خواستگاران پنه‌لوپه

پنه‌لوپه و خواستگاران اثر جان ویلیام واترهاوس (۱۹۱۲).

در اسطوره‌شناسی یونانی، خواستگاران پنه‌لوپه (یونانی باستان: οἱ μνηστήρες، ت. «hoi mnēstēres»؛ لاتین: Proci) یکی از موضوعات اصلی حماسهٔ ادیسه اثر هومر هستند.[۱]

نقش در ادیسه

شکافتن بافتنی توسط پنه‌لوپه در شب اثر دورا ویلر کیت (۱۸۸۶)

هومر در ادیسه، سفر اودیسئوس برای بازگشت به خانه از تروآ را توصیف می‌کند. پیش از جنگ تروآ، اودیسئوس پادشاه ایتاکا بود؛ جزیره‌ای در یونان که به انزوا و زمین‌های ناهموارش شهرت داشت.[۲] هنگامی که او ایتاکا را برای جنگیدن در رکاب یونانیان ترک می‌کند، فرزند نوزادش، تلماخوس، و همسرش، پنه‌لوپه، را پشت سر می‌گذارد. اگرچه بیشتر سربازان یونانیِ جان‌به‌دربرده، مدت کوتاهی پس از پایان نبردها به خانه بازمی‌گردند، اودیسئوس تا ده سال پس از پایان جنگ تروآ نیز به ایتاکا بازنمی‌گردد.

در طول غیبت طولانی اودیسئوس، مردان جوان و مجرد کم‌کم گمان می‌کنند که او در تروآ یا در راه بازگشت به خانه جان باخته است. این جوانان که «خواستگاران» نامیده می‌شدند، به بهانهٔ خواستگاری از پنه‌لوپه، در خانهٔ اودیسئوس اقامت می‌گزینند و برای به دست آوردن دست او در ازدواج با یکدیگر رقابت می‌کنند. پنه‌لوپه به جای رد کردن سادهٔ خواستگاران، ترفندی برای به تأخیر انداختن این خواستگاری‌ها می‌اندیشد. او ادعا می‌کند پس از اینکه بافتن کفن برای لائرتز (پدر اودیسئوس) را به پایان رساند، همسری انتخاب خواهد کرد. پنه‌لوپه به مدت سه سال، در طول روز کفن را می‌بافت و شب‌ها آن را می‌شکافت و در انتظار بازگشت همسرش می‌ماند. خواستگاران زمانی از این ترفندِ تاخیری پنه‌لوپه باخبر می‌شوند که یکی از ندیمه‌های او به نام ملانتو، این راز را برای معشوق خود اوریماخوس (ادیسه) فاش می‌کند. خواستگاران پس از پی‌بردن به این موضوع، از او تقاضا می‌کنند که بی‌درنگ همسری از میان آن‌ها برگزیند.

کشتار خواستگاران به دست اودیسئوس و تلماخوس، کراتر ناقوسی سرخ‌نقش متعلق به منطقهٔ کامپانیا، حدود ۳۳۰ پیش از میلاد، موزهٔ لوور (CA 7124)

خواستگاران در خانهٔ اودیسئوس رفتار بسیار ناپسندی دارند؛ آن‌ها شراب او را می‌نوشند و آذوقه‌اش را مصرف می‌کنند. تلماخوس، پسر اودیسئوس که اکنون به جوانی رشید تبدیل شده، از دست خواستگاران به ستوه آمده است. تلماخوس نزد آتنا (که خود را به شکل منتس، یکی از دوستان مهمان اودیسئوس درآورده بود) از رفتار خواستگاران گلایه می‌کند. در مقابل، آتنا تلماخوس را ترغیب می‌کند تا در برابر خواستگاران ایستادگی کند و برای جستجوی پدرش راهی سفر شود.[۳]

پس از اینکه اودیسئوس بازگشت از تروآ (در ابتدا آتنا او را به شکل یک گدا درمی‌آورد تا بتواند مخفیانه نقشهٔ انتقام خود را بکشد)، پسرش تلماخوس به او می‌گوید که ۱۰۸ خواستگار وجود دارد: ۵۲ نفر از دولیشیوم، ۲۴ نفر از سامه (هومر)، ۲۰ نفر از آخایی‌های زاکینتوس و ۱۲ نفر از ایتاکا.[۴] اودیسئوس، تلماخوس، ائومایوس و فیلوئتیوس با همکاری یکدیگر، خواستگاران و ندیمه‌های خائن را به قتل می‌رسانند. به دلایل مرتبط با روایت شفاهی (یعنی به عنوان یک ابزار کمکی برای حافظه)، خواستگاران معمولاً در سراسر ادیسه با همان ترتیب همیشگی نام برده می‌شوند.[۵]

