سامانه رزرو هواپیمایی
سامانهٔ رزرو هواپیمایی (انگلیسی: Airline reservations system) با کوته‌نوشت ARS، سامانه‌ای رایانه‌ای است که شرکت هواپیمایی به کمک آن موجودی قابل فروش خود، به‌ویژه صندلی‌های پرواز، را مدیریت و عرضه می‌کند. این سامانه معمولاً اطلاعات برنامهٔ پروازها، ظرفیت و کلاس‌های رزرو، کرایه‌ها، پرونده‌های نام مسافر (PNR) و اطلاعات بلیت‌های صادرشده را نگهداری و پردازش می‌کند.[۱]
سامانهٔ رزرو هواپیمایی معمولاً یکی از اجزای اصلی سامانه خدمات مسافر یا PSS است. سامانهٔ خدمات مسافر می‌تواند افزون بر رزرو، مدیریت موجودی، قیمت‌گذاری و صدور بلیت و سامانه کنترل خروج یا DCS را نیز دربر گیرد. برای نمونه، سامانهٔ Altéa شرکت آمادئوس بخش‌های مجزای موجودی، رزرو، بلیت و کنترل خروج را در یک مجموعهٔ یکپارچه ارائه می‌کند.[۱]
اصطلاح‌شناسی
در فارسی صنعت هواپیمایی، صورت‌های مختلفی برای این مفهوم به کار می‌روند. سامانهٔ رزرواسیون پرواز[۲]، سامانهٔ رزرواسیون هواپیمایی، سیستم رزرواسیون هواپیمایی و سیستم رزرواسیون بلیت هواپیما[۳] از صورت‌هایی هستند که در منابع فارسی این حوزه دیده می‌شوند. در این مقاله، صورت کوتاه‌تر «سامانهٔ رزرو هواپیمایی» به کار رفته است.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی چند اصطلاح مرتبط با فرایند رزرو را برابرگذاری کرده است. ثبت ذخیره[۴] برابر مصوب booking در حوزهٔ گردشگری است و «تثبیت ذخیرهٔ بلیت و اتاق در مهمانخانه و جز آن در زمانی معین» تعریف شده است. فرهنگستان همچنین اصطلاح سامانهٔ رایانه‌ای اطلاعات و ذخیرهٔ جا[۵] را برای computer information and booking system تصویب کرده و آن را سامانه‌ای الکترونیکی تعریف کرده است که ضمن امکان ذخیرهٔ جا، اطلاعات دسترسی به خدمات گردشگری و قیمت آنها را در اختیار کاربران قرار می‌دهد.
در مصوبات فرهنگستان همچنین «ذخیرهٔ جا» در ترکیب‌های تخصصی مرتبط با حمل‌ونقل و گردشگری به کار رفته است؛ برای نمونه، بیش‌ذخیره برای overbooking به «ذخیرهٔ جا بیش از ظرفیت یک پرواز» تعریف شده است.[۶]
کارکرد
وظیفهٔ بنیادی سامانهٔ رزرو هواپیمایی، ارتباط دادن آنچه شرکت هواپیمایی برای فروش عرضه می‌کند با درخواست مسافر است. سامانه باید در هر لحظه بداند چه پروازهایی در برنامه وجود دارند، هر پرواز چه میزان ظرفیت دارد، چند صندلی در هر کلاس سفر یا کلاس رزرو قابل فروش است و چه تعداد از آنها پیش‌تر فروخته یا رزرو شده‌اند.
سامانه‌های رزرو هواپیمایی معمولاً عملیات زیر را پشتیبانی می‌کنند:
- نگهداری برنامه و شمارهٔ پروازها؛
- مدیریت موجودی صندلی و کلاس‌های رزرو؛
- نمایش ظرفیت موجود؛
- ایجاد، تغییر و لغو رزرو؛
- ایجاد و نگهداری پرونده نام مسافر؛
- ثبت درخواست‌های خدمات ویژهٔ مسافر؛
- قیمت‌گذاری سفر؛
- صدور، تغییر، ابطال و استرداد بلیت الکترونیکی؛
- تبادل اطلاعات با سامانه‌های توزیع جهانی و دیگر کانال‌های فروش؛
- انتقال اطلاعات مسافر به سامانه‌های فرودگاهی و سامانه کنترل خروج؛
- ارتباط با برنامه‌های وفاداری، حسابداری درآمد و مدیریت درآمد.[۱]
مدیریت موجودی
در صنعت هواپیمایی، صندلی‌های قابل فروش یک پرواز بخشی از موجودی (انگلیسی: Inventory) شرکت هواپیمایی به‌شمار می‌روند. یکی از وظایف اصلی سامانهٔ رزرو هواپیمایی نگهداری و مدیریت این موجودی است.
