سرگرمی حین پرواز
سرگرمی حین پرواز (انگلیسی: In-flight entertainment) به مجموعهٔ تجهیزات، سامانه‌ها و محتوای سرگرمی و اطلاعاتی گفته می‌شود که در طول پرواز در اختیار مسافران هواپیما قرار می‌گیرد. این خدمات می‌تواند شامل فیلم و مجموعهٔ تلویزیونی، موسیقی و دیگر برنامه‌های صوتی، بازی‌های ویدئویی، نقشهٔ متحرک پرواز و اطلاعات مربوط به مسیر، مقصد و پرواز باشد. سامانه‌های جدیدتر همچنین ممکن است خدماتی مانند سفارش غذا، خرید، اطلاعات پروازهای اتصالی و دسترسی به اینترنت را فراهم کنند.[۱]
نوع سامانه و محتوای ارائه‌شده با توجه به شرکت هواپیمایی، نوع هواپیما، مسیر و کلاس سفر متفاوت است. این سامانه‌ها از نمایش فیلم روی یک پردهٔ مشترک در نخستین دهه‌های هوانوردی مسافری به شبکه‌های دیجیتال با نمایشگرهای لمسی شخصی، محتوای درخواستی و پخش بی‌سیم روی تلفن همراه و رایانهٔ لوحی مسافران تحول یافته‌اند. با افزوده‌شدن ارتباط اینترنتی، اصطلاح سرگرمی و ارتباطات حین پرواز نیز برای مجموعهٔ یکپارچهٔ سرگرمی و ارتباطات کابین به کار می‌رود.[۲]
تاریخچه
تلاش برای سرگرم‌کردن مسافران هواپیما تقریباً هم‌زمان با شکل‌گیری هوانوردی تجاری آغاز شد. نخستین نمایش شناخته‌شدهٔ فیلم در هواپیما در اوت ۱۹۲۱ و در جریان نمایشگاه «پیشرفت» شیکاگو انجام شد. یازده مسافر در یک قایق پرنده متعلق به آئرومارین ایرویز، هنگام پرواز بر فراز شیکاگو فیلم صامت هودی شیکاگو! را تماشا کردند.[۳]
در سال ۱۹۲۵ نیز بخشی از فیلم دنیای گمشده، اقتباسی از اثر آرتور کانن دویل، برای مسافران یک پرواز به نمایش درآمد. در دهه‌های بعد تلاش‌های پراکنده‌ای برای نمایش فیلم و حتی برنامه‌های تلویزیونی در هواپیما صورت گرفت، اما این خدمات هنوز به بخش عادی سفر هوایی تبدیل نشده بود.[۳]
نقطهٔ عطف مهم در سال ۱۹۶۱ رخ داد. دیوید فلکسر، صاحب شرکت این‌فلایت موشن پیکچرز، پس از چند سال کار روی یک سامانهٔ نمایش فیلم سازگار با محدودیت‌های وزن و فضای هواپیما، دستگاهی ساخت که یک حلقهٔ کامل فیلم ۱۶ میلی‌متری را در محفظه‌ای نسبتاً کوچک جای می‌داد. ترنس ورلد ایرلاینز در همان سال نمایش منظم فیلم برای مسافران را آغاز کرد و به نخستین شرکت هواپیمایی تبدیل شد که فیلم‌های بلند را به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده در پروازهای خود نمایش می‌داد.[۳][۴]
نخستین سامانه‌ها معمولاً یک فیلم را به‌طور هم‌زمان برای همهٔ مسافران نمایش می‌دادند و صدا از طریق گوشی‌هایی به صندلی‌ها منتقل می‌شد. در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ سامانه‌های فیلم، نوار ویدئویی و نمایشگرهای مشترک به‌تدریج پیشرفته‌تر شدند. در برخی سامانه‌های اولیه از گوشی‌های پنوماتیکی استفاده می‌شد که صدا را از راه لوله‌های توخالی به گوش مسافر منتقل می‌کردند؛ این وسایل بعدها جای خود را به گوشی‌های الکترونیکی دادند.
