آموزش در لهستان

آموزش در لهستان
ابتدایی
Szkoła podstawowa، ورشو
متوسطه
Liceum Ogólnokształcące، بیاویستوک
عالی
کالج نووم دانشگاه یاگیلونیا در کراکوف

آموزش در لهستان اجباری است؛ هر کودک باید از ۷ سالگی تا ۱۸ سالگی آموزش ببیند. همچنین کودکان ۶ ساله موظف‌اند یک سال آموزش پیش‌دبستانی (به لهستانی: przedszkole) را پیش از ورود به دبستان (به لهستانی: szkoła podstawowa) در ۷ سالگی بگذرانند. دوره دبستان هشت سال (پایه‌های ۱ تا ۸) به طول می‌انجامد و دانش‌آموزان باید در پایان پایه هشتم آزمون نهایی بدهند. پس از فارغ‌التحصیلی از دبستان، دانش‌آموزان معمولاً وارد مدرسه متوسطه (به لهستانی: szkoła średnia) می‌شوند که ۴ یا ۵ سال طول می‌کشد. پس از گذراندن دوره متوسطه و قبولی در آزمون نهایی موسوم به ماتورا (matura)، می‌توان وارد آموزش دانشگاهی شد.

کمیسیون آموزش ملی که در سال ۱۷۷۳ میلادی (۱۱۵۱ هجری شمسی) به فرمان پادشاه استانیسواو آگوست پونیاتوفسکی در مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی تأسیس شد، نخستین وزارت آموزش و پرورش در جهان بود و این سنت تا امروز ادامه دارد. ارزیابی بین‌المللی پیزا در سال ۲۰۱۲ پیشرفت‌های نظام آموزشی لهستان در ریاضیات، علوم و سواد را ستود؛ شمار دانش‌آموزان با عملکرد برتر از سال ۲۰۰۳ افزایش یافته و شمار کم‌عملکردها کاهش پیدا کرده‌است. در سال ۲۰۱۴، مؤسسه پیرسون/واحد اطلاعات اکونومیست نظام آموزشی لهستان را پنجم در اروپا و دهم در جهان رتبه‌بندی کرد.

نظام آموزش عالی لهستان از فرایند بولونیا پیروی می‌کند و بیشتر برنامه‌های آن از دو چرخه تشکیل شده‌اند: مقطع کارشناسی سه‌ساله و سپس کارشناسی ارشد دوساله. نظام آموزشی لهستان امکان ۲۲ سال تحصیل پیوسته و بدون وقفه را فراهم می‌آورد.

آموزش اجباری

دبستان

کودکان معمولاً از سن هفت سالگی وارد دبستان (به لهستانی: szkoła podstawowa، که به‌طور عامیانه به لهستانی: podstawówka نیز نامیده می‌شود) می‌شوند،[۱] هرچند کودکان ۶ ساله نیز در صورت تصمیم سرپرستان‌شان می‌توانند زودتر وارد مدرسه شوند، به شرطی که در سال تحصیلی پیشین در کودکستان شرکت کرده باشند. در غیر این صورت، کودک باید نظر مثبت یک مرکز مشاوره روان‌شناختی و تربیتی را داشته باشد.[۲] دوره دبستان معمولاً هشت سال (پایه‌های ۱ تا ۸) طول می‌کشد. پیش از سال ۲۰۱۷، دبستان تنها شش سال بود (پایه‌های ۱ تا ۶) و پس از آن دانش‌آموزان وارد gimnazjum (دوره متوسطه اول اجباری) می‌شدند که سه سال به درازا می‌انجامید. با این حال، این ساختار با «قانون آموزش مدرسه‌ای» در سال ۲۰۱۶ که توسط وزیر آموزش وقت، آنا زالفسکا، معرفی شد، تغییر کرد. Gimnazjum لغو و با ۸ سال دبستان جایگزین شد. این تغییرات از اول سپتامبر ۲۰۱۷ (دهم شهریور ۱۳۹۶) به اجرا درآمد.[۳]

