پایانه شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت
پایانه شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت یا ترمینال شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت (انگلیسی: Low-cost carrier terminal) نوعی پایانهٔ فرودگاهی است که با توجه به الگوی عملیاتی و نیازهای شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت طراحی می‌شود. هدف چنین پایانه‌ای معمولاً کاهش هزینهٔ ساخت و بهره‌برداری، کاهش هزینه‌های تحمیل‌شده به شرکت هواپیمایی و فراهم‌کردن امکان گردش سریع‌تر هواپیما میان دو پرواز است.[۱]
این پایانه‌ها ممکن است ساختمان‌هایی ساده‌تر، تراکم بیشتر مسافر در واحد سطح، فضاهای مشترک انتظار، شمار کمتری پل سوارشدن و استفادهٔ بیشتر از پله و اتوبوس برای جابه‌جایی مسافران میان ساختمان و هواپیما داشته باشند. با این حال «پایانهٔ شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت» الزاماً به معنای ساختمانی ابتدایی یا بدون امکانات نیست؛ برخی پایانه‌های جدید این نوع دارای سامانه‌های خودکار پذیرش و تحویل بار، فروشگاه‌ها، رستوران‌ها و امکانات گستردهٔ مسافری‌اند.[۲]
پیشینه
گسترش شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت از دههٔ ۱۹۹۰ و اوایل دههٔ ۲۰۰۰ نیازهای تازه‌ای را در طراحی فرودگاه‌ها پدید آورد. این شرکت‌ها، برخلاف بسیاری از شرکت‌های شبکه‌ای سنتی، معمولاً بر کاهش هزینه، استفادهٔ فشرده از هواپیما و کوتاه‌کردن زمان توقف آن در فرودگاه تأکید دارند. در نتیجه، نیازهای آنها از نظر ساختمان پایانه، دروازه‌های خروج، جابه‌جایی مسافر و تجهیزات زمینی می‌تواند با نیازهای شرکت‌های هواپیمایی سنتی متفاوت باشد.[۱]
پایانه‌های اختصاصی شرکت‌های ارزان‌قیمت در آسیا در سال ۲۰۰۶ مورد توجه گسترده قرار گرفتند. پژوهشی در Journal of Air Transport Management، پایانه‌های اختصاصی ایجادشده در فرودگاه بین‌المللی کوالالامپور در مالزی و فرودگاه چانگی سنگاپور را از نمونه‌های آغازین این الگو در آسیا می‌داند.[۳]
ترمینال شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت کوالالامپور در مارس ۲۰۰۶ آغاز به کار کرد. ظرفیت اولیهٔ آن ۱۰ میلیون مسافر در سال بود و پس از گسترش به حدود ۱۵ میلیون رسید.[۴] این پایانه به‌ویژه با رشد ایرآسیا پیوند داشت و در توسعهٔ این شرکت به یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت آسیا نقش داشت.[۳]
در همان سال، فرودگاه چانگی نیز «پایانهٔ بودجه‌ای» خود را برای شرکت‌های ارزان‌قیمت افتتاح کرد. این پایانه تا سپتامبر ۲۰۱۲ فعالیت کرد و در طول عمر خود بیش از ۱۸ میلیون جابه‌جایی مسافر و ۱۵۰ هزار پرواز را پردازش کرد.[۵]
در اروپا، فرودگاه مارسی پروانس در سال ۲۰۰۶ پایانهٔ «اِم‌پی۲» را افتتاح کرد که این فرودگاه آن را نخستین پایانهٔ اروپایی ویژهٔ شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت معرفی می‌کند. این پایانه اکنون پایانهٔ ۲ نام دارد.[۶]
طراحی و شیوهٔ کار
_Kuala_Lumpur_(4652198541).jpg)
طراحی ترمینال‌های شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت از یک الگوی ثابت پیروی نمی‌کند، اما بسیاری از آنها بر کاهش هزینهٔ سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری و کوتاه‌کردن فرایند جابه‌جایی مسافر و هواپیما تأکید دارند.[۱]