پیش‌زمینه و بافت اسطوره‌ای

ماجرا در جهان اساطیر یونان می‌گذرد؛ جایی که قهرمانان، خدایان یونان و سرنوشت در هم می‌تنند. اودیسئوس، پادشاه ایتاکا، یکی از فرماندهان بزرگ یونانی در جنگ تروآ است. او نه فقط به شجاعت، بلکه به هوش و زیرکی‌اش مشهور است. پس از ده سال جنگ، بازگشت او به خانه ده سال دیگر به طول می‌انجامد؛ سفری پر از ماجرا، آزمایش و مداخلهٔ خدایان. بازگشت از تروآ

اما در غیبت طولانی او، ایتاکا در وضعیت بی‌ثباتی سیاسی و اجتماعی فرو می‌رود. نبودِ پادشاه، فرصتی برای اشراف جوان جزایر همسایه فراهم می‌کند تا به بهانهٔ خواستگاری از پنه‌لوپه، همسر اودیسئوس، در کاخ او اقامت کنند. این خواستگاران که در اصل نمایندگان خانواده‌های اشرافی جزایر مختلف هستند، با رفتارهای گستاخانه خود عملاً نظم خانه و قلمرو اودیسئوس را برهم می‌زنند.

در اسطوره‌شناسی یونان، پنه‌لوپه نماد وفاداری زناشویی و صبر است. او در طول بیست سال غیبت همسرش (ده سال جنگ تروآ و ده سال سرگردانی اودیسئوس) نه‌تنها وفادار می‌ماند، بلکه با زیرکی و تدبیر، خواستگاران را به تعویق می‌اندازد. حیلهٔ معروف او—بافتن کفن لائرتز و شکافتن شبانهٔ آن—سه سال خواستگاران را دور نگه می‌دارد. این رفتار، پنه‌لوپه را از یک شخصیت منفعل به زنی هوشمند و فعال تبدیل می‌کند که سرنوشت خود را تا حد امکان در دست می‌گیرد.

علت و انگیزهٔ خواستگاران

شکل‌گیری گروه خواستگاران تصادفی نبود؛ بلکه نتیجهٔ مستقیمِ غیبت طولانی اودیسئوس و فقدان ساختار سیاسی مشخص در ایتاکا بود. در نظام پادشاهی حماسی یونان، با مرگ یا غیبت پادشاه، خلأ قدرت به‌وجود می‌آمد و اشراف محلی برای پر کردن آن رقابت می‌کردند. خواستگاران با این هدف وارد کاخ اودیسئوس شدند که از طریق ازدواج با پنه‌لوپه، تاج‌وتخت ایتاکا را به دست آورند؛ چرا که در آن دوره، ازدواج با همسر پادشاه می‌توانست مشروعیت حکومتی برای شوهر جدید فراهم کند.

انگیزهٔ خواستگاران صرفاً عاشقانه نبود؛ بلکه ترکیبی از اهداف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بود. از جنبهٔ سیاسی، ازدواج با پنه‌لوپه به آن‌ها اجازه می‌داد تا کنترل ایتاکا را در دست بگیرند. از جنبهٔ اقتصادی، کاخ اودیسئوس سرشار از ثروت، گله‌ها، شراب و غلات بود که خواستگاران به مدت سال‌ها از آن بهره‌برداری می‌کردند. اشراف جوان با اقامت در کاخ، عملاً بار تأمین معاش خود را از دوش خانواده‌هایشان برداشته و به منابع اودیسئوس تکیه کرده بودند.

از منظر اجتماعی، خواستگاران نمایندگان نسل جوان اشراف جزایر همسایه (دولیشیوم، سامه، زاکینتوس و خود ایتاکا) بودند. ماندن در کاخ و رقابت برای ازدواج، علاوه بر کسب قدرت، فرصتی برای نمایش جایگاه اجتماعی و رقابت میان خاندان‌های اشرافی بود. این رفتار جمعی، نوعی هنجار ضمنی در آن جامعه محسوب می‌شد: وقتی پادشاه غایب است، اشراف حق دارند برای تصاحب قدرت و ثروت او اقدام کنند.

