آینه کیمیا

صفحهٔ عنوان چاپ ۱۵۹۷ آینهٔ کیمیا

آینهٔ کیمیا (انگلیسی: The Mirror of Alchimy) رساله‌ای کوتاه دربارهٔ کیمیاگری است که در لاتینی با عنوان Speculum Alchemiae شناخته می‌شود. ترجمهٔ انگلیسی آن در سال ۱۵۹۷ منتشر شد و دومین متن کیمیایی بود که به زبان انگلیسی به چاپ رسید. این اثر مدت‌ها به راجر بیکن (۱۲۱۴–۱۲۹۴) نسبت داده می‌شد، اما احتمال بیشتری دارد که نوشتهٔ مؤلفی ناشناس در فاصلهٔ سده‌های سیزدهم تا پانزدهم میلادی باشد.

تاریخچه

آینهٔ کیمیا ترجمه‌ای از نوشته‌های قدیمی‌تری است که به زبان‌های لاتینی و فرانسوی باقی مانده‌اند. کهن‌ترین نسخهٔ خطی شناخته‌شدهٔ آن به لاتینی و متعلق به سدهٔ پانزدهم میلادی است. اثر با عنوان Speculum Alchemiae در مجموعهٔ De alchimia، چاپ‌شده به دست یوهان پترویوس، منتشر شد. این کتاب که در ۱۵۴۱ در نورنبرگ چاپ شد، نخستین مجموعهٔ چاپی آثار کیمیایی بود.[۱] این مجموعه همچنین پنج اثر منسوب به جابر بن حیان، نوشته‌هایی از خالد بن یزید و هورتولانوس و سه متن دیگر را دربرداشت.

بخش‌هایی از De alchimia در ۱۵۵۷ با عنوان Le miroir d'alquimie به فرانسوی ترجمه شد.[۲] این مجموعهٔ فرانسوی در چهار بخش منتشر شد. نیکولا برنار Speculum Alchemiae را ترجمه کرد و این اثر در آغاز بخش نخست قرار گرفت. در این بخش، نوشتهٔ منسوب به بیکن همراه با متن‌های منسوب به هورتولانوس و خالد بن یزید از نسخهٔ لاتینی چاپ شد. مجموعه همچنین رسالهٔ دیگری منسوب به راجر بیکن با عنوان De l'admirable puissance de l'art, & de nature, ou est traicté de la pierre philosophale را دربرداشت. سه اثر دیگر منسوب به ژان دو من، کلود سلستن و پاپ ژان بیست‌ودوم نیز در آن گنجانده شده بود.[۳]

نسخهٔ انگلیسی آینهٔ کیمیا از ترجمهٔ فرانسوی تهیه و در سال ۱۵۹۷ در لندن چاپ شد. از نوشته‌های افزوده‌شده به نسخهٔ فرانسوی تنها سه متن در کتاب انگلیسی حفظ شدند. توماس کرید، چاپگر فعال در فاصلهٔ ۱۵۹۳ تا ۱۶۱۷، کتاب را برای ناشری به نام ریچارد اولیو چاپ کرد.[۴]

در سال ۱۶۰۲، نسخهٔ لاتینی Speculum Alchemiae در جلد دوم مجموعهٔ پرنفوذ تئاتر شیمی نیز منتشر شد.

محتوا

ناشر در صفحهٔ عنوان چاپ ۱۵۹۷، کتاب را اثری معرفی می‌کند که «راهب سه‌بار نامدار و دانشمند، راجر بیکن» آن را نوشته و همراه آن رساله‌هایی دیگر دربارهٔ همان موضوع آمده است.[۵]

در فصل نخست، مؤلفِ منسوب به بیکن کیمیاگری را دانشی تعریف می‌کند که چگونگی ساخت و ترکیب «دارویی» موسوم به اکسیر را می‌آموزد؛ ماده‌ای که با افکنده‌شدن بر فلزها یا «اجساد ناقص»، آنها را به کمال می‌رساند.[۵] نویسنده سپس هفت فلز را شرح می‌دهد و به روش تهیهٔ اکسیر می‌پردازد.

رساله کوتاه و مشتمل بر هفت فصل است و برخی فصل‌های آن تنها یک بند دارند:[۵]

  1. تعریف کیمیاگری
  2. اصول طبیعی و پیدایش کانی‌ها
  3. موادی که مادهٔ اکسیر باید از آنها استخراج شود
  4. شیوهٔ عمل، تنظیم و استمرار آتش
  5. ویژگی ظرف و کوره
  6. رنگ‌های عَرَضی و ذاتی که در جریان عمل پدیدار می‌شوند
  7. چگونگی افکندن دارو بر هر جسد ناقص

اصطلاح «جسد ناقص» در این متن به فلزی اشاره دارد که در نظریهٔ کیمیایی هنوز به کمال طلا نرسیده است؛ کاربردی که با مفهوم تاریخی اجساد در کیمیاگری ارتباط دارد.

رساله‌های همراه

در چاپ انگلیسی ۱۵۹۷ سه نوشتهٔ دیگر پس از رسالهٔ منسوب به بیکن آمده است:[۶]

  • تفسیر هورتولانوس بر لوح زمرد، پدر فیلسوفان؛
  • کتاب اسرار کیمیا، منسوب به «گالید پسر یازیخ»، یعنی خالد بن یزید؛
  • رساله‌ای دربارهٔ «نیروی شگفت‌انگیز و تأثیر هنر و طبیعت» منسوب به راجر بیکن؛ انتساب این اثر نیز به بیکن تاریخی محل تردید است.