یکی از تفاوت‌های مهم می‌تواند ساده‌تر بودن ساختمان باشد. در مقایسه با پایانه‌های بزرگ شرکت‌های شبکه‌ای، ممکن است از فضاهای معماری پرهزینه، سالن‌های بسیار بزرگ و تجهیزات غیرضروری کاسته شود. پژوهش ریچارد دو نویویل از مؤسسه فناوری ماساچوست نشان می‌دهد که شرکت‌های ارزان‌قیمت معمولاً فضای پایانه را فشرده‌تر به کار می‌گیرند و برای تعداد مشابهی از مسافران می‌توانند به فضای کمتری نیاز داشته باشند.[۱]
پایانهٔ ۳ فرودگاه بین‌المللی ناریتا نمونه‌ای از چنین رویکردی است. این پایانه که در ۸ آوریل ۲۰۱۵ برای شرکت‌های ارزان‌قیمت گشایش یافت، با تأکید بر سادگی و کارکردگرایی طراحی شد.[۲] در طراحی آن از برخی پرداخت‌های معمول سقف صرف‌نظر شد، سامانهٔ جابه‌جایی بار ساده‌تر بود و در برخی محل‌ها سوارشدن از محوطهٔ توقف هواپیما به جای استفاده از پل سوارشدن انجام می‌شد.[۷]
سوارشدن و گردش هواپیما
یکی از اهداف اصلی شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت کاهش زمان گردش هواپیما، یعنی فاصلهٔ زمانی میان ورود هواپیما و پرواز بعدی آن است. کاهش وابستگی به پل‌های سوارشدن و استفاده از پله‌های هواپیما یا پله‌های متحرک می‌تواند امکان استفادهٔ ساده‌تر از جایگاه‌های توقف را فراهم کند.
در برخی پایانه‌ها مسافر پس از خروج از ساختمان مستقیماً پیاده تا هواپیما می‌رود و در برخی دیگر از اتوبوس فرودگاهی استفاده می‌شود. این روش می‌تواند هزینهٔ تجهیزات ثابت را کاهش دهد، هرچند به شرایط آب‌وهوایی، فاصلهٔ جایگاه‌ها و ملاحظات ایمنی وابسته است.
چیدمان پایانه
محل قرارگیری پایانه در فرودگاه نیز بر کارایی آن اثر دارد. پژوهش شینیا هانائوکا و باتاری ساراسواتی دربارهٔ پایانه‌های ارزان‌قیمت نشان داد که محل پایانه، از طریق تأثیر بر مسافت تاکسی‌کردن هواپیما و مسافت پیاده‌روی مسافر، می‌تواند از شکل هندسی خود ساختمان برای کارایی زمانی و هزینه‌ای مهم‌تر باشد.[۸]
این پژوهش همچنین چیدمان تک‌اسکله‌ای را برای بسیاری از پایانه‌های این نوع مناسب تشخیص داد، هرچند مناسب‌ترین طرح به موقعیت پایانه و ساختار کلی فرودگاه بستگی دارد.[۸]
کاهش هزینه‌ها
مدل اقتصادی این پایانه‌ها بر این فرض استوار است که کاهش هزینهٔ زیرساخت و بهره‌برداری فرودگاه می‌تواند به کاهش هزینه‌هایی که شرکت هواپیمایی برای استفاده از پایانه می‌پردازد بینجامد. این مسئله برای شرکت‌های ارزان‌قیمت اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا کاهش هزینهٔ هر مسافر یکی از پایه‌های مدل کسب‌وکار آنهاست.[۱]
راه‌های کاهش هزینه می‌تواند شامل طراحی ساختمانی ساده‌تر، فضای کمتر برای هر مسافر، کاهش تجهیزات پیچیدهٔ جابه‌جایی مسافر، استفادهٔ مشترک از سالن‌های انتظار، ساده‌سازی سامانه‌های بار و استفادهٔ محدودتر از پل‌های سوارشدن باشد.[۱]
با این حال همهٔ این ویژگی‌ها در تمام پایانه‌های شرکت‌های ارزان‌قیمت وجود ندارند. رشد بازار و افزایش انتظار مسافران سبب شده است نسل تازه‌ای از این پایانه‌ها امکاناتی نزدیک‌تر به پایانه‌های معمولی داشته باشد.
