ادبیات سده نوزدهم

ادبیات سده نوزدهم به مجموعه آثار ادبی تولیدشده در سراسر جهان در طول سده نوزدهم میلادی اشاره دارد. این دوره که از حدود سال ۱۷۹۹ تا ۱۹۰۰ میلادی را دربرمی‌گیرد، شاهد دگرگونی‌های بنیادین در ادبیات جهان بود. بسیاری از تحولات ادبی این دوره همگام با دگرگونی‌ها در هنرهای تجسمی و دیگر جنبه‌های فرهنگی سده نوزدهم پدید آمد.

ادبیات این سده را می‌توان به سه جریان بزرگ بخش کرد: رمانتیسم که از اواخر سده هجدهم آغاز شده بود و تا میانه سده نوزدهم ادامه یافت، واقع‌گرایی که از دهه ۱۸۵۰ به‌طور جدی رواج پیدا کرد و سرانجام ادبیات پایان سده که پلی میان سده نوزدهم و بیستم بود. اگرچه این جریان‌ها ریشه‌ای اروپایی داشتند، نفوذ استعماری باعث شد ردّ پای آن‌ها در سراسر جهان دیده شود.

رمانتیسم (۱۸۰۰–۱۸۵۰)

آغاز سده و ادبیات رمانتیک

سده نوزدهم با ادبیات رمانتیکی آغاز شد که ریشه‌هایش به جنبش «طوفان و فشار» در آلمان بازمی‌گشت. نویسندگان رمانتیک به گذشته‌ای آرمانی می‌نگریستند که ریشه‌های ملی در آن جای داشت و بدین ترتیب رمان تاریخی رواج یافت.[۱] همزمان بازیابی ادبیات شفاهی و فرهنگ عامه آغاز شد. این دوره همچنین عصر پیروزی احساس‌گرایی در برابر خردگرایی روشنگری بود؛ آثاری مانند «آتالا» اثر فرانسوا-رنه دو شاتوبریان نمونه بارز این گرایش‌اند.[۱]

قهرمانان رمانتیک شخصیت‌هایی تراژیک بودند که با سرنوشت و قراردادهای اجتماعی بورژوایی می‌جنگیدند. پایان‌بندی‌های غم‌انگیز در هر سه گونه ادبی فراوان بود و عشق بی‌پاسخ یا کوتاه‌مدت درونمایه‌ای همیشگی بود.[۱]

شمار افراد باسواد و در نتیجه خوانندگان بالقوه افزایش یافت. برای نخستین بار طبقات مردمی نیز به جرگه خوانندگان پیوستند و با گسترش کتابخانه‌های عمومی و ملی، خوانندگان تازه خواستار ادبیاتی پرشور و سرشار از هیجان بودند.[۱]

دهه ۱۸۱۰ و تثبیت رمانتیسم

در این دهه گرایش‌های پیشین استوارتر شد. رمان تاریخی به سده‌های میانه نظر داشت، چنان‌که در آثار والتر اسکات دیده می‌شود. بازیابی داستان‌ها و قصه‌های عامیانه پایه‌گذار ادبیات کودکان شد؛ نمونه بارز آن گردآوری‌های برادران گریم بود.[۲] نویسندگانی مانند جین آستن نیز با وجود فاصله گرفتن از رمانتیسم کلاسیک، روابط عاشقانه را در کانون آثارشان نگاه داشتند. آثاری چون «فرانکنشتاین» اثر مری شلی از شخصیت‌های حاشیه‌ای و هیولاها بهره گرفتند و آغازگر پیروزی ادبیات ترسناک شدند.[۱]

دهه ۱۸۲۰

آثاری مانند «نامزدها» اثر آلساندرو ماندزونی در ایتالیا و «آخرین موهیکان» اثر جیمز فنیمور کوپر در ایالات متحده نشان داد که رمان تاریخی در سراسر غرب گسترش یافته‌است.[۲] خشونت و شخصیت‌های نافهمیده در جهانی همیشگی بودند که انقلاب‌های لیبرالی نظم حاکم را دگرگون می‌ساختند. پرورده‌ترین گونه ادبی شعر بود؛ هاینریش هاینه در آلمان، جاکومو لئوپاردی در ایتالیا و یوگنی باراتینسکی در روسیه از شاعران برجسته این دهه بودند.[۲]

