ادبیات تلوگو
ادبیات تلوگو دربرگیرندهٔ آثار شعری، داستانی، نمایشی و دیگر گونه‌های ادبی است که به زبان تلوگو نوشته شده‌اند. نشانه‌هایی وجود دارد که پیشینهٔ این ادبیات دست‌کم به میانهٔ هزارهٔ نخست میلادی بازمی‌گردد. کهن‌ترین آثار بازمانده به سدهٔ یازدهم میلادی تعلق دارند؛ زمانی که حماسهٔ مهابارته نخستین بار از سانسکریت به تلوگو برگردانده شد. این ادبیات در دوران امپراتوری ویجایاناگارا و به‌ویژه در عهد شاعر-فرمانروا کریشنا دوارایا به عصر زرین خود دست یافت.
ادبیات تلوگو در آغاز عمدتاً دینی بود و شاعران مایه‌های اصلی سروده‌های خود را از حماسه‌هایی چون رامایانا، مهابارته و پوراناها برمی‌گرفتند. از سدهٔ شانزدهم به بعد، بخش‌های کمتر شناخته‌شدهٔ پوراناها بنیان سنت شعری «کاویه» را در زبان تلوگو پی‌ریزی کرد و گونه‌های ادبی متنوعی از جمله پرابَندَم، چَمپو، ساتَکَم و اَوَدانَم شکل گرفتند. در دوران نوین نیز رمان، داستان کوتاه و نمایشنامه به این گسترهٔ ادبی افزوده شده‌اند.
منبع‌شناسی
منابع گوناگونی دربارهٔ نویسندگان نخستین تلوگو در دسترس است. از جملهٔ این منابع، پیش‌گفتارهای شاعران بر سروده‌هایشان است که به پیروی از الگوی سانسکریت، شرح کوتاهی از شاعر، پیشینهٔ پادشاهی که کتاب به او پیشکش شده و فهرست زمان‌مند آثار منتشرشدهٔ وی را دربر می‌گرفت. افزون بر این، داده‌های تاریخی از کتیبه‌هایی به دست می‌آید که با سروده‌ها هم‌خوانی دارند؛ همچنین دستورنامه‌ها، رساله‌ها و گلچین‌هایی وجود دارند که بندهای نمونه ارائه می‌دهند و آگاهی‌هایی نیز از زندگی‌نامهٔ شاعران و سنت‌هایی که پی می‌گرفتند، فراهم است.[۱]
درون‌مایه‌ها
پرآوازه‌ترین آثار ادبیات تلوگو با توصیف نظام‌های دانش سنتی هندو شناخته می‌شوند؛ از جمله نجوم ودایی، ارته‌شاستره، دستور زبان، پندهای اخلاقی و سرودهای بَکتی (عبادی) برای خدایان هندو.[۲]
ادبیات کهن تلوگو عمدتاً دینی است. شاعران و دانشوران بیشتر مایه‌های خود را از حماسه‌هایی چون رامایانا، مهابارته، بَهاگَوَته و پوراناها برمی‌گرفتند و آن‌ها را نیز ترجمه می‌کردند.[۲] ادبیات دینی شامل زندگی‌نامهٔ بنیان‌گذاران سنت‌های دینی، آموزه‌های ایشان (سارا) و شرح‌ها (بَهاشیه) بود.[۲]
از سدهٔ شانزدهم به بعد، بخش‌های کمتر شناخته‌شدهٔ پوراناها بنیان سنت شعری کاویه در زبان تلوگو را شکل دادند. آثار ادبی برگرفته از بخش‌هایی از پوراناها با عنوان «اَکهیانه» یا «کَنده» رواج یافتند و همراه با تصویرگری سرنوشت یک قهرمان واحد با عنوان‌هایی چون چَریتره، ویجَیه، ویلاسه و اَبیودَیه محبوبیت به دست آوردند.[۲] در سدهٔ هجدهم، زناشویی قهرمانان با عنوان‌هایی مانند پَرینَیه، کَلیانه و ویواهه پرطرفدار شد.[۲]
