آموزش در قزاقستان

آموزش در قزاقستان یکی از ارکان اصلی توسعه اجتماعی و اقتصادی این کشور به‌شمار می‌رود. قانون اساسی ۱۹۹۵ قزاقستان آموزش متوسطه اجباری و رایگان را تضمین می‌کند و شهروندان می‌توانند از طریق رقابت آزمایشی برای تحصیل در مؤسسات آموزش عالی دولتی اقدام نمایند. بخش خصوصی آموزش در حال گسترش است و حدود پنج درصد از دانش‌آموزان در مدارس خصوصی‌ای تحصیل می‌کنند که همچنان تا اندازه زیادی زیر نظارت دولت قرار دارند.

قزاقستان در سال ۲۰۰۰ به همراه قرقیزستان و تاجیکستان و آقاخان چهارم نخستین مؤسسه آموزش عالی با منشور بین‌المللی جهان، یعنی دانشگاه آسیای مرکزی را تأسیس کرد. این دانشگاه از منابع شبکه توسعه آقاخان بهره می‌برد تا استانداردهای آموزشی بین‌المللی را در آسیای مرکزی ترویج دهد. نرخ سواد در قزاقستان بر اساس داده‌های ۱۹۹۹ برای مردان ۹۹٫۱ درصد و برای زنان ۹۷٫۷ درصد است.

نظام آموزشی قزاقستان پس از استقلال از اتحاد شوروی دستخوش اصلاحات گسترده‌ای شده‌است. با این حال سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) بر چالش‌های پیوسته‌ای همچون تمرکز بیش از حد مدیریتی، کمبود بودجه و نابرابری در دسترسی به آموزش باکیفیت تأکید کرده‌اند.

فرایند آموزش

پیش‌دبستانی

قانون اساسی جمهوری قزاقستان حق دسترسی به کودکستان را تضمین می‌کند.[۱] کودکان معمولاً در سن پنج سالگی وارد کودکستان می‌شوند. تا سال ۲۰۰۴، در سراسر کشور ۱۰۰ کودکستان وجود داشت (۸۳ دولتی، ۴ مستقیم زیر نظر وزارت آموزش و پرورش، و ۱۳ خصوصی) و ۱۳۵٬۸۵۶ کودک در آن‌ها ثبت‌نام کرده بودند که معادل ۶۳ درصد از کودکان پنج و شش‌ساله بود. همه کودکستان‌ها موظف به آموزش زبان قزاقی و روسی هستند و بیشتر آن‌ها بر یکی از این دو زبان تأکید بیشتری دارند.

یکی از مشکلات اصلی، کاهش شمار کودکستان‌ها به دلیل کمبود بودجه دولتی و نبود منابع مالی خصوصی بوده‌است. افت کیفیت خدمات از جمله کمبود یا پایین بودن کیفیت غذای گرم و ساختمان‌های فرسوده نیز از مشکلات گزارش‌شده‌است.[۲]

در دوران شوروی، قزاقستان مانند دیگر جمهوری‌های ترک‌زبان از شبکه گسترده‌ای از مؤسسات پیش‌دبستانی برخوردار بود، اما پس از استقلال این شمار به‌ویژه در مناطق روستایی به‌تدریج کاهش یافت. قزاقستان در سال ۱۹۹۹ نخستین کشور جدا شده از شوروی بود که آموزش پیش‌دبستانی اجباری را اجرا کرد و از سال ۲۰۱۰ شمار مؤسسات پیش‌دبستانی به‌سرعت افزایش یافت.[۳]

دبستان

دبستان در قزاقستان معمولاً از سن هفت سالگی آغاز می‌شود (برخی والدین کودکان خود را در شش سالگی و به‌ندرت در هشت سالگی ثبت‌نام می‌کنند) و پایه‌های اول تا چهارم را دربرمی‌گیرد. کلاس‌ها معمولاً در دو نوبت برگزار می‌شوند: نوبت اول از ساعت ۸ تا ۱۳ و نوبت دوم از ساعت ۱۴ تا ۱۹. همه دبستان‌ها دولتی هستند و آموزش ابتدایی و متوسطه از حقوق مصرح در قانون اساسی است.

برنامه درسی دبستان و دوره متوسطه توسط وزارت آموزش و پرورش تنظیم می‌شود و مدارس اختیار کمی در این زمینه دارند. کتاب‌های درسی توسط ناشران خصوصی چاپ شده و باید توسط دانش‌آموزان خریداری شوند. آموزش دبستانی برای همه شهروندان و ساکنان قزاقستان رایگان است.