در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ با گسترش نمایشگرهای کریستال مایع، ذخیره‌سازی دیجیتال و شبکه‌های رایانه‌ای داخل هواپیما، نمایشگرهای شخصی در صندلی‌ها پدیدار شدند. مسافر دیگر ناچار نبود همان برنامه‌ای را ببیند که برای تمام کابین پخش می‌شد و به‌تدریج امکان انتخاب فیلم، موسیقی و دیگر محتوا از فهرستی دیجیتال فراهم شد.
از دههٔ ۱۹۹۰ به بعد، نمایشگرهای شخصی به یکی از ویژگی‌های شناخته‌شدهٔ کابین بسیاری از هواپیماهای دوربرد تبدیل شدند. توسعهٔ ذخیره‌سازهای دیجیتال و شبکه‌های داخلی هواپیما نیز زمینه را برای سامانه‌های «صدا و تصویر درخواستی» فراهم کرد که در آن مسافر می‌تواند برنامهٔ موردنظر خود را انتخاب کند و پخش آن را متوقف، جلو یا عقب ببرد.
انواع سرگرمی و خدمات
برنامه‌های صوتی
سرگرمی صوتی از قدیمی‌ترین اجزای سرگرمی حین پرواز است. در سامانه‌های نخستین، شمار محدودی کانال موسیقی به‌صورت پیوسته پخش می‌شد و مسافر می‌توانست با کلیدهای روی صندلی میان آن‌ها جابه‌جا شود. سامانه‌های دیجیتال امکان انتخاب آلبوم، قطعهٔ موسیقی، پادکست، کتاب صوتی و دیگر برنامه‌های صوتی را فراهم کرده‌اند.
صدا معمولاً از طریق درگاه گوشی روی صندلی یا نمایشگر ارائه می‌شود. در برخی نسل‌های جدیدتر سامانه‌ها، اتصال بی‌سیم بلوتوث نیز پیش‌بینی شده است تا مسافر بتواند از گوشی شخصی بی‌سیم خود استفاده کند. شرکت پاناسونیک اویونیکس از سال ۲۰۱۵ بلوتوث را در برخی سامانه‌های سرگرمی خود به کار گرفت.[۵]
فیلم و برنامه‌های تصویری
برنامه‌های تصویری شامل فیلم سینمایی، مجموعهٔ تلویزیونی، مستند، خبر، برنامه‌های کودکان و گاه پخش زندهٔ تلویزیونی است. در سامانه‌های قدیمی‌تر، تصویر روی یک پرده در جلوی بخش کابین یا نمایشگرهایی که بالای راهرو نصب شده بودند نمایش داده می‌شد.
در سامانه‌های شخصی، هر صندلی معمولاً نمایشگری در پشت صندلی جلویی دارد. در ردیف نخست یا برخی صندلی‌های کلاس تجاری و درجه‌یک ممکن است نمایشگر درون دستهٔ صندلی یا سازه‌ای جداگانه نصب شده باشد.
سامانه‌های «صدا و تصویر درخواستی» به مسافر امکان می‌دهند محتوای موردنظر خود را مستقلاً انتخاب و زمان پخش آن را کنترل کند. محتوا معمولاً روی سرورهای داخل هواپیما ذخیره و از طریق شبکهٔ کابین به نمایشگر هر صندلی منتقل می‌شود.
نمایشگرهای جدیدتر از وضوح تصویر بالاتر، صفحه‌های بزرگ‌تر و رابط‌های لمسی برخوردارند. برای نمونه، برخی سامانه‌های تازه از نمایشگرهای اُال‌ای‌دی با وضوح ۴کی و اتصال بلوتوث بهره می‌برند.[۶]
نقشهٔ متحرک و اطلاعات پرواز
یکی از شناخته‌شده‌ترین خدمات غیرسرگرمی این سامانه‌ها نقشهٔ متحرک پرواز است. این نقشه موقعیت تقریبی یا لحظه‌ای هواپیما را در مسیر نمایش می‌دهد و معمولاً اطلاعاتی مانند ارتفاع، سرعت زمینی، زمان باقی‌مانده تا مقصد، مسافت طی‌شده، مسافت باقی‌مانده و ساعت مبدأ و مقصد را نیز نشان می‌دهد.
