زلف بر باد مده تا ندهی بر بادم

زلف بر باد مده
زلف بر باد مده
زبان	فارسی
شاعر	حافظ
شمار ابیات	۹
بحر	رَمَل مُثَمَّن مَخبون محذوف; فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن
متن
زلف بر باد مده تا ندهی بر بادم; ناز بنیاد مکن تا نکنی بنیادم; می مخور با همه کس تا نخورم خون جگر; سر مکش تا نکشد سر بفلک فریادم; زلف را حلقه مکن تا نکنی در بندم; طرّه را تاب مده تا ندهی بر بادم; یار بیگانه مشو تا نبری از خویشم; غم اغیار مخور تا نکنی ناشادم; رخ برافروز که فارغ کنی از برگ گُلم; قد برافراز که از سرو کنی آزادم; شمع هر جمع مشو ور نه بسوزی ما را; یاد هر قوم مکن تا نروی از یادم; شهره شهر مشو تا ننهم سر در کوه; شور شیرین منما تا نکنی فرهادم; رحم کن بر من مسکین و بفریادم رس; تا بخاک در آصف نرسد فریادم; حافظ از جور تو حاشا که بگرداند روی; من از آن روز که دربند توام آزادم	; ; ; ۲; ; ; ; ۴; ; ; ; ۶; ; ; ; ۸
	⇒ ⇐

غزلی با مطلعِ «زلف بر باد مده تا ندهی بر بادم» غزل شمارهٔ ۳۱۶ از دیوانِ حافظ در تصحیحِ محمد قزوینی و قاسم غنی است.

تضمین

این شعر تضمینی از غزل شمارهٔ ۳۷۱ غزلیات سعدی شیرازی است:

من از آن روز که در بند توام آزادم		پادشاهم که به دست تو اسیر افتادم
همه غم‌های جهان هیچ اثر می‌نکند		در من از بس که به دیدار عزیزت شادم
خرم آن روز که جان می‌رود اندر طلبت		تا بیایند عزیزان به مبارک بادم
من که در هیچ مقامی نزدم خیمه انس		پیش تو رخت بیفکندم و دل بنهادم
دانی از دولت وصلت چه طلب دارم هیچ		یاد تو مصلحت خویش ببرد از یادم
به وفای تو کز آن روز که دلبند منی		دل نبستم به وفای کس و در نگشادم
تا خیال قد و بالای تو در فکر من است		گر خلایق همه سروند چو سرو آزادم
به سخن راست نیاید که چه شیرین سخنی		وین عجبتر که تو شیرینی و من فرهادم
دستگاهی نه که در پای تو ریزم چون خاک		حاصل آن است که چون طبل تهی پربادم
می‌نماید که جفای فلک از دامن من		دست کوته نکند تا نکند بنیادم
ظاهر آن است که با سابقه حکم ازل		جهد سودی نکند تن به قضا در دادم
ور تحمل نکنم جور زمان را چه کنم		داوری نیست که از وی بستاند دادم
دلم از صحبت شیراز به کلی بگرفت		وقت آن است که پرسی خبر از بغدادم
هیچ شک نیست که فریاد من آنجا برسد		عجب ار صاحب دیوان نرسد فریادم
سعدیا حب وطن گر چه حدیثیست صحیح		نتوان مرد به سختی که من این جا زادم

وزن

این شعر بر وزن (فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن) و در بحر رمل مثمن مخبون محذوف سروده شده است.

در اجراها

قوامی در برنامهٔ شمارهٔ ۳۴۶ از مجموعهٔ گل‌های رنگارنگ این غزل را در آوازِ ابوعطا اجرا کرده‌است.^[۲]

در دیگر آثار هنری

بر پرّه‌های بادبزنی روغنی، اثر «آقا سید محمد» و متعلق به سال ۱۲۸۶ ه‍.ق/۱۸۶۹ م که در مجموعهٔ خلیلی (LAQ 461) نگهداری می‌شود، بیت اول این غزل نقش بسته‌است.^[۳]

محسن نامجو، ترانه زلف را در آلبوم‌های ترنج، الکی، آوازهایی از شرق و سمفونیک اودیسه ۲۰۲۰ براساس این شعر حافظ خوانده است.

پانویس

↑ حافظ، دیوان حافظ، ۲۱۵.
↑ دادجو، «خوش‌خوانی‌های شعر حافظ»، دانشنامهٔ حافظ، ۲:‎ ۱۰۰۴.
↑ سمسار، «حافظ و هنر»، دائرةالمعارف اسلامی، ۱۹:‎ ۷۳۶.

منابع

آذرنوش، آذرتاش؛ اینجنیتو، دومینیکو؛ باقری، بهادر؛ بلوکباشی، علی؛ بیات، علی؛ پاکتچی، احمد؛ خرمشاهی، بهاءالدین؛ دادبه، اصغر؛ ساجدی، طهمورث؛ سجادی، صادق؛ سمسار، محمدحسن؛ شمس، اسماعیل؛ عبدالله، صفر؛ کردمافی، سعید؛ کیوانی، مجدالدین؛ مسعودی آرانی، عبدالله؛ میثمی، حسین؛ میرانصاری، علی؛ نکوروح، حسن؛ هاشم‌پور سبحانی، توفیق؛ بخش هنر و معماری (۱۳۹۰). «حافظ». در سید محمدکاظم موسوی بجنوردی. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج. ۱۹. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. شابک ۹۷۸۶۰۰۶۳۲۶۰۴۷.
دادجو، درّه (۱۳۹۷). «خوشخوانی‌های دیوان حافظ». در بهاءالدین خرمشاهی. دانشنامهٔ حافظ و حافظ‌پژوهی. ج. ۲. تهران: نخستان پارسی. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۹۹۷۶۴-۴-۷.
حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمد بن بهاءالدین محمد. قزوینی، محمد؛ غنی، قاسم، ویراستاران. دیوان حافظ. تهران: سینا.

[1] حافظ، دیوان حافظ، ۲۱۵.

[2] دادجو، «خوش‌خوانی‌های شعر حافظ»، دانشنامهٔ حافظ، ۲:‎ ۱۰۰۴.

[3] سمسار، «حافظ و هنر»، دائرةالمعارف اسلامی، ۱۹:‎ ۷۳۶.

[۱]

[۲]

[۳]