کتیبه آرامی قندهار
| کتیبهٔ آرامی قندهار | |
|---|---|
 آوانویسی کتیبهٔ آرامی قندهار به الفبای لاتین | |
| مواد | سنگ طبیعی |
| نوشته | زبان آرامی |
| خلق‌شده | حدود ۲۶۰ پیش از میلاد |
| دوره/فرهنگ | سدهٔ سوم پیش از میلاد |
| کشف‌شده | ۳۱°۳۲′۵۷″شمالی ۶۵°۴۳′۰۳″شرقی / ۳۱٫۵۴۹۳°شمالی ۶۵٫۷۱۷۵°شرقی |
| محل | قندهار، افغانستان |
| مکان کنونی | قندهار، افغانستان |
کتیبهٔ آرامی قندهار سنگ‌نوشته‌ای بر قطعه‌ای از سنگ آهک به ابعاد ۲۴ در ۱۸ سانتی‌متر است که در سال ۱۹۶۳ در ویرانه‌های قندهار کهنه در افغانستان کشف شد و آندره دوپون-سومر آن را در سال ۱۹۶۶ منتشر کرد. این کتیبه تقریباً هم‌زمان با فرمان‌های یونانی آشوکا کشف شد و این امر احتمال ارتباط مکانی یا مجموعه‌ای میان این دو را مطرح کرده است. کتیبه به زبان آرامی نوشته شده و احتمالاً به فرمان امپراتور هندی آشوکا در حدود ۲۶۰ پیش از میلاد پدید آمده است. از آنجا که آرامی زبان رسمی شاهنشاهی هخامنشی بود و این شاهنشاهی در اواخر سدهٔ چهارم پیش از میلاد در پی فتوحات اسکندر مقدونی از میان رفت، چنین به نظر می‌رسد که این کتیبه مستقیماً برای جمعیت‌های بازمانده از قلمرو پیشین هخامنشی نوشته شده بود که آرامی همچنان زبان مورد استفادهٔ آنان بود.[۱][۲]
زمینه
کشف این کتیبه را باید در کنار چند کتیبهٔ دیگر آشوکا به زبان آرامی یا یونانی، یا به هر دو زبان، بررسی کرد. مشهورترین آنها کتیبهٔ صخره‌ای دوزبانهٔ قندهار است که به یونانی و آرامی نوشته شده، و نیز فرمان‌های یونانی آشوکا که آنها نیز در قندهار یافت شده‌اند.
پیش‌تر، در سال ۱۹۱۵، سِر جان مارشال کتیبهٔ آرامی تاکسیلا را کشف کرده بود و در سال ۱۹۳۲ کتیبهٔ آرامی دیگری در درهٔ لغمان، در پل درونته، یافت شد که با نام کتیبهٔ آرامی پل درونته شناخته می‌شود. سرانجام، کتیبهٔ دیگری که اکنون نخستین کتیبه آرامی لغمان نامیده می‌شود نیز در سال ۱۹۶۹ کشف و در سال ۱۹۷۰ منتشر شد.
کتیبهٔ آرامی قندهار متنی «هندو-آرامی» است که در آن عناصر زبانی هندی و آرامی به‌تناوب دیده می‌شوند، اما تمامی متن تنها با الفبای آرامی نوشته شده است. بخش‌های آرامی، بخش‌های هندی را که به خط آرامی آوانویسی شده‌اند ترجمه یا توضیح می‌کنند.[۱] در قطعهٔ باقی‌مانده نام آشوکا به‌صراحت ذکر نشده است، اما محل کشف، شیوهٔ نگارش و واژگان به‌کاررفته امکان می‌دهد کتیبه را با دیگر کتیبه‌های آشوکا در این منطقه مرتبط دانست.[۲]
درون‌مایهٔ سنگ‌نوشته
این کتیبه معمولاً نسخه‌ای از بخشی از فرمان ستونی بزرگ شمارهٔ ۷ آشوکا تفسیر می‌شود.[۳][۴]
واژهٔ SHYTY که چندین بار در کتیبه دیده می‌شود، با واژهٔ هندی میانهٔ Sahite (سانسکریت: Sahitam) متناظر دانسته شده است که معنای «مطابق با»، «بر اساسِ» یا «در هماهنگی با» دارد و برای وارد کردن نقل‌قول یا عبارت پس از خود به کار می‌رود. در این مورد، پس از آن واژه‌ها و عبارت‌های هندیِ موجود در فرمان‌های آشوکا آمده‌اند.[۲]
بسیاری از این واژه‌های هندی که در اینجا با حروف آرامی به‌صورت آوایی نوشته شده‌اند قابل شناسایی‌اند و برخی از آنها در همین ترتیب تنها در فرمان ستونی بزرگ شمارهٔ ۷ آشوکا دیده می‌شوند. صورت 'NWPTYPTY' با واژهٔ هندی anuppatipatiya («بی‌ترتیب، نامنظم») و 'NWPTYP ...' با anuppatipamme متناظر دانسته شده است. همچنین Y'NYHYK'NY ... با عبارت yani hi kanici برابر است که از واژه‌های آغازین همان فرمان به‌شمار می‌رود.[۲]
چندین واژهٔ آرامی نیز در متن آمده است که ظاهراً برای توضیح معنای واژه‌ها و عبارت‌های هندی استفاده شده‌اند؛ از جمله WK'N به معنی «و اکنون»، WYHWTRYWN به معنی «افزایش یافته‌اند و افزایش خواهند یافت» و PTYSTY به معنی «فرمانبرداری».[۲]
این کتیبه، با وجود ناقص و در بسیاری از بخش‌ها مبهم بودن، ظاهراً نوعی ترجمه یا شرح سطر به سطرِ عناصری از فرمان ستونی بزرگ شمارهٔ ۷ آشوکا بوده است.[۲] بررسی تفصیلی‌تری از آن، همراه با تصاویر، در مجله آسیا منتشر شده است.[۵]
جستارهای وابسته
- فهرست فرمان‌های آشوکا
- کتیبهٔ صخره‌ای دوزبانهٔ قندهار
- Asoka - the Buddhist Emperor of India نوشتهٔ وینسنت آرتور اسمیت، فصل چهارم: فرمان‌های صخره‌ای
| بخشی از مجموعه‌ای دربارهٔ |
| کتیبه‌های کنعانی و آرامی |
|---|
 |
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 A new Aramaic inscription of Asoka found in the Laghman Valley (Afghanistan), André Dupont-Sommer Proceedings of the Academy of Inscriptions and Belles-Lettres Year 1970 114-1 p.173
- 1 2 3 4 5 6 A new Aramaic inscription of Asoka discovered in Kandahar (Afghanistan) Dupont-Sommer, André Records of the sessions of the Academy of Inscriptions and Belles-Lettres Year 1966 110-3 pp.440-451
- ↑ Handbuch der Orientalistik by Kurt A. Behrendt p.39
- ↑ "A third fragment found in Kandahar (Kandahar III) is a passage from the seventh pillar edict of which the text of Origin in Mgadh is translated into groups of words in Aramaic "Session Reports - Academy of Inscriptions & belles-lettres 2007, p.1400
- ↑ "An Indo-Aramaic Inscription of Asoka from Kandahar", by Emile Benveniste and André Dupont-Sommer, Journal Asiatique, T. ccliv 1966, pp.437-465.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kandahar Aramaic inscription». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶.
- اکتشافات باستانشناسی در افغانستان