ادبیات سده بیستم

ادبیات سده بیستم به آثار ادبی تولیدشده در سراسر جهان در بازه زمانی ۱۹۰۱ تا ۲۰۰۰ میلادی اشاره دارد. دوره‌های اصلی این سده معمولاً به ادبیات نوگرا (از حدود ۱۹۰۰ تا ۱۹۴۰) و ادبیات پست‌مدرن (از حدود ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰) تقسیم می‌شوند که جنگ جهانی دوم نقطه گذار میان آن‌هاست. پس از دهه ۱۹۶۰ اصطلاح انعطاف‌پذیر «ادبیات معاصر» نیز رواج یافت. هرچند این مفاهیم ریشه در تاریخ ادبی غرب دارند، پژوهشگران آن‌ها را دربارهٔ ادبیات آسیایی، آمریکای لاتین و آفریقایی نیز به کار می‌برند و نویسندگان غیرغربی، به‌ویژه در ادبیات پسااستعماری، در خط مقدم دگرگونی‌های ادبی این سده جای داشتند.

پیشرفت‌های فناورانه هزینه چاپ کتاب را کاهش داد و همراه با رشد جمعیت و نرخ باسوادی، افزایش چشمگیری در تولید ادبیات عامه‌پسند و نشریات ارزان‌قیمت پدیدآورد. تقسیم‌بندی میان «ادبیات عامه‌پسند» و «ادبیات والا» با گونه‌هایی چون داستان کارآگاهی و علمی-تخیلی درهم‌آمیخت. این‌گونه‌ها نهادها و جوایز ویژه خود را پدیدآوردند، از جمله جایزه نبیولا (از ۱۹۶۵) و جایزه فانتزی بریتانیا (از ۱۹۷۱). در اواخر سده بیستم، ادبیات دیجیتالی با گسترش ابرمتن و سپس وب جهانی اهمیت یافت. جایزه نوبل ادبیات در سراسر این سده (به‌جز ۱۹۱۴، ۱۹۱۸، ۱۹۳۵ و ۱۹۴۰–۱۹۴۳) هرساله اعطا شد و نخستین برنده آن در ۱۹۰۱ سولی پرودوم بود.

پرفروش‌ترین آثار ادبی سده بیستم عبارت‌اند از: «ارباب حلقه‌ها» (۱۹۵۴/۵۵، حدود ۱۵۰ میلیون نسخه)، «شازده کوچولو» (۱۹۴۳، حدود ۱۴۰ میلیون نسخه)، «هری پاتر و سنگ جادو» (۱۹۹۷، حدود ۱۲۰ میلیون نسخه) و «سپس هیچ‌کدام باقی نماندند» (۱۹۳۹، حدود ۱۱۵ میلیون نسخه). «ارباب حلقه‌ها» در نظرسنجی‌های گوناگون «کتاب قرن» نیز انتخاب شد.

پیش‌زمینه و ویژگی‌های کلی

سده بیستم از نظر ادبی سده‌ای سرشار از دگرگونی بود. جنگ‌های بزرگ جهانی آگاهی نویسندگان را تکان دادند و فناوری‌های نوین مانند سینما، رادیو، تلویزیون و سرانجام اینترنت بر شیوه روایتگری و انتشار آثار ادبی پیامد ژرفی گذاشتند.[۱] مرزهای سخت میان گونه‌های ادبی فرو ریخت و داد و ستد میان زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون، آثار را جهان‌وطنانه‌تر از سده‌های پیشین کرد.[۲]

آرزوی آزمایشگری و پیدایش جنبش‌های پیشتاز گوناگون که به دنبال آفرینش شکل‌ها و درونمایه‌های تازه بودند از ویژگی‌های شاخص ادبیات این دوره است. این جنبش‌ها با عناصر سنتی ادبیات درافتادند: روایت‌هایی با جهش‌های زمانی پدیدآوردند، صحنه‌های تازه در نمایش به کار بردند و وزن و قافیه را در شعر شکستند.[۱]

رشد صنعت نشر با ناشران بزرگ، انتشار در مقیاس وسیع و نقش فزاینده مدرسه‌ها، منتقدان ادبی و حلقه‌های دانشگاهی نیز از تحولات مهم این سده بود. جوایز ادبی متعددی گسترش یافتند که در رأس آن‌ها جایزه نوبل ادبیات قرار داشت.[۳] شمار خوانندگان بالقوه نیز با گسترش آموزش پایه و پویش‌های سوادآموزی به‌شدت افزایش یافت.