موجودی معمولاً بر پایهٔ کلاس‌های خدماتی و سپس کلاس‌های مختلف رزرو یا کرایه تقسیم می‌شود. برای نمونه، کلاس اقتصادی می‌تواند خود شامل چندین کلاس رزرو با قیمت‌ها و شرایط متفاوت باشد. این کلاس‌ها معمولاً با یک حرف مانند Y، B، M یا H مشخص می‌شوند.[۷]
سامانه مشخص می‌کند چه تعداد صندلی در هر کلاس قابل فروش باشد و می‌تواند یک کلاس را برای فروش باز یا بسته کند. این فرایند معمولاً با سامانهٔ مدیریت درآمد ارتباط مستقیم دارد تا عرضهٔ کلاس‌های مختلف بر اساس تقاضا، زمان باقی‌مانده تا پرواز و سیاست قیمت‌گذاری تغییر کند.[۱]
بیش‌فروشی نیز بخشی از مدیریت موجودی است. شرکت هواپیمایی ممکن است با توجه به پیش‌بینی شمار مسافران عدم حضور، بیش از ظرفیت واقعی هواپیما رزرو بپذیرد.
برنامهٔ پرواز
سامانهٔ برنامه‌ریزی پرواز یکی از پایه‌های سامانهٔ رزرو هواپیمایی است. این بخش اطلاعاتی مانند شمارهٔ پرواز، مبدأ و مقصد، زمان حرکت و رسیدن، روزهای فعالیت، نوع هواپیما و پیکربندی آن را نگهداری می‌کند.
تغییر نوع هواپیما می‌تواند بلافاصله بر ظرفیت قابل فروش پرواز اثر بگذارد. برای نمونه، اگر هواپیمایی با ظرفیت کمتر جایگزین هواپیمای برنامه‌ریزی‌شده شود، موجودی صندلی‌های قابل فروش نیز باید متناسب با آن تغییر کند.
برنامهٔ پرواز همچنین با دیگر سامانه‌های شرکت، از جمله برنامه‌ریزی خدمه، تعمیر و نگهداری، هماهنگی فرودگاهی، مدیریت اتصال پروازها و سامانه‌های شرکت‌های همکار مرتبط است.
نمایش ظرفیت و رزرو
برای آغاز یک رزرو، معمولاً مبدأ، مقصد، تاریخ سفر، شمار مسافران و در صورت لزوم کلاس سفر مشخص می‌شود. سامانه بر اساس موجودی موجود، پروازها و کلاس‌های قابل فروش را نمایش می‌دهد.
نمایش ظرفیت می‌تواند علاوه بر پروازهای خود شرکت هواپیمایی، پروازهای نماد مشترک یا مسیرهای اتصالی با شرکت‌های دیگر را نیز شامل شود.
پس از انتخاب پرواز، یک یا چند صندلی از کلاس مربوط رزرو و اطلاعات سفر در پرونده نام مسافر یا PNR ثبت می‌شود.
پروندهٔ نام مسافر
پرونده نام مسافر یا PNR رکورد اصلی مربوط به یک رزرو مسافر یا گروهی از مسافران است. این پرونده معمولاً شامل نام مسافر، برنامهٔ سفر، اطلاعات تماس، وضعیت رزرو، اطلاعات بلیت و برخی خدمات درخواست‌شده است.
درخواست خدمات ویژه (انگلیسی: Special Service Request؛ SSR) می‌تواند مواردی مانند درخواست ویلچر، غذای ویژه، سفر کودک بدون همراه یا دیگر خدماتی را که شرکت هواپیمایی باید پیش از پرواز از آن آگاه باشد دربر گیرد.