دوره اول متوسطه

دانش‌آموزان از پایه پنجم تا پایه نهم در دوره اول متوسطه تحصیل می‌کنند که تقریباً معادل دوره راهنمایی در نظام آموزشی ایالات متحده است. یک دانش‌آموز معمولی در پایه هشتم حدود ۱۴ تا ۱۵ سال دارد. برنامه درسی شامل ادبیات، زبان اول دانش‌آموز، زبان روسی یا قزاقی (بسته به زبان تدریس مدرسه)، تاریخ، فیزیک، ریاضیات، زیست‌شناسی، شیمی، زبان خارجی و مانند این‌ها است.

دوره دوم متوسطه

پس از پایان دوره اول متوسطه، سه مسیر تحصیلی پیش روی دانش‌آموزان قرار دارد و دانش‌آموزان آزادند هر یک از آن‌ها را انتخاب کنند. فارغ‌التحصیلان همه این مسیرها حق ورود به دانشگاه را دارند:

  • مدارس آموزش متوسطه عمومی پایه‌های ۱۰ تا ۱۲ را پوشش می‌دهند و آموزش عمومی ارائه می‌کنند.
  • مدارس آموزش فنی و حرفه‌ای اولیه (آموزشگاه‌ها و لیسه‌ها) برای آموزش مهارت‌های حرفه‌ای پایه طراحی شده‌اند. برنامه معمولاً دو یا سه ساله است (معمولاً برای سنین ۱۶ تا ۱۸ سال) و هزینه آن توسط دولت پرداخت می‌شود.
  • کالج‌ها برنامه‌ای ترکیبی از آموزش عمومی و حرفه‌ای پیشرفته ارائه می‌دهند. برنامه‌ها سه یا چهار ساله‌اند. بر اساس قانون بودجه ۱۹۹۹، کالج‌ها دولتی و خودگردان هستند. فارغ‌التحصیلان می‌توانند وارد بازار کار شوند یا به دانشگاه راه یابند.

برنامه درسی دوره متوسطه نیز مانند دوره ابتدایی توسط وزارت آموزش و پرورش تعیین می‌شود. آموزش متوسطه نیز با یارانه دولتی ارائه می‌شود و والدین تنها برای فعالیت‌های فوق‌برنامه هزینه پرداخت می‌کنند.

آموزش عالی

بیشتر دانشگاه‌های قزاقستان، به پیروی از نظام روسی، بر آموزش تمرکز دارند و پژوهش جایگاه مهمی در آن‌ها ندارد. دانشجویانی که پذیرفته می‌شوند از همان ابتدا زیر یک رشته تخصصی ثبت‌نام می‌کنند و برنامه درسی توسط دانشگاه (بر اساس مقررات دولتی) برای هر رشته به‌صورت جداگانه تعیین می‌شود.

دولت در حال اجرای برنامه‌ای برای پذیرش نظام واحد درسی است که دانشجویان را قادر می‌سازد به‌آسانی در سطح بین‌المللی تحصیل کنند و امکان انتخاب درس‌های اختیاری را فراهم می‌آورد.

چهار مقطع آموزش عالی در قزاقستان وجود دارد:[۴]

  • کارشناسی — معمولاً چهار ساله
  • مدرک تخصصی — معمولاً پنج ساله و فشرده‌تر از کارشناسی
  • کارشناسی ارشد — معمولاً دو ساله
  • دکترا — معمولاً پنج ساله

دانشگاه‌ها معمولاً زیر نظر یک رئیس که توسط رئیس‌جمهور قزاقستان منصوب می‌شود اداره می‌شوند و این رئیس اختیار گسترده‌ای در تصمیم‌گیری دربارهٔ برنامه درسی، کادر آموزشی و پذیرش دانشجو دارد.

دانشگاه پژوهشی پیشرو قزاقستان دانشگاه نظربایف است. دو دانشگاه برجسته دیگر دانشگاه ملی قزاقستان الفارابی در آلماتی و دانشگاه ملی اوراسیای ال.ان. گومیلیف در آستانه هستند.

