ماماها می‌شوند. زمل‌ویس، با وجود تمسخر و مخالفت، شستشوی اجباری دست را برای همه کسانی که وارد بخش زایمان می‌شدند وضع کرد و نتیجه آن کاهش چشمگیر در مرگ‌ومیر مادران و نوزادان بود، اما با این وجود انجمن سلطنتی توصیه او را رد کرد. تا زمان کارهای پیشگامانه جراح بریتانیایی جوزف لیستر در دهه ۱۸۶۰، بیشتر پزشکان در اروپا معتقد بودند که آسیب شیمیایی ناشی از قرار گرفتن در معرض هوای بد (نظریه میاسما) مسئول عفونت‌های زخم‌ها است و امکاناتی برای شستن دست‌ها یا زخم‌های بیمار در دسترس نبود.[۵۶] لیستر از کارهای شیمی‌دان فرانسوی و پیشگام میکروب‌شناسی، لویی پاستور آگاه شد که نشان داد پوسیدگی و تخمیر می‌تواند در شرایط بی‌هوازی رخ دهد در صورتی که میکروارگانیسم‌ها حضور داشته باشند. پاستور سه روش برای از بین بردن میکروارگانیسم‌های مسئول قانقاریا پیشنهاد کرد: فیلتراسیون، قرار گرفتن در معرض حرارت، یا قرار گرفتن در معرض محلول‌های شیمیایی. لیستر با آزمایش‌های خود نتیجه‌گیری‌های پاستور را تأیید کرد و تصمیم گرفت از یافته‌های او برای توسعه تکنیک‌های آنتی‌سپتیک (ضدعفونی‌کننده) برای زخم‌ها استفاده کند. از آنجا که دو روش اولِ پیشنهاد شده توسط پاستور برای درمان بافت‌های انسانی نامناسب بود، لیستر روش سوم را آزمایش کرد و اسید کربولیک را روی ابزارهای خود اسپری نمود. او دریافت که این کار به‌طور چشمگیری بروز قانقاریا را کاهش می‌دهد و نتایج خود را در مجله لنسنت منتشر کرد.[۵۷] بعداً، در ۹ اوت ۱۸۶۷، او مقاله‌ای در برابر انجمن پزشکی بریتانیا در دوبلین با عنوان اصل آنتی‌سپتیک در عمل جراحی ارائه داد که در ژورنال پزشکی بریتانیا (BMJ) تجدید چاپ شد.[۵۸][۵۹][۶۰] کار او پیشگامانه بود و پایه‌های پیشرفت سریعی در کنترل عفونت را بنا نهاد که باعث شد سالن‌های عمل آنتی‌سپتیک مدرن در عرض ۵۰ سال به‌طور گسترده مورد استفاده قرار گیرند.

لیستر زمانی که متوجه شد با جلوگیری از ورود باکتری‌ها به زخم از همان ابتدا می‌توان بهتر از عفونت جلوگیری کرد، روش‌های بهبودیافته‌ای برای مبارزه با عفونت (آنتی‌سپسی) و سترون‌سازی (آسپسی) توسعه داد. این موضوع منجر به ظهور جراحی استریل شد. لیستر به جراحانِ تحت مسئولیت خود دستور داد دستکش تمیز بپوشند و دست‌های خود را در محلول کربولیک ۵ درصد قبل و بعد از عمل بشویند و ابزارهای جراحی را نیز در همان محلول شستشو دهند.[۶۱] او همچنین استریل‌کننده بخار را برای استریل کردن تجهیزات معرفی کرد. کشفیات او راه را برای گسترش چشمگیر توانایی‌های جراح هموار کرد؛ به دلیل مشارکت‌هایش، او اغلب به عنوان پدر جراحی مدرن شناخته می‌شود.[۶۲] این سه پیشرفت حیاتی - پذیرش یک روش‌شناسی علمی در قبال عمل‌های جراحی، استفاده از داروی بیهوشی، و معرفی تجهیزات استریل‌شده - زمینه‌ساز تکنیک‌های جراحی تهاجمی مدرنِ امروزی شد.

در اواخر قرن نوزدهم، ویلیام استوارت هالستد (۱۸۵۲–۱۹۲۲) اصول اساسی جراحی برای آسپسی را بنا نهاد که به عنوان اصول هالستد شناخته می‌شود. هالستد همچنین دستکش پزشکی لاتکس را معرفی کرد. پس از آنکه یکی از پرستاران او به دلیل استریل کردن دست‌هایش با اسید کربولیک دچار آسیب پوستی شد، هالستد یک دستکش لاستیکی طراحی کرد که می‌توانست در اسید کربولیک فرو برود.

پیشگامان جراحی آنتی‌سپتیک (ضدعفونی‌کننده)
Ignaz Semmelwei (1818-1865)
ایگناتس زمل‌ویس (۱۸۱۸-۱۸۶۵)، حکاکی روی مس در سال ۱۸۹۴ اثر ینو دوبی
Louis Pasteur (1822-1895)
لویی پاستور (۱۸۲۲-۱۸۹۵) پیش از سال ۱۸۹۵ اثر پل نادار
Joseph Lister (1827-1912)
جوزف لیستر (۱۸۲۷-۱۹۱۲) در سال ۱۹۰۲، پدر جراحی مدرن
William Stewart Halsted (1852–1922)
ویلیام استوارت هالستد (۱۸۵۲–۱۹۲۲) اثر جان اچ. استاکس‌دیل

پرتو ایکس

ویلهلم رونتگن (۱۸۴۵–۱۹۲۵)

استفاده از پرتوهای ایکس به عنوان یک ابزار مهم تشخیص پزشکی با کشف آن‌ها در سال ۱۸۹۵ توسط فیزیک‌دان آلمانی ویلهلم رونتگن آغاز شد. او متوجه شد که این پرتوها می‌توانند در پوست نفوذ کنند و اجازه دهند ساختار اسکلتی روی یک صفحه عکاسیِ مخصوص ثبت شود.

فناوری‌های مدرن

در قرن گذشته، تعدادی از فناوری‌ها تأثیر قابل توجهی بر رویه‌های جراحی داشته‌اند. این فناوری‌ها شامل جراحی الکتریکی در اوایل قرن بیستم، آندوسکوپی عملی که از دهه ۱۹۶۰ آغاز شد، و جراحی لیزری، جراحی به کمک رایانه و جراحی رباتیک که در دهه ۱۹۸۰ توسعه یافتند، می‌شود.