گونه‌های ادبی
پرابَندَم
پرابَندَم داستان‌هایی به شکل نظم با ساختار وزنی منسجم هستند. این‌گونه سه زیرشاخه دارد: پرَکهیاتَم (داستان مشهور)، اوتپَدیَم (داستان تخیلی) و میسرَمَم (آمیزه‌ای از هر دو).[۳]
اَشتَدیگَّجَه‌ها در هر سه گونهٔ پرابَندَم در دوران «پرابَندَه یوگَم» آثاری آفریدند.[۳]
چَمپو
چَمپو آمیزه‌ای از نثر و شعر است. گرچه این شیوه، شکل غالب ادبی تلوگو بوده، استثناهایی نیز وجود دارد؛ برای نمونه تیکّانا «اوتَّره رامایَنه» را یکسره به نظم سرود.[۴]
کاویَم
کاویَم چامه‌ای است که معمولاً با نیایش کوتاهی به نام «پرارتَنه» آغاز می‌شود و حرف آغازین میمون «سری» را دربردارد که برکت خداوند را فرامی‌خواند.[۵] پس از آن مناسبت و شرایط نگارش اثر بیان می‌شود.[۵] زیرگونه‌های کاویَم عبارت‌اند از:
- پَدیَه کاویَم: شعر موزون
- گَدیَه کاویَم: نثر شاعرانه
- کَنده کاویَم: چامه‌های کوتاه
اَوَدانَم
اَوَدانَم گونه‌ای اجرای ادبی است که از روزگاران کهن در سانسکریت رواج داشته و در زبان تلوگو بسیار پرطرفدار بوده‌است.[۶] این اجرا به حافظهٔ نیرومند نیاز دارد و توانایی فرد را در انجام هم‌زمان چند کار می‌آزماید.[۶] اَوَدانَم دربرگیرندهٔ بداهه‌سرایی بخشی از سروده‌ها با درون‌مایه‌ها، وزن‌ها، شکل‌ها یا واژه‌های ویژه است.[۶] شمار پرسشگران (پروچَّکه) می‌تواند هشت (اَشتاوَدانَم)، صد (سَتاوَدانَم) یا حتی هزار (سَهَسراوَدانَم) باشد.[۶]
دویپَده
دویپَده یک بیت با الگوی قافیه‌بندی ویژه است.[۷][۸] هر بند دو مصراع کوتاه دارد که هرکدام کمتر از پانزده نویسه است. سروده‌های بلندتر از زنجیرهٔ دویپَده‌ها ساخته می‌شوند و پیامدی «بسیار موسیقایی» دارند.[۷] بیشتر آثار بازماندهٔ این‌گونه به زبان رایج مردم زمان نوشته شده‌اند. پالکوریکی سوماناتَه نخستین شاعری بود که در سدهٔ دوازدهم یا سیزدهم میلادی با این شکل سرود.[۷] آثار او «بَسَوَه پورانَم» و «پَندیتارادیَه چَریتره» سروده‌های عبادی پرآوازی در ستایش شیوا بودند.[۷] این‌گونه با «پَلنَتی ویرَه چَریتره» منسوب به شاعر سدهٔ چهاردهم سریناتَه به اوج خود رسید.[۷] در سدهٔ نوزدهم، چارلز فیلیپ براون نوشت: «دانشوران بیت‌ها را خوار می‌شمارند زیرا سروده‌هایی که بدین شیوه نوشته شده‌اند، سبکی روان و آسان دارند که بی‌سوادان نیز با لذت آن‌ها را می‌خوانند.»[۸]
پَدَم