۱۹۰۱–۱۹۱۸

جنبش فرجام قرن دوره بل اپک تا آغاز سده بیستم ادامه یافت اما با آغاز جنگ جهانی اول به‌ناگاه قطع شد — پیامدی که برای نمونه در رمان «کوه جادو» اثر توماس مان (۱۹۲۴) به تصویر کشیده شده‌است.[۱] جنبش دادائیسم (۱۹۱۶–۱۹۲۰) دست‌کم تا اندازه‌ای اعتراضی بود به منافع بورژوایی، ملی‌گرایانه و استعمارگرایانه‌ای که بسیاری از دادائیست‌ها آن‌ها را ریشه اصلی جنگ می‌دانستند؛ این جنبش پیش‌درآمد فراواقع‌گرایی دهه ۱۹۲۰ بود.[۲]

دهه ۱۹۱۰ با جنگ جهانی اول رقم خورد. پیش از ۱۹۱۴ هنوز خوش‌بینی و آرزوی نوسازی در آثار دیده می‌شد، اما جنگ همه نوشته‌ها را به سرنوشت بشری، مرگ و زوال اخلاق اروپایی معطوف کرد.[۳] پایان قطعیت‌ها در هنر به شکل پیشتازگرایی (آوانگاردیسم) نمود یافت — مجموعه‌ای از جنبش‌ها که وجه مشترکشان آزمایشگری کلامی و بهره‌گیری از عناصر هنرهای گوناگون بود.[۲]

آثار شاخص

از آثار برجسته این دوره می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

در حوزه شعر، نخستین نمونه‌های شعر نوگرا با مجموعه «پرسونه» (۱۹۰۸) اثر ازرا پاوند پدیدار شد و «پروفراک و مشاهدات دیگر» (۱۹۱۷) اثر تی. اس. الیوت جایگاه ویژه‌ای یافت.[۴]

دوره میان دو جنگ (۱۹۱۹–۱۹۳۹)

دهه ۱۹۲۰ دوره‌ای سرشار از آفرینندگی ادبی بود. آثار چندین نویسنده نام‌آور در این دوره منتشر شد. رمان «عاشق لیدی چترلی» اثر دی. اچ. لارنس به دلیل توصیف‌های صریح جنسی رسوایی برانگیخت. رمان «اولیس» اثر جیمز جویس که در ۱۹۲۲ در پاریس منتشر شد، از مهم‌ترین دستاوردهای ادبیات نوگرا بود.[۱]

فراواقع‌گرایی و نوآوری در شکل

آندره برتون بنیانگذار جنبش فراواقع‌گرایی بود که میراث پیشتازان فرانسوی را گرد آورد و آن را به نقاشی و سینما نیز گسترش داد.[۵] تک‌گویی درونی، که در آثار ویرجینیا وولف دیده می‌شود، یکی از فنون برای بروز ناخودآگاه بود. نمایشنامه «کارخانه ربات‌سازی روسوم» (۱۹۲۱) اثر کارل چاپک واژه «ربات» را به جهان معرفی کرد.[۵]

نسل گمشده

گروهی از نویسندگان آمریکایی که تجربه مستقیم جنگ داشتند یا پوچی شهروندان خود را دریافته بودند، به خوش‌بینی عمومی تن ندادند. این «نسل گمشده» شامل نویسندگانی چون ویلیام فاکنر، ارنست همینگوی و ازرا پاوند بود.[۵]