علاوه بر این، چند دانشگاه بین‌المللی نیز در قزاقستان فعالیت می‌کنند. دانشگاه کیمپ یک برنامه مشترک است که ۴۰ درصد آن متعلق به دولت قزاقستان بوده ولی آموزش بر پایه نظام غربی ارائه می‌شود. دانشگاه فنی قزاقستان و انگلیس و دانشگاه قزاقستان-آمریکا پروژه‌های مشترک میان قزاقستان با انگلستان و ایالات متحده هستند. زبان تدریس در هر سه مؤسسه انگلیسی است. دانشگاه آسیای مرکزی که به‌طور مشترک توسط دولت‌های قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان و آقاخان چهارم تأسیس شده، با شبکه توسعه آقاخان وابستگی دارد. دانشکده قزاقستانی این دانشگاه در تکلی واقع است.[۲]

بودجه عمومی آموزش

دانش‌آموزانی که آموزش متوسطه عمومی را کامل نکرده‌اند، هزینه آموزش عمومی برنامه درسی‌شان توسط دولت پرداخت می‌شود. در مسیر آموزش حرفه‌ای، بخشی از دانشجویان شهریه می‌پردازند و بخشی دیگر از طریق برنامه سفارش دولتی تأمین مالی می‌شوند.

آموزش در مجموع سهم زیر را از هزینه‌های عمومی کشور داشته‌است:[۵]

  • ۱۴٫۴ درصد از هزینه‌های عمومی در سال ۱۹۹۹
  • ۱۲٫۱ درصد در سال ۲۰۰۰
  • ۱۱٫۹ درصد در سال ۲۰۰۱
  • ۱۲٫۶ درصد در سال ۲۰۰۲

که بخش اصلی آن به آموزش عمومی اختصاص داشته‌است:

سهم (درصد) هزینه‌های عمومی آموزش بر اساس سطح و نوع، ۱۹۹۹–۲۰۰۳
سطح/نوع آموزش ۱۹۹۹ ۲۰۰۰ ۲۰۰۱ ۲۰۰۲ ۲۰۰۳ میانگین
آموزش پیش‌دبستانی ۳٫۱۳٫۷۳٫۲۳٫۳۳٫۰۳٫۳
آموزش عمومی ۶۸٫۴۷۳٫۷۶۵٫۲۶۸٫۷۶۶٫۲۶۸٫۴
آموزش حرفه‌ای اولیه ۳٫۲۳٫۳۲٫۹۳٫۳۳٫۶۳٫۲
آموزش حرفه‌ای متوسطه ۳٫۵۳٫۳۲٫۵۲٫۵۲٫۳۲٫۸
سایر برنامه‌های آموزشی ۱۱٫۹۶٫۱۱۷٫۱۱۲٫۳۱۶٫۴۱۲٫۸
آموزش عالی ۹٫۹۱۰٫۰۹٫۱۹٫۹۸٫۵۹٫۵
میانگین حقوق ماهانه مقایسه‌ای (تنگه)، ۱۹۹۹–۲۰۰۳
بخش ۱۹۹۹ ۲۰۰۰ ۲۰۰۱ ۲۰۰۲ ۲۰۰۳ (نیمه اول)
ملی ۱۱٬۸۶۴۱۴٬۳۷۴۱۷٬۳۰۳۲۰٬۳۲۳۲۱٬۹۹۱
صنعت ۱۶٬۳۷۰۲۰٬۶۴۷۲۳٬۸۱۲۲۶٬۲۸۰۲۷٬۹۵۲
اداره عمومی ۱۱٬۳۰۸۱۱٬۷۵۸۱۴٬۹۷۰۱۶٬۹۳۰۱۷٬۳۷۴
بهداشت و کار اجتماعی ۶٬۸۲۱۷٬۲۶۷۸٬۲۸۸۱۰٬۸۶۳۱۲٬۰۸۹
آموزش ۸٬۱۴۹۸٬۵۱۲۹٬۹۳۷۱۲٬۸۶۳۱۴٬۵۱۰

در مقایسه با کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی، سطح سرمایه‌گذاری دولتی قزاقستان در آموزش نسبت به تولید ناخالص داخلی پایین است. برای نمونه، در سال ۲۰۱۳ این رقم کمتر از ۰٫۳ درصد تولید ناخالص داخلی بود، در حالی که در روسیه ۱٫۴ درصد و میانگین کشورهای OECD ۱٫۶ درصد بوده‌است.[۶]

برنامه‌ها و طرح‌ها

مدارس فکری نظربایف

مدارس فکری نظربایف (NIS) در سال ۲۰۰۸ با نام «اورکن» تأسیس شد و مأموریت آن «ارتقای ظرفیت فکری» قزاقستان است.[۷] این سازمان برنامه‌های آموزشی را توسعه داده، آزمایش کرده و در نظام آموزش ابتدایی و متوسطه کشور اشاعه می‌دهد. اصلاحات اخیر برنامه درسی با همکاری آکادمی ملی آموزش توسط این سازمان آغاز شده‌است.[۷]