گاه‌شمار جراحی و رویه‌های جراحی

  • حدود ۳۱,۰۰۰ سال پیش، اولین قطع عضو شناخته شده. بیمار ۶-۹ سال دیگر زنده ماند.
  • حدود ۵۰۰۰ پیش از میلاد. دومین عمل شناخته‌شده از مته‌کاری جمجمه در انسیسهایم فرانسه.
  • حدود ۳۳۰۰ پیش از میلاد. مته‌کاری جمجمه، جا انداختن استخوان‌های شکسته و درمان زخم‌ها در تمدن دره سند.
  • حدود ۲۶۱۳–۲۴۹۴ پیش از میلاد. فکی که در مقبره‌ای از دودمان چهارم مصر پیدا شده است، نشانه‌هایی از یک عمل جراحی برای تخلیه یک آبسه پر از چرک در زیر اولین دندان آسیاب را نشان می‌دهد.[۳۰]
  • ۱۷۵۴ پیش از میلاد. قانون حمورابی.
  • ۱۶۰۰ پیش از میلاد. پاپیروس ادوین اسمیت از مصر ۴۸ مورد از آسیب‌ها، شکستگی‌ها، زخم‌ها، دررفتگی‌ها و تومورها را به همراه درمان و پیش‌آگهیِ آن‌ها شامل بستن زخم‌ها با بخیه، استفاده از عسل به عنوان ضدعفونی‌کننده، توقف خونریزی با گوشت خام و بی‌حرکت کردن آسیب‌های سر و طناب نخاعی توصیف کرده و جادو را به عنوان آخرین راه چاره رزرو کرده است؛ این پاپیروس حاوی مشاهدات دقیق آناتومیکی بود اما هیچ درکی از عملکرد اندام‌ها نشان نمی‌داد، همچنین شامل قدیمی‌ترین اشاره شناخته‌شده به سرطان پستان است.
  • ۱۵۵۰ پیش از میلاد. پاپیروس ابرس از مصر بیش از ۸۰۰ دارو و نسخه را فهرست کرده است.
  • ۱۲۵۰ پیش از میلاد. آسکلیپیوس و پسرانش پودالیریوس و ماخائون توسط هومر به عنوان جراحان میدان نبرد گزارش شده‌اند.[۳۰] او همچنین بریدن و بیرون آوردن نوک پیکان‌ها؛ داروهای بندآورنده خون؛ تجویز آرام‌بخش‌ها و بانداژ کردن زخم‌ها با پشم را گزارش کرده است.[۳۰]
  • ۶۰۰ پیش از میلاد. سوشروتا از هند.
  • قرن پنجم پیش از میلاد. مدارس پزشکی در کنیمدوس و کوس.
  • ۴۰۰ پیش از میلاد. در حدود این سال بقراط از کوس (۴۶۰ پیش از میلاد تا ۳۷۰ پیش از میلاد) به "بنیان‌گذار پزشکی غربی" تبدیل شد؛ وی بر استفاده از روش‌های علمی در پزشکی پافشاری کرد و پیشنهاد داد که بیماری‌ها دارای علل طبیعی در کنار نظریه مزاج‌های چهارگانه بیماری هستند، و سوگندنامه بقراط را از خود به جا گذاشت. او "آموزش داد که زخم‌ها باید با آبی که جوشانده یا فیلتر شده شسته شوند، و دستان پزشک باید تمیز نگه داشته شود و ناخن‌هایش کوتاه باشند."[۳۰] او اولین کسی بود که تومورهای خوش‌خیم پستان را از تومورهای بدخیم متمایز کرد و از خودداری از درمان برای سرطان‌های "پنهان" حمایت نمود و ادعا کرد که مداخله جراحی باعث "مرگ سریع می‌شود، اما صرف‌نظر از درمان باعث طولانی شدن عمر می‌گردد."
  • ۵۰ میلادی. در حدود این زمان پزشک-جراح رومی آئولوس کورنلیوس سلسوس درگذشت، و اثر De Medicina را از خود بر جای گذاشت که "وریدهای پرپیچ و خم و متورم" در اطراف سرطان پستان را توصیف می‌کرد، که باعث شد بعداً جالینوس نام سرطان (در لاتین به معنی خرچنگ) را به آن بدهد. او در برابر ماستکتومی رادیکال شامل عضلات سینه‌ای (پکتورال) هشدار داد، و توصیه کرد که جراحی تنها باید در مرحله خوش‌خیم (مرحله اول از چهار مرحله) انجام شود.
  • قرن اول/دوم میلادی. سورانوس از افسوس یک رساله ۴ جلدی در مورد بیماری‌های زنان نوشت.
  • ۲۰۰ میلادی. در حدود این سال جالینوس درگذشت. وی پس از پیشگامی در استفاده از کات‌گات برای بخیه زدن، در حالی که به نظریه مزاج‌های چهارگانه بقراط پایبند بود، چرک را سودمند می‌دانست و سرطان را در نتیجه مالیخولیاِ ناشی از مازاد صفرای سیاه تلقی می‌کرد که با بروز مکرر آن در زنان یائسه اثبات می‌شد؛ وی بریدن جراحی پستان سرطانی از طریق بافت سالم را برای اطمینان از اینکه "هیچ ریشه‌ای" باقی نمانده است توصیه می‌کرد، در حالی که بستن رگ‌ها و سوزاندن را برای اجازه تخلیه صفرای سیاه منع می‌نمود.
  • ۲۰۰ میلادی. در حدود این سال لئونیداس اسکندرانی مدافع برداشتن سرطان پستان از طریق برش عریض در بافت‌های طبیعی مانند جالینوس شد، اما برش و کوتر کردن متناوب را توصیه کرد که برای ۱۵ قرن بعدی به یک استاندارد تبدیل شد. او اولین شرح مفصل از یک ماستکتومی (پستان‌برداری) را ارائه داد، که شامل اولین توصیف از فرورفتگی نوک پستان به عنوان نشانه‌ای بالینی از سرطان پستان بود.
  • ۲۰۸ میلادی. هوا تو شروع به استفاده از شراب و حشیش به عنوان داروی بیهوشی در حین جراحی کرد.
  • ۴۷۶ میلادی. سقوط امپراتوری روم غربی به پیشرفت دانش پزشکی-جراحی علمی در اروپا پایان داد.