آثار شاخص دهه ۱۹۲۰

دهه ۱۹۳۰

در دهه ۱۹۳۰ ادبیات بازتابنده‌تر شد و زمینه‌ساز اگزیستانسیالیسم گردید. در آلمان با برآمدن نازیسم، ادبیات ملی‌گرایانه رواج یافت و نظام حاکم پیوند هنر با «خون و خاک» را تبلیغ کرد.[۶] رئالیسم سوسیالیستی بر ادبیات روسیه و کشورهای هم‌پیمان شوروی تحمیل شد و نویسندگان دگراندیش ناچار به نوشتن پنهانی، تبعید یا نابودی آثارشان شدند.[۶]

ادبیات انگلیسی به کاوش در نوگرایی ادامه داد و در ایالات متحده، بحران بزرگ اقتصادی درونمایه اصلی بسیاری از رمان‌ها شد. آگاتا کریستی در حوزه داستان کارآگاهی آثاری پدیدآورد که از نخستین ابرفروش‌های سده بیستم بودند.[۶]

آثار برجسته:

دوره جنگ جهانی دوم و پس از آن (۱۹۴۰–۱۹۴۹)

جنگ جهانی دوم نقطه عطف دیگری در ادبیات بود. هولوکاست به یکی از درونمایه‌های بزرگ نیمه دوم سده تبدیل شد و «دفتر خاطرات آنه فرانک» نمادی از این گرایش بود.[۵]

اگزیستانسیالیسم با آثار ژان-پل سارتر پدیدار شد. «شازده کوچولو» و کتاب‌های آلبر کامو بر زمینه‌های مشابهی اندیشیدند. سیمون دو بووار پرسش فمینیسم و جایگاه زن را نیز به میان آورد.[۵]

تئاتر ابزورد با آثار ژان ژنه راه طنز و فراواقع‌گرایانه را برای نکوهش انحطاط اخلاقی برگزید.[۵] جرج اورول بلوک شرق را با ابزار افسانه و دیستوپیا به نقد کشید.[۵]

دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰

در این دوره ادبیات پسانوگرا (پست‌مدرن) شکل‌گیری خود را آغاز کرد. نظریه‌های ساختارگرایی و سپس پساساختارگرایی و واسازی بر نقد ادبی و آفرینش داستانی پیامد نهادند.[۱]

از برجسته‌ترین آثار این دوره «ارباب حلقه‌ها» (۱۹۵۴/۵۵) اثر جی.آر.آر. تالکین بود که با فروش تخمینی ۱۵۰ میلیون نسخه، پرفروش‌ترین اثر ادبی سده بیستم شد و در نظرسنجی‌های گوناگون به‌عنوان «کتاب قرن» برگزیده شد.[۷][۸][۹]

مجموعه داستانی پری رودان نیز از ۱۹۶۱ آغاز به انتشار کرد و با فروش تخمینی یک میلیارد نسخه، پرفروش‌ترین مجموعه کتاب جهان خوانده می‌شود.[۴]

ادبیات پسانوگرا (دهه‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰)

ادبیات پست‌مدرن از حدود ۱۹۶۰ شکوفا شد و تا حدود ۱۹۹۰ جریان غالب ادبی بود.[۱] این ادبیات با ویژگی‌هایی چون فراداستان، بینامتنیت، بازی با زبان و درهم‌شکستن مرز میان ادبیات والا و عامه‌پسند شناخته می‌شود.

