پلیس فرودگاه
پلیس فرودگاه (انگلیسی: Airport police) به نیروها یا واحدهای پلیسی گفته می‌شود که وظایف اجرای قانون، حفظ نظم عمومی، پیشگیری و رسیدگی به جرم و برخی مأموریت‌های امنیتی را در محدودهٔ فرودگاه‌ها انجام می‌دهند. ساختار پلیس فرودگاه در کشورهای مختلف یکسان نیست؛ این وظایف ممکن است بر عهدهٔ یک نیروی اختصاصی فرودگاهی، پلیس ملی یا فدرال، پلیس محلی، ژاندارمری یا ترکیبی از چند سازمان باشد.[۱]
مأموریت‌های معمول پلیس فرودگاه شامل گشت‌زنی در پایانه‌ها و محوطه‌های فرودگاهی، رسیدگی به جرایم، مدیریت نظم و ازدحام، کنترل تردد وسایل نقلیه، واکنش به رویدادهای اضطراری و همکاری با نهادهای مسئول امنیت هوانوردی، گمرک، کنترل مرزی و مدیریت فرودگاه است. همهٔ جنبه‌های امنیت فرودگاه الزاماً بر عهدهٔ پلیس فرودگاه نیست و در بسیاری از کشورها بازرسی امنیتی مسافران و بار، حفاظت مرزی، امور گمرکی و حفاظت از هواپیماها میان سازمان‌های گوناگون تقسیم شده است.[۲]
وظایف
وظایف دقیق پلیس فرودگاه به قوانین و ساختار اداری هر کشور بستگی دارد. با این حال، وظایفی مانند حفظ نظم عمومی، پیشگیری از جرم، رسیدگی اولیه به سرقت، خشونت و دیگر جرایم، گشت در پایانه‌ها و محوطهٔ پیرامونی، کنترل رفت‌وآمد خودروها، رسیدگی به اشیای مشکوک و همکاری در واکنش به شرایط اضطراری از مأموریت‌های رایج این واحدها است.
برخی نیروهای پلیس فرودگاهی مسئولیت‌های گسترده‌تری نیز دارند. برای نمونه، پلیس فرودگاه لوکزامبورگ افزون بر امنیت عمومی فرودگاه، کنترل مرزی مسافران برخی پروازها، بررسی اسناد مسافرتی و رسیدگی به رویدادها و سوانح مرتبط با فرودگاه را انجام می‌دهد.[۳]
الگوهای سازمانی
برای سازمان‌دهی اجرای قانون در فرودگاه‌ها الگوی واحدی وجود ندارد. پژوهش برنامهٔ پژوهشی مشارکتی فرودگاه‌ها در ایالات متحده، از الگوهایی شامل پلیس اختصاصی فرودگاه، پلیس شهری، کلانتر شهرستان، ادارهٔ ایمنی عمومی و پلیس ایالتی نام می‌برد و یادآور می‌شود که در بسیاری از فرودگاه‌ها چند لایهٔ انتظامی هم‌زمان فعالیت می‌کنند.[۴]
در برخی کشورها یک نیروی اختصاصی در سطح ملی برای فرودگاه‌ها وجود دارد. در آرژانتین، «پلیس امنیت فرودگاهی» مسئول امنیت فرودگاه‌های عضو سامانهٔ ملی فرودگاه‌ها است. قانون این کشور مأموریت این نیرو را شامل پیشگیری، مقابله و تحقیق دربارهٔ جرایم فرودگاهی و نیز مقابله با جرایم سازمان‌یافته‌ای مانند قاچاق مواد مخدر، تروریسم و قاچاق کالا می‌داند.[۵]
در آلمان بخش مهمی از امنیت هوانوردی در فرودگاه‌های عمده بر عهدهٔ پلیس فدرال آلمان است. این نیرو در ۱۳ فرودگاه مأموریت‌های امنیت هوانوردی انجام می‌دهد که از جمله شامل کنترل مسافران و بار، جلوگیری از ورود اشیای خطرناک به مناطق امنیتی، پایش محوطهٔ فرودگاه و اقدامات حفاظتی برای پروازهای خاص است.[۶]
در ایرلند، فرودگاه دوبلین دارای «خدمات پلیس فرودگاه» است که به‌طور شبانه‌روزی برای ایمنی، امنیت و فعالیت عادی فرودگاه حضور دارد؛ در عین حال، پلیس جمهوری ایرلند نیز در فرودگاه حضور جداگانه دارد.[۷]
ایران
در ایران وظایف انتظامی فرودگاه‌ها عمدتاً بر عهدهٔ پلیس فرودگاه‌های کشور، از واحدهای تخصصی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، است. این یگان مأموریت حفظ نظم و امنیت در حوزهٔ استحفاظی فرودگاه‌ها، مقابله با جرایم، سرقت، قاچاق کالا و ارز و قاچاق مواد مخدر و انجام کنترل‌های انتظامی مسافر و بار را بر عهده دارد.[۸]
بر پایهٔ اعلام فرماندهی یگان‌های انتظامی و حفاظتی فراجا در بهمن ۱۴۰۳، پلیس فرودگاه‌های کشور مسئولیت امنیت انتظامی ۶۲ فرودگاه ایران را بر عهده داشته است.[۹]
امنیت فرودگاه‌ها در ایران تنها بر عهدهٔ این پلیس نیست. سپاه حفاظت هواپیمایی نهادی جداگانه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که از سال ۱۳۶۳ مأموریت حفاظت از هواپیماها و پروازها و مقابله با هواپیماربایی و دیگر مداخلات غیرقانونی در هوانوردی را بر عهده دارد.[۱۰] امور کنترل گذرنامه و ورود و خروج مسافران بین‌المللی نیز در حوزهٔ وظایف پلیس مهاجرت و گذرنامه قرار دارد و گمرک جمهوری اسلامی ایران مسئول اعمال مقررات گمرکی در مبادی هوایی است.