دوره متوسطه اول (ژیمنازیوم)

تا سال ۲۰۱۹، دوره متوسطه اول (به لهستانی: gimnazjum) آموزش پایه عمومی را تکمیل می‌کرد و سه سال به طول می‌انجامید. درس‌های این دوره شامل بود: زبان لهستانی، تاریخ، آموزش شهروندی، دو زبان خارجی، ریاضیات، فیزیک و نجوم، شیمی، زیست‌شناسی، جغرافیا، هنرهای تجسمی/موسیقی، فناوری، فناوری اطلاعات، تربیت بدنی و دین یا اخلاق.[۱] در پایان دوره، دانش‌آموزان بر اساس نتایج مستمر و آزمونی در زمینه‌های علوم انسانی، علوم پایه و زبان‌های خارجی ارزیابی می‌شدند.[۱]

با اصلاحات سال ۲۰۱۶ دولت قانون و عدالت، تغییرات تدریجی در نظام آموزشی لهستان آغاز شد. از سال تحصیلی ۲۰۱۷/۱۸، برنامه‌ریزی شد که دوره‌های متوسطه اول منحل شوند، دبستان‌ها به هشت سال گسترش یابند و مدارس متوسطه بالاتر یک سال به دوره تحصیلی خود اضافه کنند. مؤسسات یا تعطیل می‌شدند یا تا اول سپتامبر ۲۰۱۹ به دبستان یا دبیرستان تبدیل می‌شدند.[۴]

آموزش متوسطه بالاتر

آموزش متوسطه بالاتر پس از پایان دوره تحصیل اجباری تمام‌وقت آغاز می‌شود و دانش‌آموزان را برای ورود مستقیم به بازار کار و/یا آموزش دانشگاهی آماده می‌سازد.

آموزش عمومی در مدارس متوسطه عمومی (لیچئوم) ارائه می‌شود: پس از چهار سال، دانش‌آموزان می‌توانند در آزمون «ماتورا» شرکت کنند که دسترسی به آموزش عالی را فراهم می‌کند.[۱] آموزش فنی و حرفه‌ای عمدتاً در مدارس فنی (به لهستانی: technikum) و/یا مدارس حرفه‌ای پایه (به لهستانی: zasadnicza szkoła zawodowa) ارائه می‌شود. مدارس فنی پنج سال طول می‌کشند و به ماتورا ختم می‌شوند. هدف اصلی آن‌ها آموزش مشاغل و حرفه‌هاست و پرطرفدارترین رشته‌ها عبارت‌اند از: حسابداری، مکانیک، متخصص الکترونیک و فروشندگی.[۵] مدارس حرفه‌ای پایه یک آموزش حرفه‌ای سه‌ساله ارائه می‌دهند و گواهینامه شایستگی در زمینه‌های مختلف اعطا می‌کنند که پرطرفدارترین آن‌ها عبارت‌اند از: فروشنده، آشپز، باغبان، مکانیک خودرو، آرایشگر و نانوا.[۵] فارغ‌التحصیلان مدارس حرفه‌ای پایه می‌توانند پس از دو سال دوره تکمیلی در یک مدرسه متوسطه عمومی، یا از سال ۲۰۰۴، پس از سه سال در یک مدرسه فنی در آزمون ماتورا شرکت کنند.[۱] مدارس متوسطه عمومی پروفیل‌دار (به لهستانی: liceum profilowane) آموزش حرفه‌ای در چهار سال ارائه می‌دهند، اما تنها در رشته‌هایی که طبقه‌بندی فعالیت‌های اقتصادی لهستان (PKD) تعریف کرده‌است.[۵] همچنین دانش‌آموزان دارای معلولیت جسمی یا ذهنی می‌توانند در مدارس ویژه (به لهستانی: szkoła specjalna) ثبت‌نام کنند که آن‌ها را در طول سه سال برای شرکت در ماتورا آماده می‌سازد.[۵]

