جمعیت (زیست‌شناسی انسانی)

جمعیت انسانی مجموعهٔ انسان‌هایی است که در یک منطقه خاص زندگی می‌کنند و اندازه جمعیتشان با گذشت زمان افزایش یا کاهش می‌یابد،[۱][۲] اما در زیست‌شناسی انسان، جمعیت انسانی را می‌توان دقیق‌تر به‌عنوان «گروهی از افراد که احتمال جفت‌گیری میان خودشان بیشتر از احتمال جفت‌گیری با دیگران است» تعریف کرد،[۳] که تحت تأثیر شماری از عوامل اجتماعی و فرهنگی قرار دارد.[۲] از این رو، یک جمعیت جغرافیایی بزرگ‌تر را می‌توان متشکل از جمعیت‌های جفت‌گیرندهٔ کوچک‌تری دانست که در کنار هم هم‌زیستی دارند،[۲] اما در عمل، جمعیت معمولاً بر پایهٔ یک منطقهٔ جغرافیایی تعریف می‌شود،[۴] که می‌تواند بر پایهٔ یک سلسله‌مراتب سکونتگاه یا سرزمین‌های بزرگ‌تر (یک کشور، منطقه، شهر، یا جمعیت جهان) باشد.[۲] ژنتیک جمعیت به بررسی تفاوت‌های میان جمعیت‌ها و تفاوت‌های درون یک جمعیت می‌پردازد. ۹۹٫۹ درصد از ژنوم انسانی در میان تمام جمعیت‌های انسانی یکسان می‌ماند، اما دیگر ژن‌ها می‌توانند متفاوت باشند.[۵] جمعیت‌ها بسته به موقعیت جغرافیایی‌شان گرایش دارند صفت‌های متفاوتی داشته باشند[۵] و از این رو ممکن است خزانه ژنی متفاوتی حمل کنند،[۶] اما ویژگی‌های فیزیکی معمولاً برای تعریف یک جمعیت به کار نمی‌روند.[۵] جدا از واژهٔ «جمعیت»، انسان‌ها را می‌توان بر پایهٔ نژاد (انسان) و قومیت نیز گروه‌بندی کرد.[۷]

ژنتیک جمعیت به بررسی تفاوت‌های میان جمعیت‌ها و تفاوت‌های درون یک جمعیت می‌پردازد. ۹۹٫۹ درصد از ژنوم انسانی در میان تمام جمعیت‌های انسانی یکسان می‌ماند، اما دیگر ژن‌ها می‌توانند متفاوت باشند.[۵] جمعیت‌ها بسته به موقعیت جغرافیایی‌شان گرایش دارند صفت‌های متفاوتی داشته باشند[۵] و از این رو ممکن است خزانه ژنی متفاوتی حمل کنند،[۸] اما ویژگی‌های فیزیکی معمولاً برای تعریف یک جمعیت به کار نمی‌روند.[۵] جدا از واژهٔ «جمعیت»، انسان‌ها را می‌توان بر پایهٔ نژاد (انسان) و قومیت نیز گروه‌بندی کرد.[۹] جمعیت‌شناسی مطالعهٔ آماری جمعیت‌های انسانی است.[۱][۵] معیارهای بیشتری نیز ممکن است برای تعریف یک جمعیت یا زیرجمعیت جمعیت‌شناختی به کار روند، مانند جنسیت و سن، همچون در مورد جمعیت زنان بالای ۶۰ سال. آمارهای جمعیت‌شناختی ممکن است به ساختار[۱۰] (مانند هرم جمعیت)،[۱] پراکندگی گونه و اندازهٔ یک جمعیت مربوط باشند، یا به پویایی‌شناسی جمعیت (تغییر اندازه و سن یک جمعیت) بپردازند.[۱۰] با این حال، جمعیت‌شناسان واژهٔ «جمعیت» را به‌گونه‌ای متفاوت از زیست‌شناسان به کار می‌برند، هرچند شباهت‌هایی میان این دو تعریف وجود دارد: زیست‌شناسان تعداد افراد در یک منطقهٔ خاص و تحول آن با گذشت زمان تحت شرایط گوناگون را بررسی می‌کنند، در حالی که جمعیت‌شناسان افراد را بر پایهٔ معیارهایی مشخص در یک زمان معین و در یک منطقهٔ ویژه می‌شمارند.[۱۱][۱۲]