  • ۱۱۶۲. شورای تور "عمل وحشیانه" جراحی برای سرطان‌های پستان را ممنوع کرد.
  • ۱۱۸۰. روگریوس کتاب تمرین جراحی را منتشر کرد.
  • ۱۲۱۴. هیو از لوکا کشف کرد که شراب زخم‌ها را ضدعفونی می‌کند.
  • ۱۲۵۰. تئودوریک بورگونیونی، شاگرد هیو از لوکا، ارتباط خود را با آموزه‌های جالینوس قطع کرد و با تکنیک خشک کردن زخم (پاکسازی زخم و بخیه) با چرک مبارزه کرد.
  • ۱۲۷۵. ویلیام از سالیست از عشق جالینوس به چرک فاصله گرفت و چاقوی جراحی را بر کوتر کردن (سوزاندن) ترجیح داد.
  • ۱۳۰۸. به صنف سلمانیان در لندن برای اولین بار اشاره شد.
  • ۱۴۵۳. سقوط قسطنطنیه باعث شد بسیاری از محققان به اروپا فرار کنند و دست‌نوشته‌های پزشکی-جراحی را با خود بیاورند.
  • ۱۵۳۶. آمبِروآز پاره کشف کرد که ضمادهای سرد بهتر از روغن داغ هستند.
  • ۱۵۴۳. آندریاس وسالیوس کتاب ساختار بدن انسان را منتشر کرد.
  • ۱۷۲۱. لیدی مری کورتلی مونتاگو رویه عثمانیِ مایه‌کوبی را با استفاده از ویروس زنده آبله به انگلستان آورد.
  • ۱۷۳۵. کلودیوس آمیاند اولین آپاندکتومی (برداشتن آپاندیس) موفقیت‌آمیز را انجام داد.
  • ۱۷۷۳. برنارد پیریله سرطان پستان را با ماستکتومی رادیکال درمان کرد که شامل عضله سینه‌ای بزرگ و غدد لنفاوی زیر بغل بود.[۶۳]
  • ۱۷۷۵. پرسیوال پات کشف کرد که دوده باعث ایجاد سرطان کیسه بیضه در دودکش‌پاک‌کن‌ها می‌شود.
  • ۱۷۹۰. جان هانتر پیشگام تلقیح مصنوعی شد.[۶۴]
  • ۱۷۹۶. ادوارد جنر مایه‌کوبی (واکسیناسیون) آبله را با ویروس آبله گاوی پیش برد.
  • ۱۸۰۰. کالج سلطنتی جراحان انگلستان تأسیس شد.
  • ۱۸۰۵. آستلی کوپر پیشگام بستن شریان‌ها شد.
  • ۱۸۴۲. کرافورد لانگ پیشگام استفاده از اتر برای بیهوشی شد.
  • ۱۸۴۴. هوراس ولز پیشگام استفاده از دی نیتروژن مونوکسید برای بیهوشی شد.
  • ۱۸۴۸. جیمز یانگ سیمپسون پیشگام استفاده از کلروفرم برای بیهوشی شد.
  • ۱۸۵۱. آنتونیوس ماتیجسن قالب گچ پاریس (گچ شکسته‌بندی) را اختراع کرد.
  • ۱۸۵۲. جی. ماریون سیمز با موفقیت یک فیستول وزیکوواژینال (ارتباط غیرطبیعی بین مثانه و واژن) را ترمیم کرد.
  • ۱۸۵۴. جان اسنو نظریه میاسما در سرایت بیماری‌ها را رد کرد.
  • ۱۸۶۵. جوزف لیستر از اسید کربولیک برای ضدعفونی یک زخم استفاده کرد.
  • ۱۸۷۹. پس از آنکه جراح اسکاتلندی ویلیام مک‌یوون (۱۸۴۸–۱۹۲۴) اولین کسی شد که محل تومور را تنها بر اساس یافته‌های عصبی تشخیص داد، وی نخستین برداشتن موفقیت‌آمیز تومور مغزیِ غیر اولیه (با استفاده از مته‌کاری) را انجام داد و در جراحی مغز پیشگام شد.
  • ۱۸۸۰. جراح آلمانی لودویگ رهن اولین تیروئیدکتومی (برداشتن تیروئید) را انجام داد.
  • ۱۸۸۲. ویلیام استوارت هالستد در بیمارستان جانز هاپکینز اولین ماستکتومی رادیکال کامل را در ایالات متحده انجام داد، که به درمان استاندارد تبدیل شد.
  • ۱۸۸۳. لاوسون تیت اولین سالپنگکتومی (برداشتن لوله فالوپ) موفقیت‌آمیز را انجام داد.
  • ۱۸۸۴. پس از آنکه پزشک انگلیسی الکساندر هیوز بنت (۱۸۴۸–۱۹۰۱) محل را تنها بر اساس یافته‌های عصبی تشخیص داد، جراح انگلیسی ریکمن گادلی (۱۸۴۹–۱۹۲۵) نخستین برداشتن تومور اولیه (در معرض دید) مغز را تکمیل کرد.
  • ۱۸۸۴. چشم‌پزشک اتریشی کارل کولر اولین بار از کوکائین به عنوان یک بی‌حس‌کننده موضعی برای جراحی چشم استفاده کرد.
  • ۱۸۹۰. جراح آلمانی تمیستوکلس گلوک، پیشگام آرتروپلاستی (تعویض مفصل) با جایگزینی زانو و تعویض مفصل ران با استفاده از عاج فیل شد.
  • ۱۸۹۱. جراح اهل سنت لوئیس، میسوری، هنری سی. دالتون اولین عمل جراحی موفقیت‌آمیز ترمیم کیسه پریکارد را انجام داد.
  • ۱۸۹۳. جراح آفریقایی-آمریکایی دنیل هیل ویلیامز از شیکاگو دومین عمل جراحی موفقیت‌آمیز ترمیم کیسه پریکارد را انجام داد.
  • ۱۸۹۵. ویلهلم رونتگن پرتوهای ایکس را کشف کرد.
  • ۱۸۹۵. نخستین جراحی موفق قلب توسط جراح نروژی، اکسل کاپلن، انجام شد. بیمار بعداً به دلیل عوارضی درگذشت، اگرچه کالبدشکافی نشان داد که این مرگ به دلایل دیگری بوده است، زیرا زخم به‌طور رضایت‌بخشی بسته شده بود.
  • ۱۸۹۶. نخستین جراحی موفق قلب بدون هیچ‌گونه عوارضی توسط جراح آلمانی، لودویگ رهن انجام شد.
  • ۱۹۰۰. در حدود این زمان غشای کارگیل وارد جراحی شد.
  • ۱۹۰۰. در حدود این زمان هاروی کوشینگ در جراحی مغز پیشگام شد.