تغییر مفهوم پایانهٔ ارزان‌قیمت
تجربهٔ سنگاپور نشان داد که جداسازی کامل شرکت‌های ارزان‌قیمت همیشه بهترین راه‌حل بلندمدت نیست. پایانهٔ بودجه‌ای چانگی در ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۲ بسته شد تا جای خود را به پایانهٔ ۴ بدهد.[۵] پایانهٔ ۴ به گونه‌ای طراحی شد که هم بتواند نیازهای شرکت‌های ارزان‌قیمت و هم شرکت‌های تمام‌خدمت منطقه‌ای را برآورده کند.[۹]
گروه فرودگاه چانگی بعدها توضیح داد که انعطاف‌پذیری در اختصاص پایانه‌ها به انواع مختلف شرکت‌های هواپیمایی اهمیت دارد؛ زیرا پایانه‌ای که فقط برای یک نوع شرکت طراحی شده باشد، در صورت تغییر ساختار بازار یا راهبرد شرکت‌ها ممکن است انعطاف عملیاتی کمتری داشته باشد.[۱۰]
نمونهٔ دیگر این تحول، کی‌ال‌آی‌ای۲ در کوالالامپور است. این پایانه در مه ۲۰۱۴ جای پایانهٔ قدیمی شرکت‌های ارزان‌قیمت را گرفت. ساختمان آن حدود ۲۵۷ هزار متر مربع مساحت دارد و برای جابه‌جایی تا ۴۵ میلیون مسافر در سال طراحی شده است.[۱۱] این پایانه دارای ۱۲۸ پیشخوان پذیرش، ده‌ها کیوسک خودکار، سامانهٔ خودکار جابه‌جایی بار، پل‌های سوارشدن و بخش گستردهٔ تجاری است.[۱۱]
به همین علت، طبقه‌بندی کی‌ال‌آی‌ای۲ به‌عنوان یک «پایانهٔ کم‌هزینه» به معنای سنتی آن محل بحث بوده است؛ پژوهش‌های دانشگاهی نیز به این مناقشه اشاره کرده‌اند.[۳] این نمونه نشان می‌دهد که مرز میان پایانهٔ سادهٔ شرکت‌های ارزان‌قیمت و پایانهٔ معمولی که عمدتاً شرکت‌های ارزان‌قیمت از آن استفاده می‌کنند، همیشه روشن نیست.
نمونه‌ها
| پایانه | فرودگاه | کشور | آغاز فعالیت | توضیح |
|---|---|---|---|---|
| پایانهٔ پیشین شرکت‌های ارزان‌قیمت | فرودگاه بین‌المللی کوالالامپور | مالزی | ۲۰۰۶ | پایانهٔ اختصاصی اولیه؛ در مه ۲۰۱۴ با کی‌ال‌آی‌ای۲ جایگزین شد.[۴] |
| پایانهٔ بودجه‌ای | فرودگاه چانگی سنگاپور | سنگاپور | ۲۰۰۶ | در سپتامبر ۲۰۱۲ بسته شد و محل آن برای ساخت پایانهٔ ۴ به کار رفت.[۵] |
| پایانهٔ ۲، پیش‌تر «اِم‌پی۲» | فرودگاه مارسی پروانس | فرانسه | ۲۰۰۶ | نخستین پایانه‌ای که در اروپا به‌طور اختصاصی برای شرکت‌های ارزان‌قیمت توسعه یافت.[۶] |
| کی‌ال‌آی‌ای۲ | فرودگاه بین‌المللی کوالالامپور | مالزی | ۲۰۱۴ | پایانه‌ای بزرگ با ظرفیت طراحی‌شدهٔ ۴۵ میلیون مسافر در سال که عمدتاً شرکت‌های ارزان‌قیمت از آن استفاده می‌کنند.[۱۱] |
| پایانهٔ ۳ | فرودگاه بین‌المللی ناریتا | ژاپن | ۲۰۱۵ | برای پاسخ‌گویی به گسترش شرکت‌های ارزان‌قیمت طراحی و با تأکید بر سادگی و کارکردگرایی ساخته شد.[۲] |
| پایانهٔ ۲ | فرودگاه بین‌المللی چوبو سنترایر | ژاپن | ۲۰۱۹ | پایانه‌ای ویژهٔ رشد فعالیت شرکت‌های ارزان‌قیمت، با ساختمان ساده و سامانه‌های خودکار پذیرش و تحویل بار.[۱۲] |
تفاوت با فرودگاه ارزان‌قیمت
پایانهٔ شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت را نباید با فرودگاه ثانویه یا فرودگاهی که عمدتاً شرکت‌های ارزان‌قیمت از آن استفاده می‌کنند یکسان دانست. پایانهٔ اختصاصی می‌تواند تنها بخشی از یک فرودگاه بزرگ باشد که در کنار آن پایانه‌های معمولی نیز فعالیت دارند؛ کوالالامپور، ناریتا و مارسی نمونه‌هایی از این وضعیت‌اند.