لیسه تخصصی آریستان

لیسه تخصصی آریستان

لیسه تخصصی «آریستان» در ژانویه ۲۰۱۱ (دی ۱۳۸۹) فعالیت خود را آغاز کرد و دانش‌آموزان از همه مناطق کشور از پایه نهم تا یازدهم در آن تحصیل می‌کنند. این لیسه به حمایت مالی بنیاد نظربایف اداره می‌شود. ۲۱ افسر نظامی و ۵ متخصص نظامی در آن خدمت می‌کنند و آموزش نظامی پایه و پرورش انضباط نیز در برنامه درسی گنجانده شده‌است. در آوریل ۲۰۱۳، رئیس‌جمهور نظربایف این لیسه را «نمونه خوبی از مشارکت سرمایه خصوصی در گسترش دسترسی به آموزش باکیفیت» توصیف کرد. فارغ‌التحصیلان این لیسه به مؤسسات آموزش نظامی وزارت دفاع، دانشگاه نظربایف، دانشگاه اوراسیا و نیز مؤسسات آموزشی روسیه، بلاروس، اوکراین و ایالات متحده آمریکا راه یافته‌اند.[۸]

بورسیه بولاشاک

بورسیه بولاشاک رئیس‌جمهور جمهوری قزاقستان در سال ۱۹۹۳ با فرمان رئیس‌جمهور تأسیس شد.[۴] این بورسیه شایسته‌محور است و فرایند گزینش نه‌تنها مدارک تحصیلی، بلکه تسلط به زبان تحصیل، آزمون‌های روان‌شناختی و مصاحبه را نیز دربرمی‌گیرد. تعهد به توسعه قزاقستان و میهن‌دوستی نیز از عوامل مؤثر در انتخاب است. تصمیم نهایی توسط کمیسیون جمهوری به ریاست دبیر دولت و با عضویت وزیران، اعضای پارلمان و اعضای دفتر ریاست‌جمهوری اتخاذ می‌شود.

بورسیه ملزم می‌کند که همه دریافت‌کنندگان پس از فارغ‌التحصیلی به قزاقستان بازگردند و پنج سال در این کشور کار کنند. این بورسیه تمام هزینه‌های تحصیل از جمله شهریه، هزینه سفر و حق‌الاقامه را پوشش می‌دهد. در زمان تدوین منبع، حدود ۱٬۸۰۰ دانشجو در ۲۴ کشور از این بورسیه بهره‌مند بودند. محبوب‌ترین مقاصد ایالات متحده آمریکا (حدود ۷۰۰ دانشجو در سال ۲۰۰۵)، بریتانیا (حدود ۴۰۰ دانشجو) و روسیه (حدود ۳۰۰ دانشجو) بودند.[۴]

فرایند بولونیا

دولت در مرحله پایانی اجرای نظام واحد درسی با سه مقطع تحصیلی غربی (کارشناسی–کارشناسی ارشد–دکترا) است که به دانشجویان قزاقستانی امکان می‌دهد بدون مشکل در سطح بین‌المللی تحصیل کنند. نظام آموزش ملی قزاقستان همچنین امکان انتخاب دروس اختیاری را فراهم می‌سازد.

آموزش معنوی و اخلاقی

در مارس ۲۰۰۱، سارا نظربایوا طرح آموزش اخلاقی و معنوی «خودشناسی» را آغاز کرد. از اول سپتامبر ۲۰۱۰ (دهم شهریور ۱۳۸۹)، درس «خودشناسی» به‌صورت گسترده در نظام آموزش پیوسته جمهوری قزاقستان از کودکستان تا دانشگاه معرفی شد. در دانشگاه‌های تربیت معلم رشته «آموزش اجتماعی و خودشناسی» راه‌اندازی شد. در ژوئن ۲۰۱۲ (خرداد ۱۳۹۱) نخستین دوره از دبیران دیپلم‌دار خودشناسی که توسط کالج علوم انسانی «خودشناسی» تربیت شده بودند، فارغ‌التحصیل شدند.