  • ۱۹۰۱. جراح آلمانی گئورگ کلینگ نخستین لاپاراسکوپی را روی سگ‌ها انجام داد.
  • ۱۹۰۱. پزشک اتریشی کارل لندشتاینر گروه‌های خونی پایه A-B-AB-O را کشف کرد.
  • ۱۹۰۳. پزشک هلندی ویلم اینتهوون الکتروکاردیوگراف را اختراع کرد.
  • ۱۹۰۵. نووکائین برای اولین بار به عنوان بی‌حس‌کننده موضعی استفاده شد.
  • ۱۹۰۷. جراح اتریشی هرمان شلوفر اولین کسی شد که با موفقیت یک تومور هیپوفیز را برداشت.
  • ۱۹۱۰. پزشک سوئدی هانس کریستین ژاکوبئوس اولین جراحی لاپاراسکوپی را روی انسان انجام داد.
  • ۱۹۱۴. انتقال خون پیشگام شد.
  • ۱۹۱۶. جراح اتریشی هرمان شلوفر نخستین عمل اسپلنکتومی را انجام داد.
  • ۱۹۱۷. جراح نیوزیلندی هرولد گیلیز پیشگام جراحی پلاستیک مدرن برای سربازان مجروح بریتانیایی در جنگ جهانی اول شد.
  • ۱۹۲۵. نخستین جراحی قلب باز توسط جراح انگلیسی، هنری سوتار انجام شد.
  • ۱۹۲۹. ورنر فورسمان نخستین کاتتریزاسیون (سوندگذاری) قلب را روی خودش انجام داد.
  • ۱۹۳۱. نخستین جراحی تغییر جنسیت.
  • ۱۹۴۰. نخستین جراحی موفقیت‌آمیز جایگزینی فلزی مفصل لگن.
  • ۱۹۴۸. نخستین عمل‌های موفقیت‌آمیز قلب باز از سال ۱۹۲۵.
  • ۱۹۵۲. نخستین جراحی قلب باز موفقیت‌آمیز با استفاده از هیپوترمی.
  • ۱۹۵۳. نخستین اندآرترکتومی کاروتید.
  • ۱۹۵۴. نخستین پیوند کلیه.
  • ۱۹۵۵. نخستین ضربان‌ساز مصنوعی قلب (پیس‌میکر).
  • ۱۹۵۵. نخستین عمل جداسازی برای دوقلوهای به هم چسبیده.
  • ۱۹۶۱. کاشت حلزون شنوایی توسط ویلیام اف. هاوس اختراع شد.
  • ۱۹۶۱. جراح آمریکایی توماس جی. فوگارتی کاتتر آمبولکتومی فوگارتی را اختراع کرد.
  • ۱۹۶۲. نخستین جراحی تعویض مفصل لگن از طریق آرتروپلاستی گشتاور اصطکاکی پایین (LFA) توسط سر جان چارنلی.
  • ۱۹۶۳. نخستین پیوند کبد توسط توماس استارزل و همکارانش انجام شد.
  • ۱۹۶۴. چاقوی جراحی لیزری اختراع شد.
  • ۱۹۶۷: نخستین پیوند قلب موفقیت‌آمیز توسط کریستیان بارنارد.
  • ۱۹۶۷. نخستین جراحی موفق بای‌پس عروق کرونر.
  • ۱۹۷۲. سی‌تی اسکن تکامل یافت.
  • ۱۹۷۴. نخستین جراحی تامی جان.
  • ۱۹۷۴. نخستین لیپوساکشن با تونل‌زنی کند (به کمک کانولا).
  • ۱۹۸۲. قلب مصنوعی جارویک ۷ با موفقیت نصب شد.
  • ۱۹۸۳. جراحی رباتیک با آرتروبات در ونکوور آغاز شد.
  • ۱۹۸۵. نخستین برداشتن کیسه صفرا از طریق لاپاراسکوپی توسط جراح آلمانی اریش موهه.
  • ۱۹۸۵. برش‌نگاری با گسیل پوزیترون (پت اسکن) اختراع شد.
  • ۱۹۸۷. نخستین پیوند قلب و ریه موفق.
  • ۱۹۹۵. استفاده از سلول‌های بنیادی بالغ در بازسازی بافت پوششی (آپونوروز) دیواره شکم، که در درمان جراحی فتق بُرشی استفاده شد. جراح هندی بی. جی. ماتاپورکار.
  • ۱۹۹۸. نخستین درمان با سلول‌های بنیادی.
  • ۲۰۰۰. سامانه جراحی داوینچی توسط FDA تأیید شد.
  • ۲۰۰۱. نخستین قلب مصنوعی کاملاً مستقل، آبیوکور.
  • ۲۰۰۱. نخستین جراحی از راه دور، با استفاده از سیستم جراحی رباتیک زئوس.
  • ۲۰۰۵. نخستین پیوند جزئی صورت توسط جراح فرانسوی ژان-میشل دوبرنارد و همکاران.
  • ۲۰۰۸. نخستین پیوند کامل صورت توسط جراح فرانسوی لوران لانتیری و همکاران.
  • ۲۰۰۸. نخستین پیوند کبد از بیمار HIV مثبت به بیمار HIV مثبت در بیمارستان گروت شور در کیپ‌تاون، آفریقای جنوبی.[۶۵]
  • ۲۰۱۱. نخستین پیوند موفقیت‌آمیز دو پا توسط جراح اسپانیایی پدرو کاواداس و همکاران.
  • ۲۰۱۲. نخستین پیوند رحم موفقیت‌آمیز از مادر به دختر.
  • ۲۰۱۲. نخستین پیوند دست انسان توسط جراحان در لیدز، انگلستان.
  • ۲۰۱۲. نخستین پیوند هر دو بازو توسط جراحان در دانشگاه جانز هاپکینز.
  • ۲۰۱۳. نخستین جراحی مجازی با استفاده از گوگل گلس توسط جراحان در دانشگاه آلاباما، که آن را حضور تعاملی مجازی در واقعیت افزوده (VIPAAR) نامیدند.
  • ۲۰۱۳. نخستین رشد یک بینی جایگزین روی پیشانی یک بیمار توسط جراحان کالج امپریال در فوژو، چین.
  • ۲۰۱۴. نخستین پیوند آلت تناسلی مردانه توسط جراحان بیمارستان تایگربرگ در آفریقای جنوبی.
  • ۲۰۱۵. نخستین پیوند جمجمه و پوست سر توسط جراحان در مرکز سرطان ام دی اندرسون و بیمارستان متدیست هیوستون در تگزاس.
  • ۲۰۱۶. نخستین پیوند آلت تناسلی مردانه (در ایالات متحده) توسط جراحان بیمارستان عمومی ماساچوست.[۶۶]
  • ۲۰۱۶. نخستین پیوند رحم در ایالات متحده در کلینیک کلیولند.

