آتالانتای گریزان
 صفحهٔ عنوان کتاب | |
| نویسنده(ها) | مایکل مایر |
|---|---|
| عنوان اصلی | 'Atalanta Fugiens' |
| تصویرگر(ها) | ماتیاس مریان |
| زبان | لاتین |
| موضوع(ها) | کیمیا |
| ناشر | یوهان تئودور د بری |
آتالانتای گریزان (لاتین: Atalanta Fugiens) کتابی با تمثیل‌های مصور با مضمون کیمیاگری، نوشتهٔ مایکل مایر (۱۵۶۸–۱۶۲۲) است که در سال ۱۶۱۷ به دست یوهان تئودور د بری در اپنهایم منتشر شد. نسخه‌ای از آن با تاریخ ۱۶۱۸ نیز باقی مانده است. کتاب از پنجاه نشان‌واره تشکیل شده است که هر یک شامل یک نگارهٔ حکاکی‌شده، یک سرودهٔ کوتاه، شرحی منثور و قطعه‌ای موسیقایی برای سه صداست.[۱] نگاره‌ها را ماتیاس مریان پدید آورده است.[۱]
ترکیب هم‌زمان متن، تصویر و موسیقی سبب شده است که آتالانتای گریزان از نمونه‌های برجستهٔ آثار چندرسانه‌ای آغاز سدهٔ هفدهم به‌شمار آید. هر یک از پنجاه تمثیل مصور دربرگیرندهٔ متن، تصویر و نت موسیقی برای سه صداست و مخاطب می‌تواند اثر را هم بخواند، هم ببیند و هم بشنود.[۲]
ساختار و موسیقی
هر یک از پنجاه بخش کتاب از چند جزء تشکیل شده است:
- یک حکاکی تفصیلی از ماتیاس مریان؛
- یک سرودهٔ کوتاه لاتینی همراه با قطعه‌ای موسیقایی سه‌صدایی؛
- یک سرودهٔ آلمانی؛
- و شرحی منثور دربارهٔ معنای کیمیاگری نشان‌واره.[۳]
سه خط آوازی قطعات موسیقایی با شخصیت‌ها و عناصر افسانهٔ آتالانته پیوند دارند. صدای نخست، آتالانته یا «صدای گریزنده»؛ صدای دوم، هیپومنس یا «صدای تعقیب‌کننده»؛ و صدای سوم، سیب یا «صدای بازدارنده» را نمایندگی می‌کند.[۱] این سه صدا در تفسیر کیمیاگری اثر به ترتیب با جست‌وجوی کیمیاگر، تعقیب هدف و مانعی که حرکت را کند می‌کند نیز پیوند یافته‌اند.
عنوان کتاب خود نوعی بازی زبانی با اصطلاح موسیقایی فوگ است: آتالانته می‌گریزد و هیپومنس او را تعقیب می‌کند، همان‌گونه که در ساختار تقلیدی موسیقی یک صدا به دنبال صدای دیگر حرکت می‌کند.
پژوهش‌های موسیقی‌شناختی جدید نشان داده‌اند که چهل قطعه از پنجاه قطعهٔ کتاب در اصل بر پایهٔ کانن‌های آهنگساز انگلیسی جان فارمر ساخته شده‌اند. فارمر این قطعات را در سال ۱۵۹۱ در مجموعه‌ای شامل چهل شیوهٔ گوناگون آهنگ‌سازی بر یک نغمهٔ ثابت منتشر کرده بود. تنها ده قطعهٔ دیگر احتمالاً ساختهٔ خود مایر بوده‌اند.[۴]
نغمهٔ ثابتِ صدای «سیب» در همهٔ پنجاه قطعه از یک نغمهٔ نیایشی قرون وسطایی برگرفته شده است. از این رو، موسیقی کتاب نه تنها بازنمایی مسابقهٔ آتالانته و هیپومنس، بلکه آمیزه‌ای از عناصر اسطوره‌ای، مسیحی و کیمیاگری است.[۵]
صفحهٔ عنوان
صفحهٔ عنوان کتاب چند صحنه از اسطوره‌شناسی یونانی را که با سیب‌های زرین و داستان آتالانته ارتباط دارند در کنار یکدیگر نشان می‌دهد:
- در بالا، باغ هسپریدس دیده می‌شود.
- در سمت چپ، هرکول دست خود را برای گرفتن یکی از سیب‌های زرین دراز کرده است.
- در سمت راست، آفرودیته سیب‌های زرین را به هیپومنس می‌دهد.
- در پایین، مسابقهٔ آتالانته و هیپومنس تصویر شده است و آتالانته برای برداشتن یکی از سیب‌ها خم می‌شود. پشت سر آنان معبدی با دو دلداده دیده می‌شود و در پس‌زمینه همان دو تن به صورت یک شیر نر و یک شیر ماده نمایان شده‌اند.
این صحنه‌ها داستان اساطیری آتالانته را به مضمون اصلی کتاب پیوند می‌دهند. بر پایهٔ روایت اسطوره، آتالانته تنها حاضر بود با مردی ازدواج کند که بتواند در مسابقهٔ دو از او پیشی بگیرد. هیپومنس با یاری آفرودیته چند سیب زرین بر مسیر مسابقه انداخت؛ آتالانته برای برداشتن آنها از سرعت خود کاست و هیپومنس توانست از او پیشی بگیرد.
پیشگفتار
پیشگفتار کتاب شامل بحثی دربارهٔ موسیقی دوران باستان و روایتی از اسطورهٔ آتالانته و هیپومنس است.[۱] مایر از این داستان به‌عنوان چهارچوبی برای سازمان‌دهی اجزای دیداری، موسیقایی و کیمیاگری اثر استفاده کرده است.