در نهایت، انگیزهٔ اصلی خواستگاران را می‌توان در سه محور خلاصه کرد: کسب قدرت سیاسی از طریق ازدواج، بهره‌برداری اقتصادی از منابع کاخ، و ارتقای جایگاه اجتماعی در میان اشراف یونان. این اهداف، رفتار گستاخانه و طولانی‌مدت آن‌ها را تبیین می‌کند و نشان می‌دهد که چرا آن‌ها حاضر به ترک کاخ نبودند، حتی وقتی پنه‌لوپه بارها درخواستشان را رد کرد.

خواستگاران در این میان، نه فقط رقیب‌های عاشق، بلکه نمایندگان بی‌نظمی، تجاوز به حریم خانگی و نقض قوانین مهمان‌نوازی در یونان باستان هستند؛ مفهومی که در جهان هومری اهمیت بنیادین دارد. مهمان‌نوازی در یونان باستان مقدس شمرده می‌شد و شکستن آن، خشم خدایان را برمی‌انگیخت. حضور طولانی‌مدت خواستگاران در خانهٔ اودیسئوس، بدون دعوت و با مصرف منابع او، نمونه‌ای بارز از نقض این اصل است.

این بافت اسطوره‌ای، کشتار خواستگاران را به یک انتقام شخصی ساده تقلیل نمی‌دهد؛ بلکه آن را به عنوان بازگشت نظم به عالم، اجرای عدالت الهی و انسانی، و بازپس‌گیری حقِ پادشاهِ غایب می‌توان تفسیر کرد. اودیسئوس در پایان، نه فقط همسر و فرزندش تلماخوس را بازمی‌یابد، بلکه قلمرو و هویت خود را نیز احیا می‌کند.

خواستگاران مهم

اگرچه خواستگاران زیادی وجود دارند، اما سه نفر از آن‌ها در روایت اودیسه اهمیت ویژه‌ای دارند.

آنتینوس

آنتینوس، پسر یوپیتس، نخستین خواستگاری است که در این اثر حماسی سخن می‌گوید و اولین کسی است که پس از بازگشت اودیسئوس کشته می‌شود. آنتینوس بی‌ادب‌ترین خواستگار است و همان کسی است که نقشه‌ای برای قتل تلماخوس پس از بازگشتش به ایتاکا طراحی می‌کند. اگرچه نقشهٔ او توسط آمفینوموس رد می‌شود، اما آنتینوس همچنان به رفتار متکبرانهٔ خود ادامه می‌دهد. او مشوق جنگ میان اودیسئوسِ گدانما و گدایی به نام ایروس می‌شود. هنگامی که اودیسئوس سرانجام در لباس یک گدا به خانه بازمی‌گردد، آنتینوس به او مهمان‌نوازی نشان نمی‌دهد و چهارپایه‌ای را به سمت اودیسئوسِ گدا پرتاب می‌کند.

اوروماخوس

اوریماخوس (ادیسه)، پسر پولوبوس، دومین خواستگاری است که در این اثر حماسی ظاهر می‌شود. اوروماخوس به دلیل جذبه و کاریزمایی که دارد، به عنوان رهبر خواستگاران عمل می‌کند. اشاره شده است که او بیشترین شانس را برای به دست آوردن دست پنه‌لوپه دارد، زیرا پدر و برادران پنه‌لوپه از این پیوند حمایت می‌کنند و او در هدیه دادن از دیگر خواستگاران پیشی گرفته است. هرچند او کاریزماتیک است، اما شخصیتی فریبکار دارد. او نقشهٔ پنه‌لوپه را به این دلیل کشف می‌کند که با یکی از ندیمه‌های پنه‌لوپه به نام ملانتو رابطه دارد. اوروماخوس نیز چهارپایه‌ای به سمت اودیسئوس پرتاب می‌کند. افزون بر این، هنگامی که اودیسئوس هویت خود را برای خواستگاران فاش می‌کند، اوروماخوس تلاش می‌کند با انداختن تمام تقصیرها به گردن آنتینوس، از مجازات خطاهای خواستگاران بگریزد.

آمفینوموس

آمفینوموس، پسر پادشاه نیسوس، دلسوزترین خواستگار است. آمفینوموس دو بار تلاش می‌کند تا خواستگاران را از قتل تلماخوس منصرف کند. اودیسئوس متوجه این موضوع می‌شود و تلاش می‌کند به آمفینوموس هشدار دهد تا پیش از نبرد نهایی خانه را ترک کند. با وجود این، آمفینوموس می‌ماند و همراه با دیگر خواستگاران می‌میرد.