افراد برجسته در توسعه جراحی

جستارهای وابسته

  • تاریخچه آناتومی
  • تاریخ پزشکی
  • تاریخچه پزشکی و فناوری‌های پزشکی
  • تاریخچه تروما و ارتوپدی
  • تاریخچه جراحی بیناجنسی
  • جراحی ترمیمی تناسلی
  • بورد جراحی آمریکا

منابع

  1. ↑ W. J. Bishop, The early history of Surgery. Hale, London, 1960
  2. ↑ (Capasso 2001)
  3. ↑ Agelarakis, Anagnostis P. (2006). "Early Evidence of Cranial Surgical Intervention in Abdera, Greece, a Nexus to On Head Wounds of the Hippocratic Corpus". Mediterranean Archaeology and Archaeometry. 6 (1): 5–18.
  4. ↑ Agelarakis, Anagnostis P. (2006). "Artful Surgery". Archaeology Magazine. 59 (2).
  5. ↑ Ralph Solecki, Rose Solecki and Anagnostis Agelarakis, “The Proto-Neolithic Cemetery in Shanidar Cave”, Texas: A&M University Press, College Station, 2004
  6. ↑ Restak R (2000) Mysteries of the mind. National Geographic Society, Washington D.C.
  7. ↑ Henschen, Folke (1966). The human skull; a cultural history. New York: Praeger. OCLC 579167145.
  8. ↑ Brothwell, Don R. (1963). Digging Up Bones: The Excavation, Treatment and Study of Human Skeletal Remains. British Museum. p. 126. OCLC 1166993754.
  9. ↑ La tribu Yanto en el Perú. Manuel Antonio Muñiz y W. J. Mc. Gree. In this study, 250 of 400 skulls showed evidence of surviving trepanation.
  10. ↑ Maloney, Tim Ryan; Dilkes-Hall, India Ella; Vlok, Melandri; Oktaviana, Adhi Agus; Setiawan, Pindi; Priyatno, Andika Arief Drajat; Ririmasse, Marlon; Geria, I. Made; Effendy, Muslimin A. R.; Istiawan, Budi; Atmoko, Falentinus Triwijaya; Adhityatama, Shinatria; Moffat, Ian; Joannes-Boyau, Renaud; Brumm, Adam; Aubert, Maxime (2022). "Surgical amputation of a limb 600000 years ago in Borneo". Nature. 609 (7927): 547–551. Bibcode:2022Natur.609..547M. doi:10.1038/s41586-022-05160-8. PMC 9477728. PMID 36071168.
  11. ↑ Buquet-Marcon, C., Philippe, C. & Anaick, S. The oldest amputation on a Neolithic human skeleton in France. Nat. Prec.
  12. 1 2 Bradley, Edward L. (1994). A Patient's Guide to Surgery. Consumer Reports Books. ISBN 978-0-89043-752-0.
  13. ↑ Salmoral, Manuel Lucena (1990). América 1492: retrato de un continente hace quinientos años [America 1492: portrait of a continent five hundred years ago] (in Spanish). Anaya. ISBN 978-84-207-3766-9.
  14. ↑ http://ciruelo.uninorte.edu.co/pdf/salud_uninorte/16/1.la_sangria.pdf
  15. ↑ La historia empieza en Sumer. Samuel Noah Kramer, Círculo de lectores, 1975
  16. ↑ Codex Hammurabi
  17. ↑ Laín Entralgo P: Historia de la Medicina. Salvat. Barcelona, 1982.
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 Zimmerman, Leo M.; Veith, Ilza (1993-08-01). Great Ideas in the History of Surgery. Norman Publishing. pp. 179–. ISBN 9780930405533. Retrieved 3 December 2012.
  19. ↑ Shiffman, Melvin (2012-09-05). Cosmetic Surgery: Art and Techniques. Springer. p. 20. ISBN 978-3-642-21837-8.
  20. ↑ Sullivan, Richard (August 1996). "The identity and Work of the Ancient Egyptian Surgeon". Journal of the Royal Society of Medicine. 89 (8): 467–473. doi:10.1177/014107689608900813. PMC 1295891. PMID 8795503.
  21. ↑ Allen, James P. (2005). The Art of Medicine in Ancient Egypt. Metropolitan Museum of Art. p. 72. ISBN 978-1-58839-170-4.
  22. ↑ Coppa, A.; Bondioli, L.; Cucina, A.; Frayer, D. W.; Jarrige, C.; Jarrige, J.-F.; Quivron, G.; Rossi, M.; Vidale, M.; Macchiarelli, R. (April 2006). "Early Neolithic tradition of dentistry". Nature. 440 (7085): 755–756. doi:10.1038/440755a. PMID 16598247. S2CID 6787162.
  23. ↑ "Stone age man used dentist drill". BBC News. 6 April 2006.
  24. ↑ McMahon, Barbara (17 April 2006). "Skeletons reveal secrets of 9,000-year-old dentistry". The Guardian.
  25. ↑ Bowman, John S. (2000). Columbia Chronologies of Asian History and Culture. Columbia University Press. ISBN 9780231110044. Retrieved 1 December 2012.
  26. ↑ Singh, P.B.; Pravin S. Rana (2002). Banaras Region: A Spiritual and Cultural Guide. Varanasi: Indica Books. p. 31. ISBN 81-86569-24-3.
  27. ↑ Kutumbian, pages XXXII-XXXIII
  28. ↑ Monier-Williams, A Sanskrit Dictionary, s.v. "suśruta"
  29. ↑ Rana, RE; Arora, BS (January 2002). "History of plastic surgery in India". Journal of Postgraduate Medicine. 48 (1): 76–8. PMID 12082339.
  30. 1 2 3 4 5 Silverberg, Robert (1967). The dawn of medicine. Putnam. Retrieved 1 December 2012.
  31. ↑ Hippocrates, The Oath, Vol. I, Loeb Classical Library, Harvard, 2004, pp. 298−301
  32. ↑ Hippocrates, Vol. I-VIII, Loeb Classical Library, Harvard, 2004
  33. ↑ Longrigg, James (2002). Greek Rational Medicine: Philosophy and Medicine from Alcmaeon to the Alexandrians. Taylor & Francis. ISBN 978-0-203-03344-9.
  34. 1 2 Galen, On the Natural Faculties, Books I, II, and III, Loeb Classical Library, Harvard, 2000
  35. ↑ Lois N. Magner (1992). A History of Medicine. CRC Press. p. 91.
  36. ↑ Nutton, Vivian (2004). Ancient Medicine. Taylor & Francis. ISBN 978-0-203-49091-4.