ریشه‌شناسی

واژهٔ population از واژهٔ لاتین "populus"، به معنای «مردم»،[۱۱] برگرفته شده و در آغاز در زمینهٔ شهروندی در یک مکان خاص به کار می‌رفت.[۱۳] در آغاز، population یک اسم فعل بود که فرایند یا حالتی (مانند افزایش ساکنان) را توصیف می‌کرد، اما این معنا بعدها کهنه شد.[۱۱] نخستین کاربرد شناخته‌شدهٔ این واژه به دههٔ ۱۵۰۰ میلادی بازمی‌گردد.[۱۴] فرانسیس بیکن را نخستین کسی می‌دانند که آن را به معنای امروزی‌اش به کار برد.[۱۵][۱۶]

پیشینه

در زیست‌شناسی، یکی از تعاریف «جمعیت» دربارهٔ افرادی است که با یکدیگر جفت‌گیری متقابل می‌کنند،[۲] و در ژنتیک انسان، تعریفی ممکن است دربارهٔ یک خزانه ژنی مشترک باشد.[۱۷] به‌طور دقیق‌تر، در زیست‌شناسی، اصطلاح «جمعیت» معمولاً بر اعضای یک گونه دلالت دارد که می‌توانند با یکدیگر جفت‌گیری کنند و از دیگر جمعیت‌های همان گونه، از نظر جغرافیایی جدا شده‌اند.

تعریف

از آنجا که همه انسان‌ها به یک گونه یکسان (Homo sapiens) تعلق دارند، همگی توانایی زادآوری با یکدیگر را دارند. با این حال، آن‌ها نشان‌دهنده جمعیت‌های متفاوتی هستند که از نظر جغرافیایی از یکدیگر جدا شده‌اند، اگرچه مهاجرت و حمل‌ونقل جهانی مدرن، مرزهای میان جمعیت‌ها را کاهش می‌دهد.[۵]

یک منطقه جغرافیایی واحد الزاما نباید تنها شامل یک جمعیت انسانی باشد.[۵] چندین جمعیت انسانی می‌توانند در یک قلمرو مشترک همزیستی داشته باشند، زیرا آمیزش میان آن‌ها می‌تواند توسط عواملی مانند قومیت، رده‌بندی استاندارد بین‌المللی تحصیلات، پایگاه اجتماعی و دین محدود شود.[۵][۲] اگرچه ملت‌ها و جمعیت‌ها ممکن است همپوشانی داشته باشند، اما مرزهای آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد.[۵] در انسان‌شناسی زیستی، تعریف «جمعیت» همچنین فرهنگ مشترک میان افراد و دوره زمانی که یک جمعیت در آن زندگی می‌کرده را در نظر می‌گیرد، زیرا فرهنگ مشترک بر رفتار جفت‌گیری تأثیر می‌گذاشته است.[۱۸]

ویژگی‌های فیزیکی (مانند رنگ چشم) معمولاً توسط زیست‌شناسان برای تعریف یک جمعیت استفاده نمی‌شوند، زیرا گروه‌بندی افراد بر اساس یک ویژگی فیزیکی، آن‌ها را در سایر ویژگی‌ها شبیه به هم نمی‌کند. اگر چنین بود، یک فرد واحد عضو گروه‌های بی‌شماری می‌شد. نژاد (انسان) نیز جمعیت در نظر گرفته نمی‌شود، زیرا نژادها می‌توانند شامل جمعیت‌های کوچک‌تری باشند و تعاریف برخی از نژادها در اصل بر پایه ویژگی‌های فیزیکی استوار است.[۵] اگرچه دیدگاه مخالفی نیز وجود دارد که نژاد را به عنوان جمعیتی در نظر می‌گیرد که به بوم‌گروه‌ها تقسیم شده است.[۱۹]

تفاوت با دیگر جانوران

سه عامل اصلی وجود دارد که اندازه جمعیت را در انسان‌ها و دیگر جانوران محدود می‌کند: منابع غذایی در دسترس، بیماری‌ها و محیط زیست. انسان‌ها با دیگر جانوران تفاوت دارند زیرا دارای عوامل فرهنگی، اجتماعی و فناورانه‌ای هستند که بر تولیدمثل و رشد جمعیت تأثیر می‌گذارند. در میان عوامل فناورانه، پزشکی سلامت عمومی را بهبود بخشیده و نرخ مرگ‌ومیر را کاهش داده است.[۱]