در مقابل، برخی شرکت‌های ارزان‌قیمت از فرودگاه‌های کوچک‌تر یا ثانویه‌ای استفاده می‌کنند که کل فرودگاه ساختاری ساده‌تر و هزینه‌های پایین‌تری دارد. پژوهش‌های برنامه‌ریزی فرودگاهی نشان داده‌اند که رشد شرکت‌های ارزان‌قیمت هم به شکل‌گیری چنین فرودگاه‌هایی و هم به توسعهٔ پایانه‌های ارزان‌تر در فرودگاه‌های اصلی کمک کرده است.[۱]
مزایا و محدودیت‌ها
مهم‌ترین مزیت پایانهٔ اختصاصی برای یک شرکت هواپیمایی ارزان‌قیمت امکان هماهنگ‌کردن زیرساخت فرودگاه با مدل عملیاتی آن است. کوتاه‌کردن فرایندهای زمینی، کاهش تجهیزات غیرضروری و استفادهٔ فشرده‌تر از فضا می‌تواند هزینه و زمان گردش هواپیما را کاهش دهد.
از سوی دیگر، ایجاد پایانهٔ جداگانه ممکن است به تکرار برخی سامانه‌ها و خدمات، از جمله پذیرش، امنیت، کنترل گذرنامه و جابه‌جایی بار نیاز داشته باشد. همچنین اگر شرکت‌های هواپیمایی راهبرد خود را تغییر دهند یا بازار شرکت‌های ارزان‌قیمت دگرگون شود، ساختمانی که بیش از اندازه برای یک مدل عملیاتی خاص طراحی شده است ممکن است کاربری انعطاف‌پذیری نداشته باشد.[۱]
به همین دلیل، در برنامه‌ریزی جدید فرودگاه‌ها بر طراحی انعطاف‌پذیر تأکید بیشتری می‌شود تا ساختمان بتواند در آینده میان شرکت‌های ارزان‌قیمت، شرکت‌های تمام‌خدمت و انواع مختلف پروازها بازتخصیص داده شود.[۱]
جستارهای وابسته
- شرکت هواپیمایی ارزان‌قیمت
- شرکت هواپیمایی فوق‌کم‌هزینه
- پایانه فرودگاه
- فرودگاه ثانویه
- فرودگاه بین‌المللی کوالالامپور
- فرودگاه چانگی سنگاپور
- زمان گردش هواپیما
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 de Neufville, Richard (2008). "Low-Cost Airports for Low-Cost Airlines: Flexible Design to Manage the Risks". Transportation Planning and Technology (in English). 31 (1): 35–68. doi:10.1080/03081060701835688.
- 1 2 3 "8 April 2015 Terminal 3 to Open! – Easy Low Cost Air Travel from Narita" (in English). شرکت فرودگاه بین‌المللی ناریتا. 30 October 2014. Retrieved 26 September 2026.
- 1 2 3 Mohd Isa, Nor Azlina; Ghaus, Hazelin; Abdul Hamid, Norlida; Tan, Peck-Leong (2020). "Key drivers of passengers' overall satisfaction at klia2 terminal". Journal of Air Transport Management (in English). 87: 101859. doi:10.1016/j.jairtraman.2020.101859.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده) - 1 2 الگو:یادکرد گزارش
- 1 2 3 "Budget Terminal Bids Farewell" (PDF) (in English). گروه فرودگاه چانگی. 2012. Retrieved 26 September 2026.
- 1 2 "Nous connaître" (in French). فرودگاه مارسی پروانس. Retrieved 26 September 2026.
- ↑ "Terminal 3, Narita International Airport, Tokyo". Airport Technology (in English). Retrieved 26 September 2026.
- 1 2 Hanaoka, Shinya; Saraswati, Batari (2011). "Low cost airport terminal locations and configurations". Journal of Air Transport Management (in English). 17 (5): 314–319. doi:10.1016/j.jairtraman.2011.03.009.
- ↑ "Planning for Growth" (PDF) (in English). گروه فرودگاه چانگی. 2013. Retrieved 26 September 2026.
- ↑ الگو:یادکرد گزارش
- 1 2 3 الگو:یادکرد گزارش
- ↑ "Opening Day for the Terminal 2 (T2) Building" (PDF) (in English). فرودگاه بین‌المللی چوبو سنترایر. 28 March 2019. Retrieved 26 September 2026.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Low-cost carrier terminal». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
- زیرساختهای فرودگاه