نویسندگان غیرغربی، به‌ویژه در چارچوب ادبیات پسااستعماری، نقش پیشتاز داشتند. ادبیات آمریکای لاتین با جنبش رئالیسم جادویی و نویسندگانی چون گابریل گارسیا مارکز به شهرت جهانی رسید.[۵]

پس از ۱۹۶۰ اصطلاح «ادبیات معاصر» نیز به‌طور گسترده به کار رفت و گونه‌های ادبی مانند علمی-تخیلی و داستان کارآگاهی جایگاه انتقادی مستقلی یافتند.[۱]

ادبیات الکترونیکی

در اواخر سده بیستم، ادبیات دیجیتالی با گسترش ابرمتن و سپس وب جهانی اهمیت یافت.[۱] این شکل تازه ادبی امکان‌های روایی غیرخطی و تعاملی را فراهم آورد که با ویژگی‌های ادبیات پسانوگرا هم‌خوانی داشت.

جوایز و نشر

جایزه نوبل ادبیات نخستین بار در ۱۹۰۱ به سولی پرودوم اعطا شد و در سراسر سده (به‌جز سال‌های ۱۹۱۴، ۱۹۱۸، ۱۹۳۵ و ۱۹۴۰–۱۹۴۳) هرساله اهدا گردید.[۴] فهرست پرفروش‌ترین کتاب‌های نیویورک‌تایمز از ۱۹۴۲ منتشر شده‌است.[۴]

جایزه نبیولا (از ۱۹۶۵)، جایزه فانتزی بریتانیا (از ۱۹۷۱) و جوایز میتوپوییک (از ۱۹۷۱) از جوایز تخصصی گونه‌های ادبی‌اند که در این سده بنیان‌گذاری شدند.[۱]

پرفروش‌ترین آثار

پرفروش‌ترین آثار ادبی سده بیستم عبارت‌اند از:[۴][۷]

اثرنویسندهسال انتشارفروش تخمینی
«ارباب حلقه‌ها»جی.آر.آر. تالکین۱۹۵۴/۵۵۱۵۰ میلیون نسخه
«شازده کوچولو»آنتوان دو سنت‌اگزوپری۱۹۴۳۱۴۰ میلیون نسخه
«هری پاتر و سنگ جادو»جی.کی. رولینگ۱۹۹۷۱۲۰ میلیون نسخه
«سپس هیچ‌کدام باقی نماندند»آگاتا کریستی۱۹۳۹۱۱۵ میلیون نسخه

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Lewis, Barry. "Postmodernism and Literature." The Routledge Companion to Postmodernism NY: Routledge, 2002, p. 121.
  2. 1 2 3 Furth, Charlotte (1983). "Intellectual change: from the Reform movement to the May Fourth movement, 1895-1920", dins de John K. Fairbank, Republican China 1912-1949, Part 1. The Cambridge History of China. Cambridge: Cambridge University Press
  3. 1 2 Cayuela Fernández, José G. (ویراستار). شابک ۸۴-۸۹۹۵۸-۰۷-۶. {{cite book}}: از پارامتر ناشناخته |apellidos= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |año= صرف نظر شد (|year= پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته |capítulo= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |editorial= صرف نظر شد (|publisher= پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته |nombre= صرف نظر شد (|first= پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته |páginas= صرف نظر شد (|pages= پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته |título= صرف نظر شد (|title= پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته |ubicación= صرف نظر شد (|location= پیشنهاد می‌شود) (کمک); از پارامتر ناشناخته |urlcapítulo= صرف‌نظر شد (کمک); پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Seiler, Andy (۱۶ دسامبر ۲۰۰۳). «'Rings' comes full circle». USA Today. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 Andrews, William L. ; Foster, Frances S. ; Harris, Trudier eds. The Concise Oxford Companion To African American Literature. New York: Oxford Press, 2001
  6. 1 2 3 {{cite book}}: یادکرد خالی (کمک)
  7. 1 2 Diver, Krysia (۵ اکتبر ۲۰۰۴). «A lord for Germany». The Sydney Morning Herald. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۲۸ مارس ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ O'Hehir, Andrew (۴ ژوئن ۲۰۰۱). «The book of the century». Salon.com. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. ↑ Cooper, Callista (۵ دسامبر ۲۰۰۵). «Epic trilogy tops favourite film poll». ABC News Online. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.