  37. ↑ Hong, Francis F (1 December 2020). "History of Medicine in China When Medicine Took an Alternative Path". McGill Journal of Medicine. 8 (1). doi:10.26443/MJM.V8I1.381. S2CID 234538442.
  38. ↑ Sherer, Adina; Epstein, Fred; Constantini, Shlomi (1 May 2004). "Hua Tuo, patron of surgeons, or how the surgeon lost his head!". Surgical Neurology. 61 (5): 497–498. doi:10.1016/j.surneu.2003.11.037. PMID 15120241.
  39. ↑ Kahan, BD (April 1988). "Pien Ch'iao, the legendary exchange of hearts, traditional Chinese medicine, and the modern era of cyclosporine". Transplantation Proceedings. 20 (2 Suppl 2): 2–12. PMID 3284067.
  40. ↑ Graham, A.C. "The Date and Composition of Liehtzyy," Asia Major 8, pp. 139−198. 1961.
  41. 1 2 Pormann, Peter E. (2004). The Oriental Tradition of Paul of Aegina's Pragmateia. BRILL. ISBN 978-90-04-13757-8.
  42. ↑ Markatos, Konstantinos; Mavrogenis, Andreas; Brilakis, Emmanouil; Korres, Demetrios; Karamanou, Marianna; Chronopoulos, Efstathios (2019-09-01). "Abulcasis (936–1013): his work and contribution to orthopaedics". International Orthopaedics (in English). 43 (9): 2199–2203. doi:10.1007/s00264-019-04371-5. ISSN 1432-5195.
  43. ↑ Mavrogenis, Andreas F.; Markatos, Konstantinos; Saranteas, Theodosis; Ignatiadis, Ioannis; Spyridonos, Sarantis; Bumbasirevic, Marko; Georgescu, Alexandru Valentin; Beris, Alexandros; Soucacos, Panayotis N. (2019-02-01). "The history of microsurgery". European Journal of Orthopaedic Surgery & Traumatology (in English). 29 (2): 247–254. doi:10.1007/s00590-019-02378-7. ISSN 1432-1068.
  44. ↑ al-Zahrāwī, Abū al-Qāsim Khalaf ibn ʻAbbās (1973). مقالة في العمل باليد. University of California Press. ISBN 9780520015326. Retrieved 24 August 2014.
  45. 1 2 Crombie, Alistair Cameron (1959). The History of Science From Augustine to Galileo. Courier Dover Publications. ISBN 9780486288505. Retrieved 20 December 2012. {{cite book}}: ناسازگاری شابک و تاریخ (کمک)
  46. ↑ Sven Med Tidskr. (2007). "From barber to surgeon- the process of professionalization". Svensk Medicinhistorisk Tidskrift. 11 (1): 69–87. PMID 18548946.
  47. ↑ Peter Elmer, Ole Peter Grell (2004). "Health, disease, and society in Europe, 1500–1800: a source book". Manchester University Press. p.8. شابک ‎۰−۷۱۹۰−۶۷۳۷−۵
  48. ↑ Levine JM (March 1992). "Historical notes on pressure ulcers: the cure of Ambrose Paré". Decubitus. 5 (2): 23–4, 26. PMID 1558689.
  49. ↑ R. Carrillo-Esper et al., Elena de Céspedes: The eventful life of a XVI century surgeon, in the Gaceta Médica de México, 2015, 151:502-6.
  50. ↑ Emilio Maganto Pavón, El proceso inquisitorial contra Elena/o de Céspedes. Biografía de una cirujana transexual del siglo XVI, Madrid, 2007.
  51. ↑ Francisco Vazquez Garcia, Sex, Identity and Hermaphrodites in Iberia, 1500–1800 (2015, شابک ‎۱۳۱۷۳۲۱۱۹۷), page 46.
  52. ↑ Moore, Wendy (2005). The Knife Man: The Extraordinary Life and Times of John Hunter, Father of Modern Surgery. Broadway Books. ISBN 978-0-7679-1652-3.
  53. ↑ "John Hunter: "the father of scientific surgery": Resources from the collection of the P.I. Nixon Library". Archived from the original on 2013-10-26. Retrieved 2012-12-17.
  54. ↑ "John Hunter: 'Founder of Scientific Surgery'". Retrieved 2012-12-17.
  55. ↑ Gordon, H. Laing (November 2002). Sir Orenthal James Simpson and Chloroform (1811–1870). The Minerva Group, Inc. p. 108. ISBN 978-1-4102-0291-8. Retrieved 11 November 2011.
  56. ↑ Robinson, Victor (June 2005). The Story Of Medicine. Kessinger Publishing. p. 420. ISBN 9781419154317.
  57. ↑ Lister, Joseph (March 1867). "On a new method of treating compound fracture, abscess, etc.: with observations on the conditions of suppuration". The Lancet. 89 (2272): 326–329. doi:10.1016/S0140-6736(02)51192-2.
  58. ↑ Lister J (21 September 1867). "On the Antiseptic Principle in the Practice of Surgery". The British Medical Journal. 2 (351): 245–260. doi:10.1136/bmj.2.351.246. PMC 2310614. PMID 20744875.. Reprinted in Lister, BJ (2010). "The classic: On the antiseptic principle in the practice of surgery. 1867". Clinical Orthopaedics and Related Research. 468 (8): 2012–6. doi:10.1007/s11999-010-1320-x. PMC 2895849. PMID 20361283.
  59. ↑ Lister, Joseph. "Modern History Sourcebook: Joseph Lister (1827–1912): Antiseptic Principle Of The Practice Of Surgery, 1867". Fordham University. Retrieved 2 September 2011.Modernized version of text
  60. ↑ Lister, Joseph. On the Antiseptic Principle of the Practice of Surgery by Baron Joseph Lister. Project Gutenberg. Retrieved 2 September 2011. E-text, audio at Project Gutenberg.
  61. ↑ Metcalfe, Peter; Metcalfe, Roger (2006). Engineering Studies: Year 11. Glebe, N.S.W.: Pascal Press. p. 151. شابک ‎۹۷۸۱۷۴۱۲۵۲۴۹۱. Retrieved 2014-07-07.
  62. 1 2 Truax, Rhoda (2010). Joseph Lister: Father of Modern Surgery. Kessinger Publishing. ISBN 978-1-164-49957-2.
