حس عدد در جانوران

حس عدد در جانوران (انگلیسی: Number sense in animals)، به این توانایی جانوران اشاره دارد که بتوانند بدون شمردن دقیق، بفهمند کدام گروه از چیزها بیشتر یا کمتر است؛ یعنی نوعی درک تقریبی از کمیت که از طریق حس عدد در آن‌ها وجود دارد. این توانایی در گونه‌های بسیار متفاوتی دیده شده، از ماهی گرفته تا نخستی‌سانان مانند میمون‌ها. دانشمندان معتقدند جانوران یک سامانه تقریبی عدد در ذهن خود دارند؛ یعنی همان سامانه‌ای که در انسان هم وجود دارد و به ما کمک می‌کند بدون شمردن، حدس بزنیم کدام گروه بزرگ‌تر است. این سامانه برای مقادیر کوچک (مثلاً تشخیص ۲ عدد از ۳ عدد) خیلی دقیق عمل می‌کند، اما هرچه عدد بزرگ‌تر شود، دقتش کمتر می‌شود. تا امروز دیده نشده که جانوران وحشی بتوانند عددهای بزرگ‌تر از سه را دقیقاً و به‌صورت جداگانه تشخیص دهند، اما جانورانی که در اسارت نگه‌داری و آموزش داده شده‌اند، بعد از مدتی تمرین می‌توانند این کار را انجام دهند.

نکتهٔ مهم این است که این توانایی جانوران با توانایی شمارش عددی انسان فرق دارد؛ انسان می‌تواند با کلمات و نمادها (مثل «۵» یا «پنج») عدد دقیق را بیان کند، اما جانوران فقط حسی تقریبی از «بیشتر» یا «کمتر» بودن دارند. به همین دلیل، پژوهشگران به‌جای واژهٔ «عدد» از واژهٔ «کمیت‌شماری» (numerosity) استفاده می‌کنند تا این تفاوت را روشن کنند: کمیت‌شماری فقط تخمین تقریبی است، نه شمارش دقیق.

جانوران می‌توانند کمیت‌ها را تشخیص دهند و آن‌ها را با هم مقایسه کنند. حتی برخی از آن‌ها، مثل موش‌ها و میمون‌های بزرگ، توانسته‌اند عمل جمع ساده را هم انجام دهند. جالب اینکه شامپانزه‌ها حتی توانسته‌اند با کسرها (مثل نصف یا یک‌چهارم) کار کنند و آن‌ها را با هم جمع بزنند. اینکه این توانایی در گونه‌های به‌این‌اندازه متفاوت دیده می‌شود، نشان می‌دهد یا این ویژگی خیلی زود در تاریخ فرگشت پدید آمده، یا اینکه چند بار به‌طور جداگانه و مستقل در گونه‌های مختلف شکل گرفته است (چیزی که به آن فرگشت هم‌گرا می‌گویند). نکتهٔ جالب دیگر این‌که، جوجه‌ها هم درست مثل انسان، اعداد کوچک را در سمت چپ ذهن خود و اعداد بزرگ را در سمت راست تصور می‌کنند؛ یعنی همان‌طور که ما وقتی به عدد فکر می‌کنیم، انگار یک خط‌کش ذهنی از چپ به راست داریم، جوجه‌ها هم همین‌طورند.