مشکلات

در برخی مدارس ابتدایی و متوسطه به دلیل کمبود فضا یا کمبود معلم، به جای دو نوبت، سه نوبت تدریس برگزار می‌شود که منجر به خستگی بیش از حد معلمان، دیر به خانه رسیدن دانش‌آموزان و فرسودگی امکانات می‌شود.[۲]

بانک توسعه آسیایی در سال ۲۰۰۴ گزارشی دربارهٔ تأمین مالی آموزش عمومی در قزاقستان منتشر کرد. بر اساس این گزارش، بودجه آموزش عمومی پایین است و سازوکارهای معرفی تأمین مالی خصوصی کارآمد نبوده‌اند. همچنین قانون بودجه و قانون «آموزش» مسئولیت‌های دولت محلی و مرکزی را به‌روشنی تعریف نکرده و سازوکارهای کافی برای پایش هزینه‌های بودجه‌ای پیش‌بینی نشده‌است.[۹]

سازمان توسعه و همکاری اقتصادی در سال ۲۰۱۴ گزارشی دربارهٔ نظام آموزشی قزاقستان منتشر کرد. بر اساس این گزارش، قزاقستان به پیشرفت‌های چشمگیری در کیفیت آموزش و افزایش دسترسی به آموزش ابتدایی و متوسطه دست یافته‌است. این گزارش همچنین نشان داد که قزاقستان اصلاحات عمیقی را برای بهبود کیفیت نظام آموزشی آغاز کرده و به‌طور فزاینده‌ای به استانداردها و بهترین رویه‌های بین‌المللی توجه می‌کند.[۱۰]

سازمان همکاری اقتصادی و توسعه در گزارش ۲۰۱۷ خود تأکید کرد که نظام آموزشی قزاقستان از میراث روش‌های مدیریتی دوران شوروی رنج می‌برد که به ناکارآمدی و کاهش عملکرد مؤسسات آموزش عالی منجر می‌شود.[۱۱] کمبود داده‌های قابل‌اعتماد نیز سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد را دشوار می‌سازد.[۱۲]

ابتکار سنجش حقوق بشر (HRMI)[۱۳] نشان داد که قزاقستان تنها ۸۱٫۰ درصد از آنچه بر اساس سطح درآمدی‌اش باید در حوزه حق آموزش محقق کند را برآورده می‌سازد.[۱۴] این سازمان حق آموزش را به دو بخش تقسیم می‌کند: آموزش ابتدایی (تنها ۶۲٫۲ درصد از ظرفیت بالقوه) و آموزش متوسطه (۹۹٫۸ درصد).[۱۵]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ «Официальный сайт Парламента Республики Казахстан». www.parlam.kz. دریافت‌شده در ۱۱ آوریل ۲۰۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. 1 2 3 «404». UNDP in Kazakhstan. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۱ آوریل ۲۰۱۸. {{cite web}}: یادکرد از عنوان عام استفاده کرده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ «Kazakistan eğitim sistemi» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۹ Aralık ۲۰۲۰. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک); مقدار |url-status=hayır نامعتبر (کمک)
  4. 1 2 3 Decree of President of the Republic of Kazakhstan, Nursultan Nazarbayev of November 9, 1993
  5. ↑ Mercer, Malcom and Elmira Khalikova, 'Education Sector Development Strategy' ADB and the British Council, Astana 2004
  6. ↑ OECD (۲۰۱۷). Higher Education in Kazakhstan ۲۰۱۷. Paris: OECD Publishing. ص. ۲۰. شابک ۹۷۸-۹۲-۶۴-۲۶۸۵۳-۱. {{cite book}}: از پارامتر ناشناخته |часть= صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. 1 2 «Назарбаев Интеллектуальные школы». www.nis.edu.kz. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۱ آوریل ۲۰۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ «Cпециализированный лицей "Арыстан" - Home».
  9. ↑ 34460-012: Education Sector Development Strategy Asian Development Bank
  10. ↑ «OECD REVIEWS OF SCHOOL RESOURCES: Kazakhstan» (PDF). www.oecd.org.
  11. ↑ OECD (۲۰۱۷). Higher Education in Kazakhstan ۲۰۱۷. Paris: OECD Publishing. ص. ۲۱. شابک ۹۷۸-۹۲-۶۴-۲۶۸۵۳-۱. {{cite book}}: از پارامتر ناشناخته |часть= صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  12. ↑ OECD (۲۰۱۷). Higher Education in Kazakhstan ۲۰۱۷. Paris: OECD Publishing. ص. ۲۲. شابک ۹۷۸-۹۲-۶۴-۲۶۸۵۳-۱. {{cite book}}: از پارامتر ناشناخته |часть= صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  13. ↑ «Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries». humanrightsmeasurement.org. دریافت‌شده در ۱۸ مارس ۲۰۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ "Kazakhstan - HRMI Rights Tracker". rightstracker.org (in English). Archived from the original on 29 مارس 2023. Retrieved 18 مارس 2022.
  15. ↑ "Kazakhstan - HRMI Rights Tracker". rightstracker.org (in English). Archived from the original on 29 مارس 2023. Retrieved 18 مارس 2022.

پیوند به بیرون

مراجع ملی

سازمان‌های بین‌المللی

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.