نخستین سامانهٔ نقشهٔ متحرک موسوم به «ایرشو» در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ ساخته شد. نسخه‌های اولیه نقشه‌ای دوبعدی و بسیار ساده را همراه با نماد هواپیما نمایش می‌دادند. اطلاعات موقعیت و پرواز از سامانه‌های هواپیما گرفته و به نمایشگرهای کابین منتقل می‌شد.[۷]
نسل‌های جدید نقشه‌های پروازی سه‌بعدی و تعاملی‌اند و مسافر می‌تواند زاویهٔ دید، مقیاس نقشه و اطلاعات جغرافیایی را تغییر دهد. برخی سامانه‌ها نمای بیرونی هواپیما را نیز از طریق دوربین‌های نصب‌شده روی بدنه یا دم هواپیما به نمایشگر مسافران منتقل می‌کنند.
بازی و خدمات تعاملی
بازی‌های ویدئویی نیز از دههٔ ۱۹۹۰ به بخشی از برخی سامانه‌های سرگرمی حین پرواز تبدیل شدند. بازی‌ها ممکن است یک‌نفره باشند یا از طریق شبکهٔ داخلی کابین امکان رقابت چند مسافر با یکدیگر را فراهم کنند.
سامانه‌های جدید تنها برای سرگرمی به کار نمی‌روند و می‌توانند نقش یک درگاه خدماتی برای مسافر داشته باشند. اطلاعات پرواز اتصالی، راهنمای مقصد، سفارش خوراک و نوشیدنی، خرید کالا، برنامهٔ خدمات داخل کابین، اطلاعات برنامهٔ مسافر دائمی و پیام‌های مربوط به سفر می‌توانند از همان نمایشگر ارائه شوند.
سرگرمی بی‌سیم
با فراگیرشدن تلفن هوشمند، رایانه لوحی و لپ‌تاپ، شیوهٔ دیگری از سرگرمی حین پرواز گسترش یافته است که در آن هواپیما الزاماً برای هر صندلی نمایشگر جداگانه ندارد. در این شیوه، یک سرور رسانه‌ای داخل هواپیما از طریق شبکهٔ بی‌سیم کابین محتوا را به دستگاه شخصی مسافر می‌فرستد.
مسافر پس از اتصال به شبکهٔ محلی هواپیما می‌تواند فیلم، برنامهٔ تلویزیونی، موسیقی و دیگر محتوا را با برنامهٔ شرکت هواپیمایی یا مرورگر دستگاه خود تماشا کند. این شبکه الزاماً به اینترنت متصل نیست؛ محتوا ممکن است کاملاً درون هواپیما ذخیره شده باشد. برای نمونه، برخی شرکت‌های هواپیمایی در ناوگان کوتاه‌برد خود از چنین سامانه‌ای برای پخش محتوا روی دستگاه شخصی مسافر استفاده می‌کنند.[۸]
این شیوه می‌تواند وزن و شمار نمایشگرها و سیم‌کشی‌های اختصاصی کابین را کاهش دهد، هرچند استفاده از آن مستلزم همراه‌داشتن دستگاه شخصی و معمولاً گوشی یا هدفون توسط مسافر است.
سرگرمی و ارتباطات حین پرواز
با گسترش دسترسی اینترنتی در هواپیما، مرز میان «سرگرمی حین پرواز» و ارتباطات اینترنتی تا اندازه‌ای از میان رفته است. اصطلاح سرگرمی و ارتباطات حین پرواز برای سامانه‌هایی به کار می‌رود که سرگرمی، ارتباطات داده‌ای و دسترسی به اینترنت را در یک مجموعه ترکیب می‌کنند.