پَدَم‌ها سروده‌های غنایی هستند که معمولاً برای خوانده شدن سروده می‌شوند؛ با سطر یا سطرهای آغازینی به نام «پَلَّوی» و سه بند «چَرَنَم» که هریک با بازگشت پَلَّوی همراه‌اند.[۹] اَنّامَچاریه، مشهورترین آفرینندهٔ پَدَم‌های تلوگو، گفته می‌شود هر روز یک پَدَم برای خدای پرستشگاه تیروپاتی، ونکَتِشوَره، می‌سرود. از سروده‌های او ۱۳٬۰۰۰ قطعه بر لوح‌های مسین در خزانهٔ معبد بازمانده‌اند.[۹]
چاتو
چاتوها (به معنای «گفتار دل‌فریب») سروده‌هایی هستند که از راه بازخوانی شفاهی به یاد سپرده و منتقل شده‌اند.[۱۰] در جنوب هند پیشانوین، باسوادان چاتوها را برای یکدیگر بازمی‌خواندند. بسیاری از این سروده‌ها به سریناتَه و تنالی راما نسبت داده می‌شوند.[۱۰] چاتوها «از پند خردمندانه تا نقد فرازبانی، از عرصهٔ خواهش و نقد اجتماعی تا بیان ارزش‌های فرهنگی، یک آموزش تمام‌عیار و چشم‌اندازی بیانگرانه از زندگی و شعر را تجسم می‌بخشند.»[۱۰]
ساتَکَم
ساتَکَم به معنای «گلچین صد سروده» است، هرچند شمار واقعی معمولاً اندکی بیشتر و غالباً عددی خجسته مانند ۱۰۸ است.[۱۱] برخی ساتَکَم‌ها به ده گروه ده‌بندی به نام «دَسَکه» بخش می‌شوند که از پراکریت وام گرفته شده‌است.[۱۲]
شاسَنَم (کتیبه‌ها)
شاسَنَم‌ها کتیبه‌های تاریخی‌اند که بر سنگ، لوح‌های مسین و دیوار پرستشگاه‌ها حک شده‌اند و فرمان‌ها، بخشش‌های زمین، تبارنامه‌ها و وقف‌نامه‌های دینی را ثبت می‌کنند. گرچه آثار ادبی رسمی نیستند، شاسَنَم‌ها نخستین گواهی‌ها از زبان، خط و سبک ادبی تلوگو را فراهم می‌آورند. کتیبهٔ کالَمَلَّه (حدود ۵۷۵ میلادی) از نخستین نوشته‌های شناخته‌شده به زبان تلوگو به‌شمار می‌رود.[۱۳] لوح‌های مسین دودمان‌هایی مانند چالوکیان شرقی و کاکاتیه‌ها هم کارکرد اداری و هم پشتیبانی فرهنگی را بازتاب می‌دهند.[۱۴]
دیگر گونه‌ها
- رمان (نَوَلَه): روایت بلند نثری داستانی.
- کَتَه: شیوه‌ای از داستان‌گویی دینی.
- ناتَکَم: نمایش.
- نانیلو: اپیگرام.
بوطیقا
سبک و قالب
«پرَوُدَه پرابَندَه» یا «مَهاکاویَه» بالاترین گونهٔ نظم در نظریهٔ شعری تلوگو شناخته می‌شود. ملزومات چنین اثری از این قرار است:
- شَیلی (سبک): واژه‌ها نه نرم‌اند و نه بیش از حد آهنگین، بلکه «گَمبهیره» (باوقار)، «مَدوریَه» (شیرین)، «سوکومَره» (ظریف) و «سَوُرَبهیَه» (خوش‌بو) هستند. از زبان عامیانه (گرامیَه) پرهیز می‌شود.[۴]
- پاکَه (قالب): به شیوهٔ تجسم اندیشه‌ها در زبان اشاره دارد و سه گونه دارد:[۴]
- دراکشَه (انگور): سبکی زلال که همه‌چیز از پسِ یک رسانهٔ شفاف دیده می‌شود.
- کَدَلی (موز): سبکی پیچیده‌تر که پوستی نرم باید کنار رود تا به هستهٔ موضوع دست یافت.