جستارهای وابسته


منابع

  1. 1 2 3 4 جمعیت (زیست‌شناسی انسانی) در دانشنامهٔ بریتانیکا
  2. 1 2 3 4 5 6 Relethford, John H. (2012-03-27). Human Population Genetics (in English). John Wiley & Sons. p. 18. ISBN 978-0-470-46467-0. geography is a usual starting point in defining a human population
  3. ↑ Miller, Elmer S.; Weitz, Charles A. (1979). Introduction to Anthropology (in English). Prentice-Hall. p. 182. ISBN 978-0-13-478008-5.
  4. ↑ John Relethford (9 مارس 2012). Human Population Genetics (in English). وایلی-بلک‌ول. doi:10.1002/9781118181652. ISBN 978-0-470-46467-0. Wikidata Q138201602.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Minkoff, Eli; Hood-DeGrenier, Jennifer K. (2023-07-24). Biology Trending: A Contemporary Issues Approach (in English). CRC Press. pp. 237–239, 324. ISBN 978-1-000-87794-6.
  6. ↑ Serrano Sanchez, C. (1996-04-01). "Introduction: The concept of population". International Journal of Anthropology (in English). 11 (2): 15–18. doi:10.1007/BF02441407. ISSN 1824-3096.
  7. ↑ Manglik, Mr Rohit (2023-11-23). Biological Diversity in Human Population: [9789368751571] (in English). EduGorilla Publication. p. 14. ISBN 978-93-6875-157-1.
  8. ↑ Serrano Sanchez, C. (1996-04-01). "Introduction: The concept of population". International Journal of Anthropology (in English). 11 (2): 15–18. doi:10.1007/BF02441407. ISSN 1824-3096.
  9. ↑ Manglik, Mr Rohit (2023-11-23). Biological Diversity in Human Population: [9789368751571] (in English). EduGorilla Publication. p. 14. ISBN 978-93-6875-157-1.
  10. 1 2 Carey, James R. (1993-02-04). Applied Demography for Biologists: with Special Emphasis on Insects (in English). Oxford University Press. pp. 3–4. ISBN 978-0-19-802314-2.
  11. 1 2 3 Petersen, William (2017-07-05). From Birth to Death: A Consumer's Guide to Population Studies (in English). Routledge. p. 1. ISBN 978-1-351-51888-8.
  12. ↑ Comprehensive Biology XII (in English). Firewall Media. p. 826. ISBN 978-81-7008-754-0.
  13. ↑ Kreager, Philip; Winney, Bruce; Ulijaszek, Stanley; Capelli, Cristian (2015-03-05). Population in the Human Sciences: Concepts, Models, Evidence (in English). OUP Oxford. p. 25. ISBN 978-0-19-151249-0.
  14. ↑ "Population". Oxford English Dictionary. Retrieved 2025-09-14.
  15. ↑ Young, T. Kue (2005). Population Health: Concepts and Methods (in English). Oxford University Press. p. 9. ISBN 978-0-19-515854-0.
  16. ↑ Namboodiri, Krishnan (2013-06-29). A Primer of Population Dynamics (in English). Springer Science & Business Media. p. 46. ISBN 978-1-4757-8994-2.
  17. ↑ Ohtsuka, Ryutaro; Kawabe, Toshio; Inaoka, Tsukasa; Akimichi, Tomoya; Suzuki, Tsuguyoshi (1985). "Inter- and Intra-Population Migration of the Gidra in Lowland Papua: A Population-Ecological Analysis". Human Biology. 57 (1): 33–45. ISSN 0018-7143. JSTOR 41463631. PMID 3988269.
  18. ↑ DiGangi, Elizabeth A.; Moore, Megan K. (2012-09-25). Research Methods in Human Skeletal Biology (in English). Academic Press. p. 5. ISBN 978-0-12-385189-5.
  19. ↑ Vogel, Friedrich; Motulsky, Arno G. (2013-04-17). Vogel and Motulsky's Human Genetics: Problems and Approaches (in English). Springer Science & Business Media. p. 610. ISBN 978-3-662-03356-2.

پیوند به بیرون


پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ جمعیت (زیست‌شناسی انسانی) موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.