آموزش عالی

کارت دانشجویی لهستانی

لهستان از فرایند بولونیا پیروی می‌کند و بیشتر برنامه‌های مقطع عالی آن از دو چرخه تشکیل شده‌اند: مقطع کارشناسی سه‌ساله و سپس کارشناسی ارشد دوساله.[۱] برخی مدارک کارشناسی ارشد پس از یک برنامه چرخهٔ طولانی منحصربه‌فرد اعطا می‌شوند که بین چهار تا شش سال طول می‌کشد (برای مثال: پنج سال برای داروسازی، شش سال برای پزشکی).[۱] برنامه‌های دکترا در حدود سه سال به پایان می‌رسند. دریافت دیپلم معلمی دوره ابتدایی مستلزم سه سال تحصیل در یک کالج آموزش معلم است.[۱] آموزش حرفه‌ای در مدارس پس از متوسطه (به لهستانی: szkoła policealna) با برنامه‌هایی به مدت دو و نیم سال ارائه می‌شود.[۵]

نظام نمره‌دهی در سطح دانشگاهی

آموزش در سطح دانشگاهی از یک نظام نمره‌ای عددی از ۲ تا ۵ بهره می‌گیرد که بیشتر نمره‌ها دارای افزایش‌های ۰٫۵ امتیازی هستند: ۲٫۰ نمره مردود، ۳٫۰ پایین‌ترین نمره قبولی، سپس ۳٫۵، ۴٫۰ و ۴٫۵، و ۵٫۰ بالاترین نمره است. نمره ۲٫۵ وجود ندارد. گاهی ۵٫۵ یا ۶٫۰ به عنوان نمره «فراتر از انتظار» داده می‌شود، اما این امر در دانشگاه‌های مختلف متفاوت است و ممکن است برای برخی اهداف معادل ۵٫۰ باشد. همچنین «۳-» گاه‌گاهی (اما بسیار نادر) به عنوان نمره «به‌زحمت قبول» داده می‌شود، ولی برای تمام اهداف رسمی معادل ۳٫۰ تلقی می‌شود.

نمره‌دهی هر نیم‌سال (دو بار در سال) انجام می‌شود، نه یک‌بار در سال تحصیلی. نمره نهایی بسته به درس ممکن است بر اساس نتیجه یک آزمون واحد یا عملکرد دانشجو در طول کل نیم‌سال تعیین شود. در حالت دوم، معمولاً به‌جای مقیاس ۲ تا ۵ از یک نظام امتیازی بهره گرفته می‌شود. امتیازهای انباشته‌شده در طول نیم‌سال جمع می‌شوند و بر اساس یک مقیاس به نمره نهایی تبدیل می‌شوند.

از آنجا که نمره مردود تنها به معنای تکرار درس مردودشده است و معمولاً می‌توان آن را در آزمون مجدد جبران کرد (و در برخی موارد در یک «آزمون کمیسیونی» ویژه)، این نمره بسیار آزادانه‌تر داده می‌شود و کاملاً رایج است که شمار قابل‌توجهی از دانشجویان در اولین تلاش یک درس را ارائه ندهند.

زبان‌های خارجی

دانش‌آموزان مدارس لهستانی معمولاً یک یا دو زبان خارجی می‌آموزند. در سال تحصیلی ۲۰۰۵/۰۶، درصد دانش‌آموزانی که زبان‌های خارجی را در مدارس لهستان فرا می‌گرفتند چنین بود: زبان انگلیسی — ۶۷٫۹٪، زبان آلمانی — ۳۳٫۳٪، زبان فرانسوی — ۱۳٫۳٪، زبان اسپانیایی — ۱۰٫۲٪، زبان روسی — ۶٫۱٪، زبان ایتالیایی — ۴٫۳٪، لاتین — ۰٫۶٪.[۶]

در سال تحصیلی ۲۰۰۵/۰۶، در مجموع ۴۹٬۲۰۰ دانش‌آموز در مدارس اقلیت‌های ملی تحصیل می‌کردند که بیشترشان در مدارس آلمانی‌زبان، کاشوبی‌زبان، اوکراینی‌زبان و بلاروسی‌زبان بودند.[۶]