- ناریکِلَه (نارگیل): دشوارترین قالب که باید پوستهٔ سخت شکسته شود تا اندیشه دریافت گردد. اَموکتَمالیاده سرودهٔ کریشنا دوارایا در این قالب ریخته شده‌است.[۵]
رَسَه
رَسَه (مزهٔ زیبایی‌شناختی) جان‌مایهٔ شعر تلوگو است. بر پایهٔ سوترهیی کهن — «واکیَم رَساتمَکَم کاویَم» — روح یک جمله همان رَسَه است. نُه رَسَه (نَوَه رَسَه‌ها) عبارت‌اند از:[۵]
- شرینگاره (عشق)
- هاسیَه (طنز)
- کَرونا (هم‌دلی)
- رَودرَم (هراس)
- بَهیاناکَه (ترس)
- بیبَهَتسَه (بیزاری)
- ویرَه (دلاوری)
- اَدبهوتَه (شگفتی)
- شانتَم (آرامش)
آلَنکاره
آرایه‌های ادبی (آرایش‌های کلامی) در وصف رویدادها، مکان‌ها و جریان‌ها به کار می‌روند و شامل موارد زیر هستند:[۵]
- شَبدالَنکاره (آرایش‌های آوایی): از جمله حرف دوپهلو (حرف دوپهلو) و یَمَکَه (واج‌آرایی)
- اَرتالَنکاره (آرایش‌های معنایی): از جمله اوپَمانَه (تشبیه) و اوتپرِکشَه (اغراق)
پیشینه
| تاریخ ادبیات بر پایه دوره |
|---|
| باستان (پیکره‌های متون باستانی) |
| قرون وسطای آغازین |
|
| قرون وسطی بر پایه سده |
|
| مدرن آغازین بر پایه سده |
|
| مدرن بر پایه سده |
|
| معاصر بر پایه سده |
|
 درگاه ادبیات |
| تاریخ ادبیات بر پایه منطقه یا کشور | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| موضوعات کلی | ||||||
|
||||||
| خاورمیانهای | ||||||
| اروپایی | ||||||
|
||||||
| آمریکای شمالی و جنوبی | ||||||
|
||||||
| اقیانوسیهای | ||||||
| آسیایی | ||||||
|
||||||
| آفریقایی | ||||||
|
||||||
| موضوعات مرتبط | ||||||
|
||||||
|
درگاه ادبیات | ||||||
نویسندگان نخستین
دورهٔ پیش از نَنَّیَه (پیش از ۱۰۲۰ میلادی)
در نخستین دوره، ادبیات تلوگو به شکل کتیبه‌ها از حدود ۵۷۵ میلادی وجود داشت. نخستین کتیبهٔ بلند یکسره تلوگو به سال ۵۷۵ میلادی بازمی‌گردد و به پادشاه رِناتی چودَه به نام دَنونجَیه نسبت داده می‌شود.[۱۳]
متن سانسکریت جَناشرَیی چَندوویچیتی (سدهٔ ششم یا هفتم میلادی) به وزن‌های شعری تلوگو می‌پردازد، از جمله وزن‌هایی که در عروض سانسکریت یافت نمی‌شوند. این نشان می‌دهد که شعر تلوگو در آن زمان یا پیش از آن وجود داشته‌است.[۱۵]
کتیبهٔ شعری اَدَّنکی
کتیبهٔ اَدَّنکی، همچنین شناخته‌شده با نام کتیبهٔ پَندَرَنگَه، به سال ۸۴۸ میلادی تعلق دارد[۱۶] و در نزدیکی معبد هزار ستون اَدَّنکی کشف شده‌است. باور محلی بر آن است که این نخستین سرودهٔ نوشته‌شده به زبان تلوگو و نخستین «پَدیَه شاسَنَم» (کتیبهٔ شعری) است.
ادبیات جین تلوگو (۸۵۰–۱۰۰۰ میلادی)
وِمولَواده از دیرباز کانون دانش جین بود و نقش مهمی در حمایت از ادبیات و شاعران جین ایفا کرد. کاوش‌های دههٔ ۱۹۸۰ در پیرامون وِمولَواده وجود ادبیات جین تلوگو میان سال‌های ۸۵۰ تا ۱۰۰۰ میلادی را تأیید کرد.[۱۷]
مَلّیَه رِچَنه
مَلّیَه رِچَنه (حدود ۹۴۰ میلادی) نخستین کتاب عروض شعری تلوگو به نام کَویجَناشرَیَم را گردآوری کرد.[۱۸][۱۹] وِتوری پرَبهاکَرَه ساستری در آغاز سدهٔ بیستم وجود این «عروض پیش از نَنَّیَه» را یادآور شد.[۱۹][۲۰]
عصر پوراناها (۱۰۲۰–۱۴۰۰ میلادی)
این دوره عصر کَویترَیَم یا «سه‌گانهٔ شاعران» است. نَنَّیَه، تیکّانا و یِرَّپرَگَده (اِرَّنه) «کَویترَیَم» نام دارند.
