شناخت عددی
شناخت عددی (انگلیسی: Numerical cognition) زیرشاخه‌ای از علومِ شناختی است که بررسی می‌کند مغزِ ما چگونه اعداد و ریاضی را می‌فهمد، این توانایی چگونه رشد می‌کند، و در سطحِ مغز چه اتفاقی می‌افتد. این حوزه بسیار میان‌رشته‌ای است و روان‌شناسان، پژوهشگرانِ علومِ اعصاب و زبان‌شناسان همگی در آن فعالیت می‌کنند. برخلافِ فلسفهٔ ریاضیات که بیشتر به پرسش‌های نظری می‌پردازد، این حوزه عمدتاً بر پایهٔ آزمایش و شواهدِ تجربی کار می‌کند.
برخی از پرسش‌هایی که در این حوزه بررسی می‌شوند:
- جانورانِ غیرانسانی چگونه تعداد و شمارش را درک می‌کنند؟
- نوزادان چگونه یادمی‌گیرند اعداد را بفهمند - و چه‌مقدار از این توانایی از بدو تولد در آن‌ها وجود دارد؟
- انسان‌ها چگونه کلماتِ زبانی (مثلِ خودِ اعداد) را با مقادیرِ واقعی مرتبط می‌سازند؟
- این توانایی‌های پایه چگونه به ما امکان می‌دهند محاسباتِ پیچیده انجام دهیم؟
- در مغز، چه بخش‌هایی مسئولِ این توانایی‌ها هستند - هم در انسان و هم در جانوران؟
- ما چگونه می‌توانیم درکِ سادهٔ خود از اعداد را به مفاهیمِ بسیار پیچیده‌تری مثلِ بی‌نهایت گسترش دهیم؟
- میان‌برهای ذهنی که هنگامِ کار با اعداد به کار می‌بریم
پژوهش‌های تطبیقی
پژوهش‌ها نشان داده‌اند که جانورانی مثلِ موش، شیر و انواعِ میمون‌ها، حسِ تقریبی‌ای از عدد دارند - یعنی می‌توانند بفهمند چیزی «کم» است یا «زیاد»، بدونِ این‌که واقعاً بشمارند.[۱] برای نمونه، وقتی موشی آموزش می‌بیند برای گرفتنِ غذا، ۸ یا ۱۶ بار یک اهرم را فشار دهد، تعدادِ دفعاتی که واقعاً فشار می‌دهد معمولاً حولِ همان عددِ ۸ یا ۱۶ نوسان می‌کند - نه دقیقاً همان عدد، اما نزدیک به آن. پژوهشگران می‌دانند موش‌های گرسنه‌تر سریع‌تر اهرم را فشار می‌دهند؛ پس با مقایسهٔ موش‌های سیر و گرسنه، توانستند نشان دهند این رفتار واقعاً به «شمردن» مربوط است، نه فقط به سرعتِ حرکت. حتی در ماهی‌های کوچکی مانندِ گوپی هم دیده شده که می‌توانند میانِ یک ماهیِ دیگر و چهار ماهیِ دیگر تفاوت قائل شوند.[۲]
پژوهشِ جالبِ دیگری هم روی شیرها در طبیعتِ آفریقا انجام شده: پژوهشگران بلندگوهایی پنهان کرده‌اند که صدایِ غرشِ ۱ تا ۵ شیر را پخش می‌کنند. اگر یک شیرمادهٔ تنها صدای سه غرشِ شیرِ ناشناس را بشنود، فرار می‌کند؛ اما اگر همراهِ چهار خواهرِ خودش باشد، به‌جایِ فرار، می‌روند تا ببینند چه خبر است.[۳] این نشان می‌دهد شیرها می‌توانند بفهمند چه زمانی تعدادِ خودشان از حریف کمتر است - و این توانایی صرفاً بر پایهٔ دیدن نیست، بلکه از طریقِ شنیدن هم کار می‌کند.
منابع
- روانشناسی رشد
- روانشناسی شناختی
- زبانشناسی شناختی
- شناخت
- عصبشناسی شناختی
- کمیت