فهرست خواستگاران

ظاهرشده در ادیسه

اگرچه هومر به بیشتر خواستگاران به صورت انفرادی نمی‌پردازد، اما از برخی از آن‌ها نام برده شده و نقش‌های کم‌وبیش مهمی را در این منظومه ایفا می‌کنند. در میان آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • آگلائوس، پسر داماستور. به دست اودیسئوس کشته شد.[۶]
  • آمفیمدون، پسر ملانئوس. به دست تلماخوس کشته شد. او بعدها در دنیای مردگان داستان مرگ خود را برای آگاممنون و آشیل بازگو می‌کند و پنه‌لوپه را مقصر آن می‌داند.[۷]
  • آمفینوموس. به اودیسئوسِ گدانما احترام می‌گذارد و اودیسئوس نیز به او هشدار می‌دهد که در آنجا نماند؛[۸] با این حال، این هشدار نادیده گرفته می‌شود و او همراه با دیگر خواستگاران، البته به دست تلماخوس و نه اودیسئوس، کشته می‌شود.
  • آنتینوس، پسر Eupeithes. یکی از رهبران خواستگاران و نخستین کسی که به دست اودیسئوس کشته شد. او به تحریک نقشهٔ قتل تلماخوس در راه بازگشت از سرزمین اصلی کمک می‌کند،[۹] و مشوق مبارزه میان اودیسئوس (در لباس گدا) و ایروس، یک گدای معروف می‌شود.[۸]
  • کتسیپوس اهالی سامه، پسر پلی‌ثرس. مردی «هتاک و لوده‌گر» و بسیار ثروتمند که با پرتاب کردن پای یک گوساله به سمت اودیسئوسِ گدانما، به او «هدیه» می‌دهد؛ تلماخوس در پاسخ او را تهدید می‌کند و می‌گوید اگر پرتابش خطا نرفته بود، او را می‌کشت.[۱۰] او توسط گاوچران وفادار اودیسئوس، فلوئتیوس کشته می‌شود.[۱۱]
  • دموپتولموس، به دست اودیسئوس کشته شد.[۱۲]
  • الاتوس، به دست خوک‌چران وفادار اودیسئوس، ائومایوس کشته شد.[۱۳]
  • اوریادس، به دست تلماخوس کشته شد.[۱۳]
  • اوریداماس. یک جفت گوشواره به عنوان هدیه به پنه‌لوپه تقدیم کرد.[۱۴] سرانجام به دست اودیسئوس کشته شد.[۱۵]
  • اوریماخوس (ادیسه)، پسر پولوبوس. یکی از رهبران خواستگاران که به چرب‌زبانی و فریبکاری شهرت دارد. او پس از کشته شدن آنتینوس به دست اودیسئوس، همه چیز را به گردن آنتینوس می‌اندازد و می‌گوید که خواستگاران از کار خود پشیمانند و خسارت اودیسئوس را جبران خواهند کرد. التماس‌های او اودیسئوس را متقاعد نمی‌کند، بنابراین او به خواستگاران می‌گوید اگر می‌خواهند زنده بمانند باید بجنگند و در حالی که به سمت اودیسئوس حمله می‌برد، با تیر هدف قرار می‌گیرد.[۱۶]
  • اورینوموس، پسر آجیپتیوس. برادرش آنتیفوس، اودیسئوس را در جنگ تروآ همراهی کرد و در راه بازگشت توسط پولیفموس بلعیده شد.[۱۷]
  • لئوکریتوس، پسر اونور. به دست تلماخوس کشته شد.[۱۸]
  • لئودس، پسر اینوپس. کاهن قربانی‌کننده برای خواستگاران؛ او از کارهای شیطانی خواستگاران متنفر است و از دست دیگران خشمگین است.[۱۹] در حالی که اودیسئوس در حال کشتن خواستگاران است، او التماس مروت می‌کند و می‌گوید که تلاش کرده جلوی دیگران را بگیرد و آن‌ها تاوان گوش ندادن به او را پس می‌دهند. اودیسئوس حرف‌های او را می‌شنود، اما می‌گوید به عنوان یک کاهن، او حتماً دعا کرده است که اودیسئوس به خانه بازنگردد، بنابراین او را نیز می‌کشد.[۲۰]
  • پیساندر، پسر پولیکتور. یک گردنبند به عنوان هدیه به پنه‌لوپه تقدیم کرد.[۲۱] به دست فیلوئتیوس کشته شد.[۱۳]
  • پولوبوس (ادیسه)، پسر پولیکتور و پدر اوروماخوس.