برخی سامانه‌های رزرو هواپیمایی امکان ایجاد پروفایل مشتری را نیز فراهم می‌کنند تا اطلاعات مسافران شناخته‌شده، مانند شمارهٔ عضویت در برنامه مسافران کثیرالسفر، اطلاعات تماس یا ترجیحات سفر، برای رزروهای بعدی دوباره وارد نشود.[۱]
قیمت‌گذاری و صدور بلیت
وجود رزرو به‌تنهایی لزوماً به معنای صدور بلیت نیست. پس از انتخاب پرواز، سامانه یا سامانهٔ مرتبط باید کرایهٔ قابل اعمال، مالیات‌ها، عوارض و مقررات کرایه را تعیین کند.
کرایه‌ها می‌توانند بر اساس کلاس رزرو، مسیر، تاریخ، مدت اقامت، زمان خرید و شرایط تغییر یا استرداد متفاوت باشند. مجموعهٔ شرایط مربوط به یک کرایه معمولاً با کد مبنای تعیین کرایه مشخص می‌شود.
پس از پرداخت، بلیت الکترونیکی صادر می‌شود و رکورد آن با رزرو مسافر پیوند می‌یابد.
سامانه‌های جدید می‌توانند اسناد الکترونیکی دیگری را نیز برای خدمات جانبی مانند بار اضافی، انتخاب صندلی، دسترسی به سالن یا دیگر خدمات پولی ثبت کنند.
ارتباط با سامانهٔ خدمات مسافر
سامانهٔ رزرو هواپیمایی را نباید کاملاً مترادف سامانه خدمات مسافر دانست. سامانهٔ رزرو یکی از اجزای اصلی PSS است، در حالی که PSS معمولاً مجموعهٔ وسیع‌تری از سامانه‌های عملیاتی مربوط به مسافر را دربر می‌گیرد.
برای نمونه، مجموعهٔ Altéa شرکت آمادئوس دارای بخش‌های زیر است:[۱]
- رزرو؛
- مدیریت موجودی؛
- صدور و مدیریت بلیت؛
- کنترل خروج؛
- خدمات دیجیتال و ارتباط با مسافر.
این اجزا به یکدیگر متصل‌اند اما از نظر عملیاتی وظایف متفاوتی دارند.
تفاوت با سامانهٔ رزرواسیون رایانه‌ای
سامانه رزرواسیون رایانه‌ای (انگلیسی: Computer reservation system؛ CRS) اصطلاحی گسترده‌تر و در عین حال تاریخی‌تر است.
سامانهٔ رزرو هواپیمایی در اصل سامانهٔ یک شرکت هواپیمایی برای مدیریت موجودی، رزروها و بلیت‌های همان شرکت است. با گسترش اتصال آژانس‌های مسافرتی و شرکت‌های دیگر به این سامانه‌ها، بسیاری از ARSها به سامانه‌های رزرواسیون رایانه‌ای گسترده‌تر تبدیل شدند.
در منابع صنعت، مرز میان ARS و CRS همیشه کاملاً یکسان نیست و این اصطلاح‌ها به‌ویژه در منابع قدیمی گاه به‌جای یکدیگر به کار رفته‌اند.
تفاوت با سامانهٔ توزیع جهانی
سامانه توزیع جهانی (انگلیسی: Global distribution system؛ GDS) سامانه‌ای است که میان عرضه‌کنندگان خدمات سفر و فروشندگان، به‌ویژه آژانس‌های مسافرتی، ارتباط برقرار می‌کند.
برخلاف سامانهٔ رزرو هواپیمایی که معمولاً موجودی و رزروهای یک شرکت هواپیمایی را نگهداری می‌کند، یک GDS می‌تواند اطلاعات شمار زیادی از شرکت‌های هواپیمایی و همچنین هتل‌ها، شرکت‌های کرایهٔ خودرو و دیگر ارائه‌دهندگان خدمات سفر را در اختیار فروشندگان قرار دهد.
