درباره کیمیا
دربارهٔ کیمیا (لاتین: De Alchemia) مجموعه‌ای از نوشته‌های کیمیایی است که نخستین بار در سال ۱۵۴۱ به کوشش یوهانس پترایوس در نورنبرگ منتشر شد. چاپ دوم آن در سال ۱۵۵۰ به دست چاپگری به نام سیریاکوس یاکوبوس در فرانکفورت انتشار یافت.
عنوان کامل اثر دربارهٔ کیمیا: چند رساله از فیلسوفان قدیم (لاتین: De Alchemia. Opuscula complura veterum philosophorum) است. این مجموعه شماری از آثار مهم کیمیاگری را دربر می‌گیرد؛ از جمله گلستان فیلسوفان (لاتین: Rosarium Philosophorum)،[۱] که در چاپ دوم سال ۱۵۵۰ همراه با تصاویر منتشر شد؛ غایت کمال استادی منسوب به شبه‌جابر؛ و لوح زمرد منسوب به هرمس تریسمجیستوس.
گلستان فیلسوفان
گلستان فیلسوفان خود مجموعه‌ای کیمیایی به صورت یک گلچین‌نامه است و از نقل‌قول‌های منسوب به شماری از مراجع قدیمی کیمیا تشکیل شده است؛ از جمله خالد بن یزید، شبه‌آرنالدوس ویلانوا، الفیدیوس و شبه‌رامون یوی. در این اثر اشعاری دربارهٔ چگونگی تهیهٔ سنگ فلاسفه همراه با تصاویر تمثیلی آمده است. از جملهٔ این تصاویر، پیوند یا آمیزش اصل‌های نر و ماده را نشان می‌دهند.
این مجموعه در نسخه‌های خطی متعددی باقی مانده و احتمالاً صورت اصلی آن به اواخر سدهٔ چهاردهم یا اوایل سدهٔ پانزدهم میلادی بازمی‌گردد، هرچند برخی پژوهشگران تاریخ متأخرتری، تا سدهٔ شانزدهم، برای آن پیشنهاد کرده‌اند.[۲]
اهمیت تاریخی
پترایوس در چاپ ۱۵۴۱ خواستار گردآوری و انتشار نوشته‌های کیمیایی بیشتری شد. انتشار دربارهٔ کیمیا از نخستین نمونه‌های موجی از چاپ مجموعه‌های بزرگ متون کیمیایی در سدهٔ شانزدهم بود. پس از آن مجموعه‌هایی چون Artis Auriferae، Verae alchemiae artisque metallicae, citra aenigmata, doctrina و سرانجام مجموعهٔ بزرگ تئاتر شیمی انتشار یافتند.
اهمیت دربارهٔ کیمیا تنها در گردآوردن متون متعدد نبود؛ این کتاب شماری از نوشته‌هایی را که در سنت نسخه‌های خطی جداگانه گردش داشتند، در قالب یک مجموعهٔ چاپی در دسترس خوانندگان اروپایی قرار داد. حضور آثار منسوب به جابر، راجر بیکن، خالد بن یزید، هرمس، ابن سینا، ارسطو و رامون یوی همچنین نشان‌دهندهٔ جایگاه مهم آثار منحول در سنت کیمیاگری لاتینی است.
محتوای چاپ ۱۵۴۱
چاپ نخست دربارهٔ کیمیا شامل رساله‌های زیر بود:
- شبه‌جابر: دربارهٔ پژوهش در کمال فلزات، کتاب نخست (لاتین: De investigatione perfectionis metallorum, Liber I)
- شبه‌جابر: کمال فلزات یا استادی کامل، دو کتاب (لاتین: Summæ perfectionis metallorum, sive perfecti magisterij, Libri II)
- شبه‌جابر: دربارهٔ کشف حقیقت یا کمال فلزات، کتاب نخست (لاتین: De inventione veritatis seu perfectionis metallorum. Liber I)
- شبه‌جابر: دربارهٔ ساخت کوره‌ها، کتاب نخست (لاتین: De fornacibus construendis. Liber I)
- منسوب به راجر بیکن: آینهٔ کیمیا (لاتین: Speculum alchemi, Rogerij Bachonis)
- منسوب به ریچارد انگلیسی: اصلاح‌نامهٔ کیمیا (لاتین: Correctorium alchemiæ Richardi Anglici)
- گلستان کوچک دربارهٔ کیمیا، اثر نویسنده‌ای ناشناس (لاتین: Rosarius minor, de alchemia, incerti authoris)[۳]
- منسوب به خالد بن یزید: کتاب اسرار کیمیا (لاتین: Liber secretorum alchemiæ Calidis filij Iazichi Iudæi)
- منسوب به هرمس تریسمجیستوس: لوح زمرد دربارهٔ کیمیا (لاتین: Tabula smaragdina de alchemia)
- هورتولانوس: شرح هورتولانوس فیلسوف بر لوح زمرد هرمس (لاتین: Hortulani philosophi, super Tabulam smaragdinam Hermetis commentarius)
چهار رسالهٔ نخست این فهرست در چاپ به «جابر» نسبت داده شده‌اند، اما در پژوهش‌های جدید از مجموعهٔ آثار لاتینیِ منسوب به جابر به‌عنوان آثار شبه‌جابر یاد می‌شود.