  63. ↑ O'Connor, Stephen (2009). "Chapter 11: Surgery". In Corner, Jessica; Bailey, Christopher (eds.). Cancer Nursing Care in Context (2nd ed.). Chichester: John Wiley & Sons. p. 218. ISBN 9781444309256.
  64. ↑ "ARTIFICIAL INSEMINATION OF MARRIED WOMEN (Hansard, 26 February 1958)". api.parliament.uk. Retrieved 2025-02-08.
  65. ↑ Muller, Elmi; Kahn, Delawir; Mendelson, Marc (2010). "Renal Transplantation between HIV-Positive Donors and Recipients". New England Journal of Medicine. 362 (24): 2336–2337. doi:10.1056/NEJMc0900837. PMC 5094174. PMID 20554994.
  66. ↑ "8 Facts About How Penis Transplants Work". Time. 16 May 2016.
  67. ↑ Chauliac), Guy (de; McVaugh, M. R. (Michael Rogers) (1997). Inventarium sive chirugia magna. BRILL. ISBN 9789004107847. Retrieved 7 December 2012.
  68. ↑ Arderne, John; Millar, Eric (1922). De arte phisicali et de cirurgia of Master John Arderne, surgeon of Newark, dated 1412. W. Wood. Retrieved 7 December 2012.
  69. ↑ Arderne, John (1999-01-01). Treatises of Fistula in Ano, Hemorrhoids, and Clysters. Elibron.com. ISBN 9781402196805. Retrieved 7 December 2012.
  70. ↑ Benivieni, Antonio; Polybus; Guinterius, Joannes (1529). De abditis nonnullis ac mirandis morborum & sanationum causis. apud Andream Cratandrum. Retrieved 7 December 2012.
  71. ↑ Thorndike, Lynn (1958). A History of Magic and Experimental Science: Fourteenth and fifteenth centuries. Columbia University Press. ISBN 9780231087971. Retrieved 7 December 2012. {{cite book}}: ناسازگاری شابک و تاریخ (کمک)
  72. ↑ Pagel, Walter (1958). Paracelsus: An Introduction to Philosophical Medicine in the Era of the Renaissance. Karger Publishers. pp. 15–. ISBN 9783805535182. Retrieved 7 December 2012. {{cite book}}: ناسازگاری شابک و تاریخ (کمک)
  73. ↑ Crone, Hugh D. (2004-05-01). Paracelsus: The Man who Defied Medicine : His Real Contribution to Medicine and Science. Albarello Press. p. 104. ISBN 9780646433271. Retrieved 7 December 2012.
  74. ↑ Paget, Stephen (1897). Ambroise Paré and his times, 1510–1590. G.P. Putnam's sons. Retrieved 7 December 2012.
  75. ↑ Paré, Ambroise; Spiegel, Adriaan van den (1649). The Workes of that Famous Chirurgion Ambrose Parey. R. Cotes and Willi Du-gard, and are to be sold by John Clarke. Retrieved 7 December 2012.
  76. ↑ M.D., Frederic S. Dennis (1895). System of Surgery. pp. 56–57. Retrieved 7 December 2012.
  77. 1 2 3 4 5 6 McCallum, Jack E. (2008-02-01). Military Medicine: From Ancient Times to the 21st Century. ABC-CLIO. ISBN 9781851096930. Retrieved 7 December 2012.
  78. ↑ Norton, Jeffrey A. (2008-01-01). Surgery: Basic Science and Clinical Evidence. Springer. ISBN 9780387681139. Retrieved 7 December 2012.
  79. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ellis, Harold (2001). A History Of Surgery. Cambridge University Press. p. 47. ISBN 9781841101811. Retrieved 7 December 2012.
  80. ↑ Finlayson, James (1889). Account of the life and works of Maister Peter Lowe: the founder of the Faculty of Physicians and Surgeons of Glasgow. J. Maclehose. Retrieved 7 December 2012.
  81. ↑ Longmore, Sir Thomas (1891). Richard Wiseman, surgeon and sergeant-surgeon to Charles II.: A biographical study. Longmans, Green and co. Retrieved 7 December 2012.
  82. ↑ Wiseman, Richard (1734). Eight chirurgical treatises, on these following heads: viz. I. Of tumours. II. Of ulcers. III. Of diseases of the anus. IV. Of the king's evil. V. Of wounds. VI. Of gun-shot wounds. VII. Of fractures and luxations. VIII. Of the lues venerea. J. Walthoe. Retrieved 7 December 2012.
  83. ↑ Houstoun, Robert; Cheselden, William; Arbuthnot, John (1723). Lithotomus castratus; or Mr. Cheselden's Treatise on the high operation for the stone: thoroughly examin'd and plainly found to be Lithotomia Douglassiana, under another title: in a letter to Dr. John Arbuthnot. With an appendix, wherein both authors are fairly compar'd. T. Payne. Retrieved 7 December 2012.
  84. ↑ Cheselden, William (2010-06-10). Anatomical Tables of the Human Body. by William Cheselden, Surgeon to His Majesty's Royal Hospital at Chelsea, Fellow of the Royal Society, and Member. BiblioBazaar. ISBN 9781170888018. Retrieved 7 December 2012.
  85. ↑ Dran, Henri-François Le (1768). The operations in surgery. printed for Hawes Clarke and Collins, J. Dodsley, W. Johnston, B. Law and T. Becket. Retrieved 7 December 2012.
  86. ↑ Heister, Lorenz (1763). A General System of Surgery: In Three Parts ... J. Clarke, [etc.] Retrieved 7 December 2012.
  87. ↑ Pott, Percivall; (Sir.), James Earles (1808). The chirurgical works of Percival Pott ...: to which are added a short account of the life of the author, a method of curing the hydrocele by injection and occasional notes and observations by Sir James Earle. J. Johnson. Retrieved 7 December 2012.
  88. ↑ Pott, Percivall; Earle, Sir James (1819). The chirurgical works of Percivall Pott: with his last corrections. Published by James Webster; William Brown, printer. Retrieved 7 December 2012.