دهه ۱۸۳۰

خوزه د اسپرونسدا

دهه ۱۸۳۰ شاهد اوج رمانتیسم و درعین‌حال آغاز فاصله‌گیری برخی نویسندگان از آن بود. الکساندر پوشکین، شاعر ملی روسیه، آثار گوناگونی ازجمله «اوگنی آنگین» را نوشت.[۲] ردّ پای رمانتیسم در آثار ویکتور هوگو مانند «گوژپشت نوتردام» و برخی قصه‌های هانس کریستیان آندرسن نیز آشکار بود. همزمان در فرانسه و انگلستان گرایش به واقع‌گرایی پدید آمد؛ آثار انوره دو بالزاک نمونه کامل واقع‌گرایی بودند و رمان‌های چارلز دیکنز مانند «الیور تویست» نیز به این گرایش پاسخ می‌دادند، هرچند احساس‌گرایی قوی هنوز در آن‌ها حضور داشت.[۲]

دهه ۱۸۴۰

خرترودیس گومس د آبیانیدا

در دهه ۱۸۴۰ دوگانگی میان رمانتیسم و واقع‌گرایی ادامه یافت. آثار خواهران برونته (شارلوت برونته، امیلی برونته و آن برونته) شخصیت‌های افراطی و حاشیه‌ای را با درونمایه‌های دیوانگی و عشق ارائه کردند.[۲] الکساندر دوما با رمان‌های تاریخی پرماجرایش مانند «سه تفنگدار» و «کنت مونت‌کریستو» خوانندگان فراوانی یافت. ادگار آلن پو شعر «زاغ» را سرود که به‌شکلی نمادین به درونمایه مرگ پرداخت.[۲] در روسیه رمان‌های «ارواح مرده» اثر نیکلای گوگول و «قهرمان زمانه ما» اثر میخائیل لرمانتف بازتاب سرخوردگی از آرمان‌گرایی رمانتیک بودند.[۲]

واقع‌گرایی ادبی

واقع‌گرایی ادبی گرایشی بود که از میانه ادبیات فرانسه سده نوزدهم آغاز شد و تا اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم ادامه یافت. نویسندگان واقع‌گرا به‌جای ارائه آرمانی یا سبک‌پردازی‌شده، تصویری از زندگی روزمره و معمولی به دست می‌دادند.

واقع‌گرایی در جهان انگلیسی‌زبان

لاینل استیونسن نوشته‌است که «بی‌تردید، بیشترین پیامد انفجاری در ادبیات انگلیسی سده نوزدهم از آنِ توماس کارلایل است. از حدود ۱۸۴۰ به بعد هیچ نویسنده نثر یا شعری از نفوذ او بر کنار نماند.»[۲]

رمان «میدل‌مارچ» اثر جرج الیوت نقطه عطفی بزرگ در سنت واقع‌گرایی به‌شمار می‌رود و نمونه‌ای برجسته از نقش واقع‌گرایی سده نوزدهم در طبیعی‌سازی بازار سرمایه‌داری نوپاست.[۳]

ویلیام دین هاولز نخستین نویسنده آمریکایی بود که زیبایی‌شناسی واقع‌گرایانه را به ادبیات آمریکا آورد. پرطرفدارترین رمان او، ظهور سایلاس لافام، مردی را تصویر می‌کند که به سبب اشتباهات خودش از ثروت مادی سقوط می‌کند. استیون کرین نیز با داستان‌های «مگی: دختری از خیابان‌ها» و «قایق روباز» جنبه‌های مهمی از واقع‌گرایی را در داستان‌نویسی آمریکایی نمایان ساخت.[۳]

واقع‌گرایی در ادبیات آمریکای لاتین

رمان‌های ماجراجویانه دربارهٔ تب طلا در شیلی در دهه ۱۸۵۰، مانند مارتین ریواس اثر آلبرتو بلست گانا، و حماسه منظوم گائوچویی «مارتین فیرو» اثر خوزه ارناندس آرژانتینی از آثار نمادین و مردم‌گرایانه ادبی سده نوزدهم به زبان اسپانیایی هستند.[۲]

اوج واقع‌گرایی

انوره دو بالزاک اغلب پیشگام واقع‌گرایی نظام‌مند در ادبیات فرانسه شناخته می‌شود؛ او با گنجاندن جزئیات دقیق و شخصیت‌های بازگشتی این سنت را بنیان نهاد.[۴][۵][۶] فیودور داستایفسکی، لئو تولستوی، گوستاو فلوبر و ایوان تورگنیف از نظر منتقدانی چون اف.آر. لیویس اوج سبک واقع‌گرایانه را با نثر بی‌پیرایه و توجه به جزئیات زندگی روزمره نمایندگی می‌کنند.[۴]

در ادبیات آلمانی، واقع‌گرایی سده نوزدهم با نام «واقع‌گرایی شاعرانه» یا «واقع‌گرایی بورژوایی» شناخته می‌شود و چهره‌های اصلی آن تئودور فونتانه، گوستاو فرایتاگ، گوتفرید کلر، ویلهلم رابه، آدالبرت شتیفتر و تئودور اشتورم هستند.[۷]

