گاوهای هلیوس

همراهان اودیسئوس گاوهای هلیوس را می‌دزدند (فرسکو اثر پلگرینو تیبالدی، ۱۵۵۴/۵۶)

در اسطوره‌شناسی یونانی، گاوهای هلیوس (یونانی: Ἠελίοιο βόες، Ēelíoio bóes)، که با نام گاوهای خورشید نیز شناخته می‌شوند، گاوهایی هستند که در جزیرهٔ ترینیاکیا (ترینیاکیا)، یا ترینیاکیا (در منابع متأخرتر با سیسیل یکسان دانسته شده)، چرا می‌کنند.

اسطوره‌شناسی

گفته می‌شود هلیوس، که در اسطوره‌شناسی یونانی خدای خورشید است، هفت گلهٔ گاو نر و هفت گلهٔ گوسفند داشته که هر یک پنجاه رأس بوده‌اند. در ادیسۀ هومر این گاوهای جاودان را زیبا (ἄριστος)، پیشانی‌پهن (εὐρυμέτωπος)، فربه، و شاخ‌راست (ὀρθόκραιρος) توصیف می‌کند. این گاوها را دختران هلیوس، فائتوسا و لامپتیه، نگهبانی می‌کردند، و همگان می‌دانستند که هرگونه آسیب به حتی یک رأس از این حیوانات، قطعاً خشم خدا را برخواهد انگیخت.

تیرسیاس و کیرکه هر دو به اودیسئوس هشدار می‌دهند که از جزیرهٔ هلیوس (ترینیاکیا) دوری کند. اودیسئوس و خدمه‌اش پس از گذر از اسکیلا و خاروبدیس به ترینیاکیا می‌رسند. هنگامی که اوریلوخوس التماس می‌کند که اجازهٔ فرود برای آماده‌کردن شام داده شود، اودیسئوس با اکراه موافقت می‌کند، به شرط آنکه خدمه سوگند بخورند که اگر به گله‌ای از گاو یا گوسفند برخوردند، هیچ‌کس هیچ‌یک از آن‌ها را نخواهد کشت. آن‌ها به مدت یک ماه به‌سبب طوفانی نامساعد که پوزئیدون فرستاده بود، در جزیره گرفتار می‌مانند.

هنگامی که اودیسئوس برای دعا به درگاه خدایان و درخواست کمک بیشتر به بالای جزیره می‌رود، اوریلوخوس خدمه را متقاعد می‌کند که بهترین گاوهای هلیوس را برانند و برای خدایان قربانی کنند: «اگر او به‌سبب گاوهای شاخ‌راستش خشمگین شود و بخواهد کشتی ما را نابود کند، و دیگر خدایان نیز خواست او را پی گیرند، ترجیح می‌دهم با یک جرعه از موج، جان خود را ببازم، تا آنکه به‌آرامی در جزیره‌ای متروک از گرسنگی بمیرم.» هنگامی که اودیسئوس به کشتی بازمی‌گردد، همراهانش را به‌سبب سرپیچی از دستورش سرزنش می‌کند. اما دیگر دیر شده است؛ گاوها کشته و از میان رفته‌اند.

لامپتیه به هلیوس خبر می‌دهد که مردان اودیسئوس گاوهای او را کشته‌اند. هلیوس در واکنش، از خدایان می‌خواهد از مردان اودیسئوس انتقام بگیرند. او تهدید می‌کند که اگر تاوان کامل گاوها را نپردازند، خورشید را به دنیای مردگان در فرهنگ یونانی خواهد برد و آن را در میان مردگان خواهد تاباند. زئوس به هلیوس قول می‌دهد که کشتی آنان را با صاعقه بزند و آن را در میانهٔ اقیانوس تکه‌تکه کند.

اندکی بعد، خدایان نشانه‌ها و شگفتی‌هایی به مردان اودیسئوس نشان می‌دهند. پوست‌ها بر روی سیخ‌ها به‌خزیدن می‌افتند و گوشت‌ها، چه بریان و چه خام، بانگ برمی‌آورند، و صدایی همچون صدای گاو شنیده می‌شود. مردان اودیسئوس شش روز از گوشت گاوهای هلیوس ضیافت برپا می‌کنند. در روز هفتم، باد تغییر جهت می‌دهد. پس از آنکه بادبان برمی‌افرازند، زئوس به قول خود وفا می‌کند و کشتی در میان طوفانی با صاعقه نابود می‌شود و همهٔ مردانش می‌میرند. اودیسئوس با شنا به جزیرهٔ کالوپسو می‌گریزد. اودیسئوس جان به‌در می‌برد، اما همان‌طور که کیرکه و تیرسیاس از پیش هشدار داده بودند، خود نیز مجازات می‌شود، چرا که بازگشتش به ایتاکا با اقامتی هفت‌ساله در Ogygia به تأخیر می‌افتد.

ترینیاکیا

ترینیاکیا (هومریک Θρινακία ترینیاکیا، از θρῖναξ به‌معنای «نیزه سه‌شاخ»؛ تلفظ انگلیسی ‎/θrɪˈneɪʃə, θraɪ-/‎) جزیره‌ای است که خانهٔ گاوهای هلیوس در کتاب دوازدهم ادیسهی هومر است و نگهبانی آن بر عهدهٔ دختران هلیوس، لامپتیه و فائتوسا، است که از نئایرا (همسر هلیوس) زاده شده‌اند. ترینیاکیای هومری بعدها با سیسیل یکسان دانسته شد و نامش به‌صورت ترینیاکریا (Τρινακρία، از τρεῖς و ἄκραι، به‌معنای «[جزیره‌ای] با سه دماغه») بازتفسیر شد.

در آرگوناتیکای آپولونیوس رودسی، دریانوردان از کنار جزیرهٔ ترینیاکیا می‌گذرند و دختران را می‌بینند که در حال چرانیدن گوسفندان و گاوهای هلیوس هستند، «هیچ‌یک از آن‌ها تیره‌رنگ نبود، بلکه همگی همچون شیر سفید بودند و به شاخ‌های طلایی خود می‌بالیدند.»

جستارهای وابسته

• مسئلهٔ گاوهای ارشمیدس

منابع

منابع اولیه

• آپولودوروس، ۱٫۹.
• آپولونیوس رودسی، آرگوناتیکا
• هومر، ادیسه، کتاب دوازدهم.

منابع ثانویه

• Gantz, Timothy. Early Greek Myth. Vol. 1 pp. 419–420 and Vol. 2 pp. 705. Johns Hopkins University Press. London (1993).
• McInerney, Jeremy. The Cattle of the Sun: Cows and Culture in the World of the Ancient Greeks, Princeton: Princeton University Press, (2010).
• Tripp, Edward. The Meridian Handbook of Classical Mythology. New York (1970).