در عنوان کامل کتاب نیز بر مشارکت چند حس تأکید شده است: اثر برای «دیدن، خواندن، اندیشیدن، فهمیدن، داوری کردن، خواندنِ آوازی و شنیدن» طراحی شده بود. از همین رو، پژوهشگران آتالانتای گریزان را اثری می‌دانند که خواننده را صرفاً به مطالعهٔ متن دعوت نمی‌کند، بلکه او را درگیر تجربه‌ای هم‌زمان از تصویر، شعر، موسیقی و اندیشهٔ کیمیاگری می‌سازد.[۲]
نشان‌واره‌ها
پنجاه نشان‌وارهٔ کتاب هر یک اصلی کیمیاگری را در قالب تصویری تمثیلی عرضه می‌کنند. برای نمونه، نشان‌وارهٔ ۲ زمین را «دایه» یا پرورش‌دهندهٔ مادهٔ کیمیاگری می‌نامد؛ در نشان‌وارهٔ ۸ تخمی با شمشیری آتشین شکافته می‌شود؛ و نشان‌وارهٔ ۲۱ از تبدیل دایره به چهارگوش، سپس مثلث و دوباره دایره برای رسیدن به سنگ فلاسفه سخن می‌گوید.[۶]
این تصاویر صرفاً نقش تزئینی ندارند، بلکه همراه با شعر، موسیقی و شرح منثور هر بخش، چند برداشت متفاوت از یک مضمون کیمیاگری را در برابر خواننده می‌گذارند. پژوهش‌های جدید تأکید کرده‌اند که رابطهٔ میان این اجزا همیشه یک‌به‌یک و ساده نیست و گاه موسیقی، تصویر و متن هر یک امکان تفسیری جداگانه پدید می‌آورند.[۴]
اهمیت
آتالانتای گریزان یکی از شناخته‌شده‌ترین کتاب‌های تصویری در تاریخ کیمیاگری غربی است. اهمیت آن تنها به نگاره‌های کیمیاگری محدود نمی‌شود، بلکه از آمیزش سامان‌مند چهار رسانهٔ شعر، نثر، تصویر و موسیقی ناشی می‌شود. نسخهٔ دیجیتالی پژوهشی اثر که با عنوان کوره و فوگ منتشر شده است، امکان مطالعهٔ هم‌زمان متن، تصاویر و اجرای قطعات موسیقایی را فراهم کرده است.[۲]
نسخهٔ ۱۶۱۸ کتاب در مجموعهٔ مؤسسه تاریخ علم نگهداری می‌شود و همهٔ صفحات و حکاکی‌های آن به صورت دیجیتال و با وضوح بالا در دسترس قرار گرفته‌اند.[۱]
مطالعهٔ بیشتر
- Calian, Florin G. (2009). Spiritual Alchemy and the Function of Image: Coincidentia oppositorum in Michael Maier's Atalanta fugiens. Central European University.
- Forshaw, Peter J. (2010). «Oratorium-Auditorium-Laboratorium: Early Modern Improvisations on Cabala, Music and Alchemy». Aries.
- Lenke, Nils; Roudet, Nicolas; Tilton, Hereward (2014). «Michael Maier – Nine Newly Discovered Letters». Ambix.
- Bromberg, Carla (2015). «Musical Knowledge in the History of Atalanta fugiens». در Crossing Oceans: Exchange of Products, Instruments, Procedures and Ideas in the History of Chemistry and Related Science، صص. ۱۱۷–۱۳۳.
- Chaitow, Sasha (2020). Atalanta Unveiled: Alchemical Initiation in the Emblems of the Atalanta Fugiens. Attic Books.
- de Jong, H. M. E. (1969). Michael Maier's Atalanta Fugiens: Sources of an Alchemical Book of Emblems. Leiden: E. J. Brill.
پانویس
- 1 2 3 4 5 "Atalanta Fugiens" (in English). Science History Institute.
- 1 2 3 "Furnace and Fugue: A Digital Edition of Michael Maier's Atalanta fugiens (1618) with Scholarly Commentary" (in English). University of Virginia Press.
- ↑ Craven, J. B. (1914). Count Michael Maier: Life and Writings (in English).
- 1 2 Ludwig, Loren (2020). "John Farmer's Sundry Waies: The English Origin of Michael Maier's "Alchemical Fugues"". Furnace and Fugue (in English). University of Virginia Press.
- ↑ Nummedal, Tara. "Sound and Vision: The Alchemical Epistemology of Michael Maier's Atalanta fugiens". Furnace and Fugue (in English). University of Virginia Press.
- ↑ "Emblema XXI" (in English). Science History Institute.
پیوند به بیرون
- نسخهٔ کامل دیجیتال چاپ ۱۶۱۸ در مؤسسهٔ تاریخ علم
- نسخهٔ پژوهشی و چندرسانه‌ای «کوره و فوگ» از انتشارات دانشگاه ویرجینیا
- ترجمهٔ انگلیسی کامل کتاب
- تصاویر و پرونده‌های آتالانتای گریزان در ویکی‌انبار
| سنتها و شاخهها |
| ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| کیمیاگران |
| ||||||||||||||||||
| آثار و متون |
| ||||||||||||||||||
| مفاهیم و نظریهها |
| ||||||||||||||||||
| مواد | |||||||||||||||||||
| فرایندها | |||||||||||||||||||
| ابزار و دستگاهها | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
منابع
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Atalanta Fugiens». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- آثار چندرسانه‌ای
- آفرودیته
- اسطوره‌شناسی یونانی-رومی در فرهنگ عامه
- اسناد کیمیاگری
- فوگها
- کتاب‌های ۱۶۱۷ (میلادی)
- کتاب‌های تمثیل‌های مصور
- هرکول
- هسپریدس