واقع‌گرایان متأخر دربرمی‌گرفتند: بنیتو پرز گالدوس، نیکلای لسکوف، گی دو موپاسان، آنتون چخوف، اسا د کیروش، ماشادو د آسیس، بولسواف پروس و به معنایی امیل زولا که ناتورالیسم او اغلب شاخه‌ای از واقع‌گرایی شمرده می‌شود.[۷]

دهه ۱۸۵۰ و پیروزی واقع‌گرایی

«سرگردان بر فراز دریای مه» (۱۸۱۸)، اثر کاسپار داوید فریدریش

واقع‌گرایی از ۱۸۵۰ به‌طور قاطع پیروز شد. نویسندگان با جزئیات آنچه شخصیت‌هایشان می‌دیدند، حس می‌کردند و انجام می‌دادند را توصیف کردند. درونمایه‌ای بازگشتی جایگاه دشوار زنان بود؛ «مادام بواری» (۱۸۵۷) اثر گوستاو فلوبر و «بانوی کاملیایی» اثر الکساندر دوما (پسر) نمونه‌هایی از این درونمایه بودند.[۲]

واقع‌گرایی در آمریکا نیز ریشه دوانید. «نامه قرمز» اثر ناتانیل هاثورن درونمایه زناکاری و ریاکاری اجتماعی را در محیط پیوریتنی بازگو کرد و «کلبه عمو تام» اثر هریت بیچر استو به بردگی و نژادپرستی پرداخت.[۲] هرمان ملویل «موبی‌دیک» را نوشت که در آن ناخدایی در پی نهنگی بود که نمادی از دست‌نیافتنی شد.[۲]

شارل بودلر با مجموعه شعر «گل‌های بدی» جنبش نمادگرایی را آغاز کرد؛ جریانی زیبایی‌شناختی که پل ورلن فرانسوی آن را ادامه داد.[۲]

دهه ۱۸۶۰

فیودور داستایفسکی، ۱۸۷۹

نویسندگان این دهه اغلب قراردادهای ژانری را شکستند. جرج الیوت با «سایلس مارنر» از راوی دانای کل واقع‌گرایانه فاصله گرفت. آلفرد تنیسون شعر روایی «ایناک آردن» را سرود.[۸] منطق و معنای زبان در «آلیس در سرزمین عجایب» اثر لوئیس کارول واژگون شد.[۲] هنریک ایبسن نمایشنامه منظوم «پیر گونت» را در ۱۸۶۷ نوشت.

شاهکارهای بزرگ واقع‌گرایی روسی نیز در این دهه پدید آمدند: «جنایت و مکافات» اثر فیودور داستایفسکی (۱۸۶۶) و «جنگ و صلح» اثر لئو تولستوی.[۲]

ژول ورن با آثاری مانند «سفر به مرکز زمین» و «از زمین تا ماه» یکی از بنیان‌گذاران داستان علمی تخیلی شد.[۲] روسالیا د کاسترو جنبش رنسانس ادبیات گالیسی را آغاز کرد و مولتاتولی هلندی با «ماکس هاولار» سوءکاربرد امپریالیسم را برملا ساخت.[۲]

دهه ۱۸۷۰

پرتره آرتور رمبو اثر ژان-لویی فوران، ۱۸۷۲

واقع‌گرایی همچنان بر داستان‌نویسی چیرگی داشت. اسا د کیروش با «جنایت پدر آمارو» بار دیگر به درونمایه خیانت پرداخت و «آنا کارنینا» اثر لئو تولستوی ناتوانی ازدواج و روابط اجتماعاً پذیرفته‌شده را آشکار ساخت.[۲] «ماجراهای تام سایر» اثر مارک تواین نیز رمانی واقع‌گرایانه با عناصر شیطنت و رسم‌نگاری بود.[۲]

ناتورالیسم امیل زولا به‌عنوان تکامل واقع‌گرایی زاده شد. اصول ناتورالیستی می‌کوشیدند اثبات‌گرایی را در ادبیات به کار بندند و رفتار شخصیت‌ها را با محیط پیرامون و وراثت ژنتیکی توضیح دهند.[۲]

آرتور رمبو شاعر فرانسوی و آوگوست استریندبرگ سوئدی از پیشروان جریان آزمایشی بودند که بنیادهای ادراک را به چالش کشیدند و جریان‌های پسامدرن را پیش‌بینی کردند.[۲]

دهه ۱۸۸۰

لئو تولستوی، ۱۸۹۷

در این دهه آثار مهمی در ادبیات کودکان و نوجوانان پدید آمد: «پینوکیو» اثر کارلو کولودی، ماجراهای تازه رابین هود به قلم هوارد پایل و «جزیره گنج» اثر رابرت لویی استیونسن.[۲]