  89. ↑ Mostof, Seyed Behrooz (2005-01-01). Who's Who in Orthopedics. Springer. p. 278. ISBN 9781846280702. Retrieved 7 December 2012.
  90. ↑ International Journal of Surgery: Devoted to the Theory and Practice of Modern Surgery and Gynecology. The International Journal of Surgery Co. 1919. p. 392.
  91. ↑ Paget, Stephen (1897). John Hunter, man of science and surgeon (1728–1793). T. Fisher Unwin. Retrieved 7 December 2012.
  92. ↑ Moore, Wendy (2005-09-13). The Knife Man: The Extraordinary Life and Times of John Hunter, Father of Modern Surgery. Random House Digital, Inc. ISBN 9780767916523. Retrieved 7 December 2012.
  93. ↑ London, Hunterian Museum; curator.), Elizabeth Allen (George Qvist; England, Royal College of Surgeons of (1993). A guide to the Hunterian Museum: John Hunter, 1728–1793. Royal College of Surgeons of England. Retrieved 7 December 2012.
  94. ↑ Desault, Pierre-Joseph (1794). Parisian Chirurgical Journal. Printed for the translator. Retrieved 7 December 2012.
  95. ↑ Porter, Roy (2001-07-30). The Cambridge Illustrated History of Medicine. Cambridge University Press. p. 221. ISBN 9780521002523. Retrieved 7 December 2012.
  96. ↑ M.D., Ann M. Berger; Shuster, John L.; M.D., Jamie H. Von Roenn (2007). Principles and Practice of Palliative Care and Supportive Oncology, 3e. Lippincott Williams & Wilkins. p. 322. ISBN 9780781795951. Retrieved 7 December 2012.
  97. ↑ Larrey, baron Dominique Jean (1814). Memoirs of Military Surgery, and Campaigns of the French Armies, on the Rhine, in Corsica, Catalonia, Egypt, and Syria; at Boulogne, Ulm, and Austerlitz; in Saxony, Prussia, Poland, Spain, and Austria. Joseph Cushing, 6, North Howard street. Retrieved 7 December 2012.
  98. ↑ (baron), Dominique Jean Larrey; Waller, John Augustine (1815). Memoirs of military surgery: Containing the practice of the French military surgeons during the principal campaigns of the late war. Abridged and translated from the French by John Waller. In two parts. Cox. Retrieved 7 December 2012.
  99. ↑ (baron), Dominique Jean Larrey (1861). Memoir of Baron Larrey, surgeon-in-chief of the Grande Armée, from the French. H. Renshaw. Retrieved 7 December 2012.
  100. 1 2 Kingsnorth, Andrew N.; Majid, Aljafri A. (2006). Fundamentals of Surgical Practice. Cambridge University Press. p. 265. ISBN 9780521677066. Retrieved 7 December 2012.
  101. ↑ Scarpa, Antonio (1808). A treatise on the anatomy, pathology and surgical treatment of aneurism, with engravings. Printed for Mundell, Doig, & Stevenson. Retrieved 7 December 2012.
  102. ↑ bart.), Astley Paston Cooper (sir), 1st (1824). The lectures of sir Astley Cooper, bart ... on the principles and practice of surgery, with additional notes and cases, by F. Tyrrell. Retrieved 7 December 2012.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:نام‌های عددی:فهرست نویسندگان (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  103. ↑ Cooper, Sir Astley; Green, Joseph Henry (1832). A manual of surgery: founded upon the principles and practice lately taught by Sir Astley Cooper ... and Joseph Henry Green ... Printed for E. Cox. Retrieved 7 December 2012.
  104. ↑ Bell, Benjamin (May 2010). A System of Surgery. by Benjamin Bell, ... Illustrated with Copperplates. ... the Fifth Edition. Volume 6 of 6. BiblioLife. ISBN 9781140774365. Retrieved 7 December 2012.
  105. 1 2 Garrison, Fielding Hudson (1921). An Introduction to the history of medicine. W.B. Saunders Company. pp. 508–. Retrieved 7 December 2012.
  106. ↑ Bell, John; Bell, Sir Charles; Godman, John Davidson (1827). The anatomy and physiology of the human body. Collins & co. Retrieved 7 December 2012.
  107. ↑ Bell, John (1808). The principles of surgery. Printed for Longman, Hurst, Rees and Orme. Retrieved 7 December 2012.
  108. ↑ Eaton, Charles; Seegenschmiedt, M. Heinrich; Bayat, Ardeshir; Giulio Gabbiani; Paul Werker; Wolfgang Wach (2012-03-20). Dupuytren's Disease and Related Hyperproliferative Disorders: Principles, Research, and Clinical Perspectives. Springer. pp. 200–. ISBN 9783642226960. Retrieved 7 December 2012.
  109. ↑ Wylock, Paul (2010-09-01). The Life and Times of Guillaume Dupuytren, 1777–1835. Asp / Vubpress / Upa. ISBN 9789054875727. Retrieved 7 December 2012.
  110. ↑ Dupuytren, Guillaume (1847). On the injuries and diseases of bones. Sydenham Society. Retrieved 7 December 2012.
  111. ↑ Rutkow, Ira M. (1992). History of Surgery in the United States 1775–1900: Periodical and Pamphlet Literature. Norman Publishing. pp. 98–. ISBN 9780930405489. Retrieved 7 December 2012.
  112. ↑ Sims, James Marion (1886). Clinical notes on uterine surgery c. 3. William Wood. Retrieved 7 December 2012.
  113. ↑ Sims, James Marion (1888). The story of my life. D. Appleton and Company. Retrieved 7 December 2012.

برای مطالعه بیشتر

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.