نَنَّیَه بَهَتَّرَکودو، شاعر نخست
ماهابارَتَم آندهره اثر نَنَّیَه بَهَتَّرَکودو (حدود ۱۰۲۲–۱۰۶۳ میلادی) به‌طور کلی نخستین اثر ادبی تلوگو (آدی کاویَم) و نَنَّیَه نخستین شاعر (آدی کَوی) زبان تلوگو شناخته می‌شود.[۲۱][۲۲] اثر او به سبک چَمپو سروده شده و زبانی پیراسته و پرورده دارد. پیشرفتگی زبان نَنَّیَه گواه آن است که آثار ادبی تلوگویی پیش از او نیز وجود داشته‌اند؛ اما آن آثار اکنون از میان رفته‌اند.[۲۳] نَنَّیَه دو فصل نخست و بخشی از فصل سوم مهابارته را به تلوگو برگرداند.[۲۳]
تیکّانا سومَیاجولو
تیکّانا سومَیاجی (حدود ۱۲۰۵–۱۲۸۸ میلادی) ماهابارَتَم آندهره را با نگارش فصل‌های ۴ تا ۱۸ تقریباً به پایان رساند.[۲۳]
یِرَّپرَگَده
یِرَّپرَگَده که در سدهٔ چهاردهم می‌زیست، حماسه را با تکمیل فصل سوم به انجام رساند.[۲۳] او در آغاز سبک نَنَّیَه را تقلید می‌کند، سپس آهنگ نوشتار را دگرگون ساخته و فصل را به شیوهٔ تیکّانا به پایان می‌برد. این سه شاعر — نَنَّیَه، تیکّانا و یِرَّپرَگَده — «کَویترَیَه» (سه شاعر بزرگ) تلوگو نامیده می‌شوند.
دیگر برگردان‌های این دوره عبارت‌اند از: مارکَندِیَه پورانَم اثر مَرَنه شاگرد تیکّانا؛ «دَسَکومارَه چَریته» اثر کِتَنه؛ و «هَریوَمشَم» اثر یِرَّپرَگَده. آثار علمی نیز در سدهٔ دوازدهم نوشته شدند، مانند «گَنیتَساره‌سَنگرَهَمو» اثر پَوولوری مَلَّنه.[۴]
بَدِّنه بهوپالودو
«سوماتی ساتَکَم» یکی از مشهورترین ساتَکَم‌های تلوگو و از گونهٔ «نیتی» (اخلاقی) است. بر پایهٔ نظر بسیاری از منتقدان ادبی، این اثر سرودهٔ بَدِّنه بهوپالودو (حدود ۱۲۲۰–۱۲۸۰ میلادی) است.[۲۳]
ادبیات نوین
ابزارهای تازه‌ای برای گسترش دانش در میان مردم به شکل دویپَده و ساتَکَه پدید آمد. دویپَده به معنای «دوپا» — یعنی بیت — و ساتَکَه به معنای «صد» — یعنی گلچینی از صد بند — است.[۱۲]
منابع
- ↑ Chenchiah، P.؛ Rao, Raja Bhujanga (۱۹۸۸). A History of Telugu Literature. Asian Educational Services. ص. ۱۹. شابک ۸۱-۲۰۶-۰۳۱۳-۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 Chenchiah، P.؛ Rao, Raja Bhujanga (۱۹۸۸). A History of Telugu Literature. Asian Educational Services. ص. ۳۳. شابک ۸۱-۲۰۶-۰۳۱۳-۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Adluri، Seshu Madhava Rao (ژانویه ۱۹۹۸). «అష్టదిగ్గజ ములు Ashtadiggaja mulu (Introduction) – Telugu Language and Literature». mun.ca. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۲۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 Chenchiah، P.؛ Rao, Raja Bhujanga (۱۹۸۸). A History of Telugu Literature. Asian Educational Services. ص. ۳۴. شابک ۸۱-۲۰۶-۰۳۱۳-۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 5 Chenchiah، P.؛ Rao, Raja Bhujanga (۱۹۸۸). A History of Telugu Literature. Asian Educational Services. ص. ۳۵. شابک ۸۱-۲۰۶-۰۳۱۳-۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 Amaresh Datta, The Encyclopaedia of Indian Literature, v. 1, "Avadhanam" (Sahitya Akademi, 2006; شابک ۸۱−۲۶۰−۱۸۰۳−۸)