اسپانیا با آثار بزرگ بنیتو پرز گالدوس به‌طور کامل به واقع‌گرایی پیوست. سپس «لا رخنتا» اثر لئوپولدو آلاس ناتورالیسم اسپانیایی را آغاز کرد.[۲] لو والاس رمان «بن‌هور» را نوشت که پایه فیلمی پرفروش شد.[۲]

مجموعه‌های شعری ویلیام باتلر ییتس نوبلیست آغاز به انتشار کرد و حس زیبایی‌شناختی «دوران زیبا» (Belle Époque) فرانسه را پیش‌بینی نمود. رابیندرانات تاگور نیز در هند به کار ادبی پرداخت.[۲]

دهه ۱۸۹۰ و پایان سده

اسکار وایلد

اواخر سده شاهد پیدایش نویسندگانی نوآور در دوره‌ای بود که همان زمان «پایان سده» (Fin de siècle) نامیده شد.[۹] گوناگونی گرایش‌ها و شیوه‌ها ویژگی اصلی این دوره بود. در حوزه انگلیسی‌زبان، «پیچش پیچ» اثر هنری جیمز با قابل‌اعتماد بودن راوی بازی کرد و «بیداری» اثر کیت شوپن یکی از نخستین رمان‌های فمینیسم نوین بود.[۲] «تس دوربرویل» اثر توماس هاردی ناتورالیسم را به ادبیات انگلیسی آورد.[۲]

داستان‌های ماجراجویی که در سراسر سده موفق بودند ادامه یافت: «کتاب جنگل» اثر رودیارد کیپلینگ و رمان‌های علمی تخیلی اچ.جی. ولز مانند «مرد نامرئی» و «جنگ جهان‌ها». آرتور کانن دویل شرلوک هولمز را آفرید و رمان کارآگاهی را که با پو آغاز شده بود به ژانری مستقل تبدیل کرد. اثر بنیادین «دراکولا» اثر برام استوکر (۱۸۹۷) شخصیت خون‌آشام را بازآفرینی کرد.[۲]

اهمیت زیبایی و احساس ملال از جهانی که بیش از حد شتابان پیش می‌رفت، «تصویر دوریان گری» اثر اسکار وایلد را دربر گرفت.[۲] تئاتر نیز میراث آزمایشی پیشین را با آثاری مانند «دایی وانیا» اثر آنتون چخوف پی گرفت.[۲]

چهره‌های برجسته

جین آستن
ادگار آلن پو
چارلز دیکنز
آرتور رمبو، ح. ۱۸۷۲
مارک تواین، ۱۸۹۴
رالف والدو امرسون
امیل زولا، ح. ۱۹۰۰

بر پایه زبان

  • عصر طلایی شعر روسی
  • ادبیات فرانسه سده نوزدهم

بر پایه سال

دهه ۱۸۰۰ – دهه ۱۸۱۰ – دهه ۱۸۲۰ – دهه ۱۸۳۰ – دهه ۱۸۴۰ – دهه ۱۸۵۰ – دهه ۱۸۶۰ – دهه ۱۸۷۰ – دهه ۱۸۸۰ – دهه ۱۸۹۰

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 4 5 «Icons Timeline: 1800-1820». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ اكتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۴. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Literatura del siglo XIX». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی ، بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
  3. 1 2 Realism, Writing, Disfiguration: On Thomas Eakins and Stephen Crane. M Fried. 1987. The University of Chicago Press.
  4. 1 2 Rogers, Samuel (1953). Balzac & The Novel. New York: Octagon Books. LCCN 75-76005.
  5. ↑ Stowe, William W (1983). Balzac, James, and the Realistic Novel. Princeton: Princeton University Press. شابک ‎۰−۶۹۱−۰۶۵۶۷−۵.
  6. ↑ سی. پی. اسنو (1968). The Realists: Portraits of Eight Novelists. Macmillan. شابک ‎۰−۳۳۳−۲۴۴۳۸−۹.
  7. 1 2 Becker, Sabine (2003). Bürgerlicher Realismus; Literatur und Kultur im bürgerlichen Zeitalter 1848-1900 (in German). Tübingen: Francke.
  8. ↑ Alfred Lord Tennyson. Hallam Tennyson. The life and works of Alfred Lord Tennyson. 8. Macmillan, 1899
  9. ↑ http://www.enciclopedia.cat/fitxa_v2.jsp?NDCHEC=0230046&BATE=fi%2520de%2520segle

پیوند به بیرون

الگو:19th century

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.