در چارچوب اصلاحات آموزشی که وزیر آموزش لهستان کاتاژینا هال معرفی کرد، دانش‌آموزان مدارس متوسطه اول لهستان ملزم به یادگیری دو زبان خارجی متفاوت شدند. زبان خارجی اول (معمولاً انگلیسی) سه بار در هفته تدریس می‌شد. زبان خارجی دوم دو بار در هفته. این اصلاح دو سطح متفاوت آزمون را معرفی کرد — سطح بالاتر (اگر دانش‌آموز همان زبان را در دبستان نیز آموخته باشد) و سطح استاندارد (اگر دانش‌آموز زبان اول را در دوره متوسطه اول آموخته باشد). نتایج آزمون‌های زبان این دوره در معیارهای پذیرش به مقطع متوسطه بالاتر نقش داشت.

پیشینه

آموزش جامعه لهستانی از همان سده دوازدهم میلادی مورد توجه فرمانروایان بود و لهستان به‌زودی به یکی از آموزش‌یافته‌ترین کشورهای اروپا تبدیل شد. فهرست کتابخانه کلیسای جامع کراکوف که به سال ۱۱۱۰ میلادی (۴۸۸ هجری شمسی) بازمی‌گردد نشان می‌دهد که روشنفکران لهستانی در اوایل سده دوازدهم به ادبیات اروپایی دسترسی داشتند. دانشگاه یاگیلونیا که در سال ۱۳۶۴ میلادی (۷۴۲ هجری شمسی) توسط پادشاه کاژیمیش کبیر در کراکوف تأسیس شد، یکی از کهن‌ترین دانشگاه‌های اروپاست.[۱] در سال ۱۷۷۳ میلادی (۱۱۵۱ هجری شمسی)، پادشاه استانیسواو آگوست پونیاتوفسکی کمیسیون آموزش ملی (به لهستانی: Komisja Edukacji Narodowej) را بنیان گذاشت که نخستین وزارت آموزش دولتی در جهان بود.[۷][۸]

اسقف ویلنا، ایگناتسی ماسالسکی، نخستین رئیس کمیسیون آموزش ملی بود

نخستین دانشگاه لهستان، دانشگاه یاگیلونیا در کراکوف، در سال ۱۳۶۴ میلادی توسط کاژیمیش سوم تأسیس شد. این دانشگاه کهن‌ترین دانشگاه لهستان و دومین دانشگاه قدیمی اروپای مرکزی (پس از دانشگاه کارل پراگ) و یکی از کهن‌ترین دانشگاه‌های جهان است. کاژیمیش سوم دریافت که ملتش به طبقه‌ای از افراد تحصیلکرده، به‌ویژه حقوقدانانی که بتوانند قوانین کشور را مدون سازند و دادگاه‌ها و دفاتر اداری را اداره کنند، نیاز دارد. تلاش‌هایش برای تأسیس یک نهاد آموزش عالی سرانجام با کسب مجوز از پاپ اوربان پنجم برای افتتاح دانشگاه کراکوف به بار نشست.[۱]

در سده شانزدهم، دستور زبان و لاتین در سطح ابتدایی در مدارسی که در ۹۰٪ از کلیساهای لهستان کوچک و لهستان بزرگ تأسیس شده بودند تدریس می‌شد. آموزش متوسطه عمدتاً در مراکز شهری بزرگ‌تر در دسترس بود. در دانشگاه یاگیلونیا، ترکیب دانشجویی به شدت به سوی شهرنشینان متمایل بود که ۶۵٪ از دانشجویان را تشکیل می‌دادند؛ اشراف‌زادگان ۲۵٪ و دانشجویان با ریشه روستایی ۱۰٪ را در بر می‌گرفتند.[۹]