ظاهرشده در کتابخانه

فهرست گسترده‌ای از خواستگاران پنه‌لوپه در کتاب شبه‌آپولودوروس آمده است.[۲۲] به نظر می‌رسد این منبع به‌طور کامل از سنت هومری پیروی نمی‌کند؛ چرا که شمار خواستگاران در آن متفاوت است و همهٔ کسانی که نامشان در ادیسه آمده، در کتابخانه دیده نمی‌شوند. به دلیل آسیب‌دیدگی متن، برخی از نام‌ها چندین بار تکرار شده‌اند و فهرست‌های مربوط به دولیشیوم و زاکینتوس در واقع حاوی نام‌های کمتری نسبت به ارقام ارائه‌شده هستند.[۲۳]

۵۷ خواستگار از دولیشیوم

  1. آمفینوموس
  2. تئاس
  3. دموپتولموس
  4. آمفیماخوس
  5. اوریالوس
  6. پارالوس
  7. اونوریدس
  8. کلوتیوس
  9. آژنور
  10. اوریپیلوس
  11. پیلایمنس
  12. آکاماس
  13. ترسیلوخوس
  14. هاگیوس
  15. کلمنوس
  16. فیلودموس
  17. منپتولموس
  18. داماستور
  19. بیاس
  20. تلمیوس
  21. پولیدوس
  22. استیلوخوس
  23. اسخدیوس
  24. آنتیگونوس
  25. مارپسیوس
  26. ایفیداماس
  27. آرگیوس
  28. گلوکوس
  29. کالیدونئوس
  30. اکیون
  31. لاماس
  32. اندرایمون
  33. آجروخوس
  34. مدون (اسطوره)
  35. آگریوس
  36. پروموس
  37. کتسیوس
  38. آکارنان
  39. کیکنوس
  40. پزراس
  41. هلانیکوس
  42. پریفرون
  43. مگاستنس
  44. تراسمیدس
  45. اورمنوس
  46. دیوپیتس
  47. مکیستئوس
  48. آنتیماخوس
  49. بطلمیوس
  50. لستوریدس
  51. نیکوماخوس
  52. پولوپویتس
  53. کراوس

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ Kurke, L. (2021:256). Coins, Bodies, Games, and Gold: The Politics of Meaning in Archaic Greece. Princeton University Press.
  2. ↑ Homer. Homer's The Odyssey. Translated by Richard Lattimore. New York: Harper & Row. pp. Book IX, 30–34.
  3. ↑ Homer (1967). Homer's The Odyssey. Translated by Richard Lattimore. New York: Harper & Row. Book I, 269-305.
  4. ↑ Homer (1967). Homer's The Odyssey. Translated by Richard Lattimore. New York: Harper & Row. pp. Book XVI, 245–254.
  5. ↑ Reece, Steve, "The Three Circuits of the Suitors: A Ring Composition in Odyssey 17-22," Oral Tradition 10.1 (1995) 207-229.
  6. ↑ The Odyssey, 22. 241, 293
  7. ↑ The Odyssey, 22. 284; 24. 103; XXIV.125
  8. 1 2 The Odyssey, Book XVIII
  9. ↑ The Odyssey, Book IV
  10. ↑ The Odyssey, 20. 288 ff
  11. ↑ The Odyssey, 22. 286 ff
  12. ↑ The Odyssey, 22. 226
  13. 1 2 3 The Odyssey, 22. 267
  14. ↑ The Odyssey, 18. 296
  15. ↑ The Odyssey, 22. 283
  16. ↑ The Odyssey, 22. 79
  17. ↑ The Odyssey, 2. 15 - 22
  18. ↑ The Odyssey, 2.242; 22.294
  19. ↑ The Odyssey, 21. 144
  20. ↑ The Odyssey, 22. 310
  21. ↑ The Odyssey, 18. 299
  22. ↑ شبه‌آپولودوروس، اپیتومه 7.26–30
  23. ↑ Acerbo, Stefano. "El catálogo de los pretendientes de Penélope (Apollod., «Ep». VII 26-30): tradición literaria y creación erudita". Emerita: Revista de lingüística y filología clásica. 89 (2): 227–249.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ خواستگاران پنه‌لوپه موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.