- 1 2 3 4 5 Datta، Amaresh، ویراستار (۱۹۸۸). Encyclopaedia of Indian Literature. Sahitya Akademi. صص. ۱۱۲۶–۲۷. شابک ۹۷۸۸۱۲۶۰۱۱۹۴۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Brown، Charles Philip (۱۸۵۷). A Grammar of the Telugu Language. صص. ۳۱۰–۱۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Annamācārya (۲۰۰۵). God on the hill: temple poems from Tirupati. Narayana Rao, Velcheru; Shulman, David Dean. Oxford: Oxford University Press. شابک ۱-۴۲۳۷-۳۵۰۱-۳. OCLC 62323448.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 Velcheru، Narayana Rao؛ Shulman، David Dean (۱۹۹۸). «Introduction». A Poem at the Right Moment: Remembered Verses from Premodern South India. Berkeley: University of California Press. شابک ۰-۵۲۰-۲۰۸۴۷-۱. OCLC 36023922.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Dhūrjaṭi (۱۹۸۷). For the Lord of the animals ; poems from the Telugu: the Kāḷahastīśvara śhatakamu of Dhūrjaṭi. Heifetz, Hank. , Narayana Rao, Velcheru, ۱۹۳۲-. Berkeley: University of California Press. ص. ۵. شابک ۰-۵۲۰-۰۵۶۶۹-۸. OCLC 13334319.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Chenchiah، P.؛ Rao, Raja Bhujanga (۱۹۸۸). A History of Telugu Literature. Asian Educational Services. ص. ۹۸. شابک ۸۱-۲۰۶-۰۳۱۳-۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 «Inscriptions in Telugu Script». Department of Archaeology, Tamil Nadu. دریافت‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Copper Plates Reveal Kakatiya Glory». Deccan Chronicle. دریافت‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۶.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ G. Ramakrishna؛ N. Gayathri؛ Debiprasad Chattopadhyaya، ویراستاران (۱۹۸۳). An Encyclopaedia of South Indian Culture. K.P. Bagchi. صص. ۱۶۴–۱۶۵. شابک ۹۷۸-۰-۸۳۶۴-۱۱۸۸-۱. OCLC 948611193.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Addanki Municipality». cdma.ap.gov.in. دریافت‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Growth of Telugu Language and Literature». PSC Notes. دریافت‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Chimakurthi، Seshagiri Rao (۱۹۹۲). Telugu Marugulu. Telugu Gosti. ص. ۸۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Chaganti، Seshayya (۱۹۵۶). Andhra Kavi Tarangani. Hindu dharma sastra granthalayam.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Prabhakara Sastry، Veturi (۲۰۱۴). Prabandha Ratnavali. Tirumala Tirupati Devasthanam. ص. ۴۴.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|تاریخ اصلی=صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Devadevan, Manu V. (3 دسامبر 2020). The 'Early Medieval' Origins of India (in English). انتشارات دانشگاه کمبریج. p. 18. ISBN 978-1-108-49457-1.
- ↑ Das, Sisir Kumar (2005). A History of Indian Literature, 500-1399: From Courtly to the Popular (in English). آکادمی ساهیتیا. p. 139. ISBN 978-81-260-2171-0.
- 1 2 3 4 5 Datta, Amaresh (1987). Encyclopaedia of Indian Literature (in English). Vol. 1. Sahitya Akademi. pp. 172, 173. ISBN 978-81-260-1803-1.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Telugu literature». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «أدب تیلوغوی». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- ادبیات هند
- ادبیات بر پایه زبان هند
- زبان تلوگو