محتوای چاپ ۱۵۵۰
چاپ سال ۱۵۵۰ مجموعه را گسترش داد و در دو بخش انتشار یافت.
بخش نخست
- اصلاح نادانان (لاتین: Correctio Fatuorum)
- آوای شیپور (لاتین: Clangor Buccinæ)
- راهِ راه (لاتین: Semita Semitæ)؛ این رساله گاه به آرنالدوس ویلانوا نسبت داده شده است.[۴]
- شبه‌ابن سینا: دربارهٔ رنگ‌کردن فلزات (لاتین: De tinctura metallorum)
- شبه‌رامون یوی: مختصر روحِ تبدیل (لاتین: Compendium animæ transmutationis)
- نردبان فیلسوفان (لاتین: Scala Philosophorum)
- کار زنان: رساله‌ای کوچک یا بازی کودکان (لاتین: Opus mulierum, Tractatulus, sive ludus puerorum)
- شبه‌رامون یوی: مختصر رنگ‌ها، یا همراه همیشگی (لاتین: De Tincturis compendium, seu Vade Mecum)
- شبه‌ارسطو: رساله‌ای کوچک دربارهٔ عمل سنگ فلاسفه (لاتین: Tractatulus de Practica lapidis Philosophici)
بخش دوم
- گلستان فیلسوفان (لاتین: Rosarium Philosophorum)
انتساب نادرست
بخش چشمگیری از نوشته‌های گردآمده در دربارهٔ کیمیا به شخصیت‌های مشهور گذشته نسبت داده شده‌اند، بی‌آنکه واقعاً نوشتهٔ آنان باشند. این شیوه در ادبیات کیمیایی قرون وسطی و اوایل دورهٔ جدید بسیار رایج بود. نام‌هایی چون جابر، ابن سینا، ارسطو، رامون یوی، راجر بیکن و خالد بن یزید برای آثار گوناگون به کار می‌رفتند و اعتبار این شخصیت‌ها به نوشته‌ها اقتدار می‌بخشید.
نمونهٔ مهم آن مجموعهٔ لاتینی منسوب به «جابر» است. نویسندهٔ غایت کمال استادی و آثار وابسته در پژوهش جدید معمولاً شبه‌جابر خوانده می‌شود و نباید این آثار را بدون قید و شرط نوشتهٔ جابر بن حیان دانست. به همین ترتیب، رساله‌های منسوب به ابن سینا، ارسطو و رامون یوی در این مجموعه در شمار آثار منحول آنان قرار می‌گیرند.
کتاب‌شناسی
- Ferguson, John (1906). Bibliotheca Chemica (in English). Vol. 1. Glasgow.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده)
جستارهای وابسته
| سنتها و شاخهها |
| ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| کیمیاگران |
| ||||||||||||||||||
| آثار و متون |
| ||||||||||||||||||
| مفاهیم و نظریهها |
| ||||||||||||||||||
| مواد | |||||||||||||||||||
| فرایندها | |||||||||||||||||||
| ابزار و دستگاهها | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
کتاب‌شناسی
- Ferguson, John (1906). Bibliotheca Chemica (in English). Vol. 1. Glasgow.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده)
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Joachim Telle, «Rosarium philosophorum», Verfasserlexikon, vol. 8, 1992, cols. 172–176.
- ↑ Rosarium Philosophorum، The Alchemy Website؛ تصاویر نسخه‌ای خطی از مجموعهٔ فرگوسن در کتابخانهٔ دانشگاه گلاسگو؛ نیز نک.: Joachim Telle (ed.), Rosarium philosophorum: ein alchemisches Florilegium des Spätmittelalters, translated by Lutz Claren and Joachim Huber, 2 vols., Weinheim: VCH, 1992. این اثر شامل چاپ عکسی نسخهٔ ۱۵۵۰ نیز هست.
- ↑ این اثر با گلستان فیلسوفان یکی نیست و در چاپ ۱۵۴۱ صریحاً اثری از نویسنده‌ای ناشناس معرفی شده است.
- ↑ انتساب Semita Semitæ به آرنالدوس ویلانوا قطعی نیست.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «De Alchemia». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶.
| سنتها و شاخهها |
| ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| کیمیاگران |
| ||||||||||||||||||
| آثار و متون |
| ||||||||||||||||||
| مفاهیم و نظریهها |
| ||||||||||||||||||
| مواد | |||||||||||||||||||
| فرایندها | |||||||||||||||||||
| ابزار و دستگاهها | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
- اسناد کیمیاگری