در عمل، این تقسیم کار سبب می‌شود چند نهاد انتظامی، نظامی، امنیتی و اداری به‌طور هم‌زمان در فرودگاه‌های ایران حضور داشته باشند. رئیس پلیس فرودگاه‌های کشور در سال ۱۴۰۲ در توضیح این ساختار از کنترل‌های جداگانهٔ پلیس و سپاه حفاظت هواپیمایی در مسیر ورود مسافر به بخش پرواز نام برده است.[۱۱]
تمایز با امنیت فرودگاه
«پلیس فرودگاه» و «امنیت فرودگاه» مترادف نیستند. امنیت فرودگاه مفهومی گسترده‌تر است و مجموعهٔ اقدام‌ها و سازمان‌هایی را دربر می‌گیرد که برای جلوگیری از ورود سلاح و مواد خطرناک، مداخلهٔ غیرقانونی در پرواز، خرابکاری، ورود غیرمجاز به مناطق حفاظت‌شده و دیگر تهدیدهای هوانوردی فعالیت می‌کنند. پلیس فرودگاه یکی از اجزای این سامانه است و بسته به کشور ممکن است برخی یا همهٔ وظایف امنیت هوانوردی را نیز انجام دهد.
برای نمونه، در آلمان پلیس فدرال مستقیماً وظایفی چون کنترل امنیتی مسافر و بار و حفاظت از هوانوردی غیرنظامی را انجام می‌دهد،[۱۲] در حالی که در کشورهای دیگر ممکن است این وظایف به نیروهای امنیتی فرودگاه یا پیمانکاران تخصصی واگذار شده باشد.
جستارهای وابسته
- امنیت فرودگاه
- امنیت هوانوردی
- پلیس ترابری
- پلیس مرزی
- سپاه حفاظت هواپیمایی
- پلیس فرودگاه‌های کشور
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ "Models for Law Enforcement at Airports". National Academies (in English). 2020. Retrieved 28 سپتامبر 2026.
- ↑ "Models for Law Enforcement at Airports". National Academies (in English). 2020. Retrieved 28 سپتامبر 2026.
- ↑ "Airport police unit (UPA)". Police Grand-Ducale (in English). 17 فوریه 2026. Retrieved 28 سپتامبر 2026.
- ↑ "Models for Law Enforcement at Airports". National Academies (in English). 2020. Retrieved 28 سپتامبر 2026.
- ↑ "Ley de Seguridad Aeroportuaria". دولت آرژانتین (in Spanish). Retrieved 28 سپتامبر 2026.
- ↑ "Luftsicherheit". پلیس فدرال آلمان (in German). 1 ژوئن 2025. Retrieved 28 سپتامبر 2026.
- ↑ "Airport Police". فرودگاه دوبلین (in English). Retrieved 28 سپتامبر 2026.
- ↑ «کاهش ۴۵ درصدی سرقت در فرودگاه/ دستگیری ۱۷۲۱ نفر». خبرگزاری تسنیم. ۷ بهمن ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «کاهش ۴۵ درصدی سرقت در فرودگاه/ دستگیری ۱۷۲۱ نفر». خبرگزاری تسنیم. ۷ بهمن ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «حضور سپاه در عرصه امنیت فرودگاه‌ها، اراده هواپیماربایی را از دشمنان سلب کرده است». خبرگزاری تسنیم. ۵ دی ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «رئیس پلیس فرودگاه‌های کشور: اگر خانمی حجابش کامل نباشد از ارائه خدمات به او معذور هستیم». دیده‌بان ایران. ۱ دی ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ "Luftsicherheit". پلیس فدرال آلمان (in German). 1 ژوئن 2025. Retrieved 28 سپتامبر 2026.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Airport police». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- امنیت هوانوردی