اتصال اینترنتی هواپیما می‌تواند از طریق پیوندهای ماهواره‌ای یا سامانه‌های هوا به زمین فراهم شود. در صورت وجود پهنای باند کافی، مسافر می‌تواند از خدماتی مانند مرور وب، پیام‌رسانی، پست الکترونیکی و پخش اینترنتی صوت و تصویر استفاده کند.
در سال‌های اخیر افزایش سرعت اینترنت ماهواره‌ای سبب شده است برخی شرکت‌های هواپیمایی سرگرمی شخصی و اینترنت را بیش از گذشته به یکدیگر پیوند دهند. برای نمونه، دلتا ایرلاینز در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد صدها هواپیمای ناوگانش به اینترنت پرسرعت مجهز شده‌اند و هم‌زمان بیش از ۱۶۵ هزار نمایشگر پشت صندلی در ناوگان آن فعال است.[۹]
با این حال، نمایشگر پشت صندلی و پخش روی دستگاه شخصی دو الگوی رقیب و در عین حال مکمل باقی مانده‌اند. برخی شرکت‌ها نمایشگرهای اختصاصی را حفظ کرده‌اند، در حالی که برخی دیگر به‌ویژه در پروازهای کوتاه‌برد از شبکهٔ بی‌سیم و دستگاه شخصی مسافر استفاده می‌کنند. شماری نیز هر دو گزینه را هم‌زمان ارائه می‌دهند. ایر کانادا، برای نمونه، در بخش‌هایی از ناوگان خود نمایشگر صندلی، اینترنت پرسرعت و پخش محتوا روی دستگاه شخصی را در کنار یکدیگر ارائه می‌کند.[۱۰]
دسترس‌پذیری
برای مسافران ناشنوا و کم‌شنوا، زیرنویس و زیرنویس بسته می‌تواند امکان استفاده از محتوای تصویری را فراهم کند. سامانه‌های جدید همچنین ممکن است محتوا را به چند زبان، رابط کاربری چندزبانه و گزینه‌های صوتی گوناگون ارائه کنند.
دسترس‌پذیری به نوع هواپیما، سامانهٔ نصب‌شده، شرکت هواپیمایی و مجوزهای محتوایی بستگی دارد و همهٔ برنامه‌ها الزاماً به یک اندازه دارای زیرنویس، ترجمه یا توصیف صوتی نیستند.
ایمنی و گواهی فنی
سامانهٔ سرگرمی حین پرواز بخشی از تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی کابین هواپیما است و نصب آن نباید ایمنی یا کارکرد سامانه‌های ضروری هواپیما را مختل کند. وجود تعداد زیاد نمایشگر، واحد پردازشی، کابل برق و کابل داده به این معناست که طراحی سامانه باید مسائلی مانند مصرف برق، گرم‌شدن تجهیزات، اتصال کوتاه، قوس الکتریکی، تداخل الکترومغناطیسی و جداسازی از سامانه‌های حیاتی هواپیما را در نظر بگیرد.
حادثهٔ پرواز شماره ۱۱۱ سوئیس‌ایر در سال ۱۹۹۸ توجه ویژه‌ای را به نحوهٔ طراحی و نصب شبکه‌های سرگرمی حین پرواز جلب کرد. تحقیقات هیئت ایمنی ترابری کانادا نشان داد بخشی از سیم‌کشی‌های بررسی‌شده در محل آتش‌سوزی به شبکهٔ سرگرمی هواپیما مربوط بوده است. پس از حادثه، سوئیس‌ایر این سامانه را در هواپیماهای خود غیرفعال کرد و بررسی‌های فنی و مقرراتی گسترده‌تری دربارهٔ شیوهٔ گواهی و نصب چنین سامانه‌هایی انجام شد.[۱۱][۱۲]
در مقررات صلاحیت پروازی هواپیماهای ردهٔ ترابری در ایالات متحده، تجهیزات نصب‌شده باید متناسب با کارکرد موردنظر طراحی و نصب شوند و خرابی تجهیزات غیرضروری نباید بر ایمنی هواپیما، سرنشینان یا سامانه‌های ضروری اثر نامطلوب بگذارد.[۱۳][۱۴]
به همین سبب، سامانه‌های سرگرمی و ارتباطات کابین از نظر برق و انتقال داده به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که نقص در آن‌ها نتواند عملکرد تجهیزات حیاتی پرواز را مختل کند.