ایده آموزش اجباری را آندژی فریچ مودژفسکی در سال ۱۵۵۵ میلادی مطرح کرد. پس از تجزیه لهستان، آموزش اجباری توسط مقامات پادشاهی پروس در استان‌های لهستانی زیر حاکمیت پروس (۱۸۲۵) و مقامات امپراتوری اتریش در گالیسیا (اروپای شرقی) (۱۸۷۳) اجرا شد. در امپراتوری روسیه آموزش اجباری وجود نداشت. در نتیجه، در سال ۱۹۲۱ میلادی (۱۳۰۰ هجری شمسی)، پس از کسب استقلال مجدد لهستان، یک‌سوم جمعیت جمهوری دوم لهستان بی‌سواد بود. بی‌سوادی در مناطق شرقی بسیار بالا بود اما در استان‌های غربی تقریباً وجود نداشت. آموزش اجباری در لهستان با فرمانی در فوریه ۱۹۱۹ (بهمن ۱۲۹۷) برای تمام کودکان ۷ تا ۱۴ سال معرفی شد. با این حال، دولت نوپای لهستان در ابتدا با چندین مشکل اجرایی روبرو بود — کمبود معلمان واجد شرایط، ساختمان‌ها و منابع مالی. پس از جنگ جهانی دوم، آموزش اجباری همچنان از اولویت‌های اصلی دولت ماند. تا سال ۱۹۷۸، تنها ۱٫۲ درصد از جمعیت لهستان بی‌سواد بود.[۱۰]

اصلاحات ۱۹۹۹

یک اصلاح بنیادین نظام آموزشی در سال ۱۹۹۹ (۱۳۷۸ هجری شمسی) انجام شد که ساختار کلی سازمانی را از ۸ سال (دبستان) + ۴ سال (دبیرستان/لیچئوم) به ۶ سال (ابتدایی) + ۳ سال (دوره متوسطه اول، ژیمنازیوم) + ۳ سال (متوسطه بالاتر، لیچئوم) تغییر داد.[۱۰] این اصلاح زمان صرف‌شده برای درس‌های اصلی را افزایش داد و آموزش حرفه‌ای را یک سال به تأخیر انداخت. رتبه‌بندی‌های آموزشی OECD لهستان در خواندن و علوم از زیر میانگین به جایگاه ۱۰ برتر، و در ریاضیات به ۱۵ برتر ارتقا یافت.[۴]

اصلاحات ۲۰۱۷

دولت قانون و عدالت لهستان یک اصلاح بزرگ اصلاح نظام آموزشی لهستان در ۲۰۱۷ را برای اجرای تدریجی در سه سال تحصیلی آغاز شده از ۲۰۱۷/۲۰۱۸ معرفی کرد. این اصلاح ساختار کلی سازمانی را از ۶ سال (ابتدایی) + ۳ سال (متوسطه اول) + ۳/۴ سال (متوسطه بالاتر) به ۸ سال (دبستان) + ۴/۵ سال (متوسطه بالاتر) بازمی‌گرداند. بر اساس نظر معلم تاریخ آنا ژژگوفسکا، این اصلاح رویکرد لهستان‌محور و اروپامحور برنامه درسی تاریخ را به ارث برد، جنبش عدم تعهد را از برنامه درسی حذف کرد و بر رهبران سیاسی و نظامی و اشراف تمرکز یافت و نقش تاریخی طبقات پایین‌تر اجتماعی را نادیده گرفت.[۱۱] واژه کمونیسم از آموزش سده نوزدهم حذف شد و در آن دوره تنها سوسیالیسم نامیده می‌شود و تنها در ارتباط با جمهوری خلق لهستان ظاهر می‌گردد. ژژگوفسکا استدلال می‌کند که مفهوم ملی‌گرایی از نظر تاریخی تنها به سده نوزدهم بازمی‌گردد، اما در برنامه درسی جدید بسیار بیشتر از آنچه باید بکار رفته و بافت جغرافیایی کافی به دانش‌آموزان ارائه نمی‌دهد.[۱۱]