انتساب به راجر بیکن

هرچند آینهٔ کیمیا برای چند سده با نام راجر بیکن منتشر می‌شد، پژوهشگران تاریخ علم انتساب آن را معتبر نمی‌دانند. شواهد نسخه‌شناختی، سبک و محتوای اثر سبب شده است که آن را نوشته‌ای از مؤلفی ناشناس در اواخر قرون وسطی بدانند.

جان مکسون استیلمن نوشته است که در این اثر چیزی وجود ندارد که مشخصهٔ سبک یا اندیشه‌های راجر بیکن باشد یا آن را از بسیاری از رساله‌های ناشناس کیمیایی سده‌های سیزدهم تا شانزدهم متمایز کند. متیو مونکریف پتیسون مویر نیز دیدگاهی مشابه داشت و ادموند اسکار فون لیپمان آن را اثری با انتساب دروغین دانست.[۷]

ازاین‌رو در پژوهش‌های جدید، نویسندهٔ اثر معمولاً شبه‌بیکن نامیده می‌شود. این نمونه بخشی از مجموعهٔ بزرگ نوشته‌های کیمیایی و رازآمیزی است که در سده‌های میانه و آغاز دورهٔ نوین به نام دانشمندان و فیلسوفان مشهور گذشته منتشر می‌شدند.

جایگاه اثر در کیمیاگری

آینهٔ کیمیا تصویری فشرده از یکی از نظریه‌های رایج کیمیاگری اروپایی ارائه می‌کند: فلزها در طبیعت از اصول مشترکی پدید می‌آیند، اما برخی از آنها کامل و برخی «ناقص» هستند؛ کیمیاگر با تهیهٔ اکسیر و به‌کارگیری گرمای مناسب می‌کوشد فرایند طبیعیِ کمال فلز را بازآفرینی یا تسریع کند.

تأکید رساله بر تنظیم آتش، انتخاب ظرف و کوره و مشاهدهٔ دگرگونی رنگ‌ها نیز نشان می‌دهد که متن علاوه بر نظریهٔ دگرگونی فلزها، به جنبه‌های عملی کارگاه کیمیاگری توجه دارد. این مضامین در بسیاری از نوشته‌های کیمیایی اروپای قرون وسطی و آغاز دورهٔ نوین دیده می‌شوند.

استنتون لیندن این اثر را نمونه‌ای از توصیف «کیمیاگری برونی» می‌داند؛ یعنی کیمیاگری به‌عنوان فعالیتی عملی دربارهٔ مواد. به نوشتهٔ او، تعریف ارائه‌شده در این کتاب، کیمیاگری را «دانشی جسمانی» معرفی می‌کرد و پیوند دیرینهٔ آن را با فلزکاری و زرگری تقویت می‌کرد.[۸]

تأثیر و انتشار

نسخهٔ انگلیسی آینهٔ کیمیا در دوره‌ای منتشر شد که در انگلستان علاقه به راجر بیکن، جادو و کیمیاگری به‌شدت افزایش یافته بود. بازتاب این علاقه را می‌توان در نمایشنامه‌های مشهور آن دوره، از جمله دکتر فاستوس اثر کریستوفر مارلو، برادر بیکن و برادر بانگی اثر رابرت گرین و کیمیاگر اثر بن جانسن مشاهده کرد.[۹]

آینهٔ کیمیا یکی از تنها دو کتاب دربارهٔ کیمیاگری بود که در سدهٔ شانزدهم به زبان انگلیسی به چاپ رسید. کتاب دیگر، ترکیب کیمیا نوشتهٔ جرج ریپلی، در سال ۱۵۹۱ منتشر شده بود.[۱۰] پیش از این دو چاپ، متون کیمیایی در انگلستان سدهٔ شانزدهم در دسترس بودند، اما عمدتاً به زبان لاتینی یا به صورت نسخه‌های خطی گردش می‌کردند.

انتشار دوبارهٔ متن لاتینی در تئاتر شیمی در ۱۶۰۲ نیز سبب شد این رساله در یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های چاپی کیمیاگری اروپا جای گیرد.

جستارهای وابسته

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ Nummedal, Tara. Alchemy and Authority in the Holy Roman Empire (in English). p. 22.
  2. ↑ Crombie, A. C. Science, Art and Nature in Medieval and Modern Thought (in English). p. 63.
  3. ↑ "Le miroir d'alquimie" (in English). Maggs Bros. Ltd.
  4. ↑ Roger Bachon (1597). The Mirror of Alchimy (in English). p. 84.
  5. 1 2 3 Roger Bachon (1597). The Mirror of Alchimy (in English). pp. 2–16.
  6. ↑ Roger Bachon (1597). The Mirror of Alchimy (in English).
  7. ↑ Stillman, John Maxson (2003) [1924]. Story of Alchemy and Early Chemistry (in English). Kessinger Publishing. p. 271. ISBN 978-0-7661-3230-6.
  8. ↑ Linden, Stanton (2003). The Alchemy Reader (in English). Cambridge University Press. p. 5.
  9. ↑ Webster, Charles. Health, Medicine, and Mortality in the Sixteenth Century (in English). p. 309.
  10. ↑ Linden, Stanton. Darke Hierogliphicks (in English). p. 39.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.