تحول فناوری
تحول سرگرمی حین پرواز با پیشرفت نمایشگر، ذخیره‌سازی دیجیتال، شبکه‌های رایانه‌ای، ارتباط ماهواره‌ای و وسایل همراه پیوند نزدیک دارد. سامانه‌ای که در دههٔ ۱۹۶۰ عمدتاً از یک فیلم و پردهٔ مشترک تشکیل می‌شد، در هواپیماهای امروزی می‌تواند شامل نمایشگر لمسی پرتفکیک، صدها یا هزاران ساعت محتوای ذخیره‌شده، نقشهٔ سه‌بعدی، اتصال بلوتوث، درگاه شارژ، اینترنت پرسرعت و خدمات شخصی‌سازی‌شده باشد.
برخی سامانه‌های جدید همچنین می‌توانند حساب برنامهٔ مسافر دائمی را با نمایشگر صندلی مرتبط کنند و بر پایهٔ سابقه یا ترجیحات مسافر پیشنهادهای محتوایی ارائه دهند. در سوی دیگر، گسترش اینترنت پرسرعت امکان دسترسی مستقیم مسافر به خدمات اینترنتی و محتوای موجود روی دستگاه شخصی را افزایش داده است.[۱۵]
این تحول سبب شده است که در صنعت هوانوردی مفهوم سرگرمی حین پرواز به‌تدریج از یک سامانهٔ صرفاً پخش فیلم و موسیقی به بخشی از زیرساخت دیجیتال کابین و تجربهٔ مسافر تبدیل شود.
جستارهای وابسته
- کابین هواپیما
- اینترنت در هواپیما
- کلاس سفر
- صندلی هواپیما
- نقشه متحرک
- ارتباط ماهواره‌ای
- سامانه مدیریت پرواز
منابع
- ↑ «The future reimagined. In-flight entertainment redefined». Panasonic Avionics. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Air Canada In-flight Entertainment and Connectivity». ایر کانادا. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 مکسل، ربکا (۱۲ ژوئن ۲۰۱۵). «Bringing Inflight Movies to Airlines Was Harder Than It Sounds». مجله اسمیتسونین. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ بلک، سوزان؛ برندن گیل (۲۶ مه ۱۹۶۲). «Inflight». نیویورکر. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Going Wireless: Bluetooth Comes to the Cabin». Panasonic Avionics. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Emirates to roll out next phase of fleet retrofit programme, with 111 aircraft set for next-level enhancements». هواپیمایی امارات. ۱۸ نوامبر ۲۰۲۵. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ جردن، دوون (۱۰ آوریل ۲۰۲۶). «The history of Moving Maps: From Grainy Bulkhead Displays to HD Interactives». Panasonic Avionics. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Inflight Entertainment and Connectivity». ایندیگو. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Delta unveils onboard: YouTube partnership, cloud-based seatback experience, personalized features and more». دلتا ایرلاینز. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Air Canada In-flight Entertainment and Connectivity». ایر کانادا. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Supporting technical information A98H0003: In-flight entertainment network». هیئت ایمنی ترابری کانادا. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Swissair 111 Investigation Report - Executive Summary». هیئت ایمنی ترابری کانادا. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «14 CFR § 25.1301 - Function and installation». Legal Information Institute. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «14 CFR 25.1309 - Equipment, systems, and installations». Electronic Code of Federal Regulations. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Enhancing the airplane passenger experience—Revising conventional IFE systems from scratch». پاناسونیک. ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «In-flight entertainment». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- رسانههای هوانوردی
- فناوری مسافرتی