خشونت

در سال ۲۰۰۶، در واکنش به خودکشی یک دختر پس از اینکه در مدرسه مورد آزار جنسی قرار گرفته بود، وزیر آموزش لهستان، رومان گیرتیخ، اصلاح آموزشی «عدم تحمل» را راه‌اندازی کرد.[۱۲] بر اساس این طرح، معلمان از نظر قانونی وضعیت کارمندان دولتی را می‌یافتند که جرایم خشونت‌آمیز علیه آن‌ها را مشمول مجازات‌های سنگین‌تر می‌کرد. مدیران مدارس در نظریه این امکان را می‌یافتند که دانش‌آموزان پرخاشگر را به انجام خدمات اجتماعی ملزم کنند و والدین این دانش‌آموزان نیز ممکن بود جریمه شوند. معلمانی که از گزارش اعمال خشونت‌آمیز در مدرسه خودداری کنند با خطر محکومیت به حبس روبرو می‌شدند.[۱۳]

جستارهای وابسته

  • آموزش در جمهوری خلق لهستان
  • فهرست مدارس در لهستان
  • فهرست دانشگاه‌های لهستان
  • دسترسی آزاد در لهستان
  • تکنیکوم
  • جدول زمانی علم و فناوری لهستانی
  • آموزش زیرزمینی در لهستان در طول جنگ جهانی دوم

منابع

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 «World Data on education: Poland» (PDF). UNESCO-IBE. ۲۰۱۲. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۸ اوت ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۵ اوت ۲۰۱۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ «Types of schools in Poland - Migrant EN». migrant.info.pl. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ Lambert, The (9 اکتبر 2019). "Education in Poland. Was dismantling of gimnazjum necessary?". Medium (in English). Retrieved 30 ژوئیه 2025.
  4. 1 2 Swinford، Steven (۱۹ ژانویه ۲۰۱۵). «Poland is leading the way for England's schools, Education Secretary says». The Telegraph. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی در ۹ سپتامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱ سپتامبر ۲۰۱۷.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. 1 2 3 4 5 «TVET in Poland». UNESCO-UNEVOC. ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ اوت ۲۰۱۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. 1 2 «Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2005/2006». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ ژانویه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۳ نوامبر ۲۰۰۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. ↑ Jan IJ. van der Meer (۲۰۰۲). Literary Activities and Attitudes in the Stanislavian Age in Poland (1764–1795): A Social System?. Rodopi. ص. ۲۳۳. شابک ۹۷۸-۹۰-۴۲۰-۰۹۳۳-۲. دریافت‌شده در ۲۶ آوریل ۲۰۱۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ نورمن دیویس، God's Playground: A History of Poland، انتشارات دانشگاه کلمبیا، ۲۰۰۵، شابک ‎۰−۲۳۱−۱۲۸۱۹−۳، Google Print, p.167
  9. ↑ Friedrich، Karin؛ Pendzich، Barbara M.، ویراستاران (۲۰۰۹). Citizenship and Identity in a Multinational Commonwealth, Poland-Lithuania in Context, ۱۵۵۰–۱۷۷۲. Brill. ص. ۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  10. 1 2 «The education system in Poland before and after the reform of 1999». Internet Archive. Bureau for Academic Recognition and International Exchange. ژوئن ۲۰۰۲. بایگانی‌شده از اصلی (Graphs) در ۲۷ مارس ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۳ اوت ۲۰۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  11. 1 2 Gostkiewicz, Michał; Dzierzgowska, Anna (1 سپتامبر 2017). "Czego dzieci nauczą się na historii? Nauczycielka nie ma złudzeń. 'Od mamuta do Bieruta'" [What do children learn from history? This teacher has no illusions. "From the mammoth to Bierut"] (in Polish). گازتا ویبورچا. Archived from the original on 1 سپتامبر 2017. Retrieved 1 سپتامبر 2017.
  12. ↑ Easton, A. (2006, November 3). Polish drug use and suicide sparks school plan. BBC News Online، لندن.
  13. ↑ The shadow in our schools (2006, December 20). Warsaw Voice.

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.