وقتی یک آژانس از طریق GDS پروازی را جست‌وجو یا رزرو می‌کند، GDS با سامانهٔ رزرو یا PSS شرکت هواپیمایی ارتباط برقرار می‌کند تا ظرفیت، قیمت و وضعیت رزرو را دریافت یا تغییر دهد.
از سامانه‌های توزیع جهانی شناخته‌شده می‌توان به آمادئوس، سیبر و تراول‌پورت اشاره کرد.
توزیع مستقیم و غیرمستقیم
فروش خدمات شرکت هواپیمایی می‌تواند از راه کانال‌های مستقیم یا غیرمستقیم انجام شود.
در توزیع مستقیم، مسافر از وبگاه، برنامهٔ تلفن همراه، مرکز تماس یا دفتر فروش خود شرکت هواپیمایی استفاده می‌کند. درخواست رزرو مستقیماً به سامانهٔ رزرو هواپیمایی می‌رسد.
در توزیع غیرمستقیم، آژانس مسافرتی، شرکت مدیریت سفر یا دیگر واسطه‌ها معمولاً از یک GDS یا بستر توزیع دیگر استفاده می‌کنند. این سامانه سپس اطلاعات را با سامانهٔ شرکت هواپیمایی مبادله می‌کند.
برای استانداردسازی ارتباط میان شرکت‌های هواپیمایی، آژانس‌ها، CRSها و GDSها، انجمن بین‌المللی ترابری هوایی استانداردهایی مانند AIRIMP را تدوین کرده است. AIRIMP مرجع استانداردهای پیام‌رسانی مربوط به رزروهای بین‌خطی مسافر است و پیام‌های رزرو میان سامانه‌های شرکت‌های هواپیمایی و آژانس‌های مسافرتی بر اساس آن مبادله می‌شود.[۸]
ارتباط با عملیات فرودگاهی
با نزدیک‌شدن زمان پرواز، اطلاعات مورد نیاز از سامانهٔ رزرو هواپیمایی به سامانه کنترل خروج منتقل می‌شود.
سامانهٔ کنترل خروج برای پذیرش پرواز، تخصیص صندلی، ثبت بار تحویلی، صدور کارت پرواز و کنترل سوار شدن مسافران استفاده می‌شود.[۱]
اطلاعاتی مانند نام مسافر، برنامهٔ سفر، وضعیت بلیت، خدمات ویژه و شمارهٔ عضویت برنامهٔ وفاداری در این انتقال اهمیت دارند.
پس از بسته‌شدن پرواز نیز اطلاعات مربوط به مسافران پذیرش‌شده، مسافران عدم حضور و دیگر تغییرات می‌تواند به سامانهٔ رزرو، حسابداری درآمد و سامانه‌های دیگر شرکت بازگردانده شود.
تاریخچه
پیش از رایانه‌ای‌شدن
پیش از رواج سامانه‌های رایانه‌ای، شرکت‌های هواپیمایی اطلاعات صندلی‌های فروخته‌شده و رزرو مسافران را به‌صورت دستی و با کارت‌ها، دفترها و تابلوهای مخصوص نگهداری می‌کردند.
افزایش سریع شمار مسافران پس از جنگ جهانی دوم سبب شد این روش برای شرکت‌های بزرگ هواپیمایی بسیار کند و دشوار شود.
برای دانستن اینکه در یک پرواز هنوز صندلی خالی وجود دارد یا نه، کارکنان دفاتر مختلف گاه ناچار بودند از طریق تلفن یا تلگراف با دفتر مرکزی تماس بگیرند.
رزرویزور
امریکن ایرلاینز و شرکت Teleregister در دههٔ ۱۹۴۰ مجموعه‌ای از سامانه‌های خودکار رزرو با نام Reservisor توسعه دادند.
نخستین نسخه‌ها الکترومکانیکی بودند و برای نمایش و به‌روزرسانی وضعیت ظرفیت پروازها استفاده می‌شدند. نخستین رزرویزور در فوریهٔ ۱۹۴۶ در دفتر رزرو امریکن ایرلاینز در بوستون نصب شد.[۹]
در سال ۱۹۵۲، امریکن ایرلاینز سامانهٔ الکترونیکی مگنترونیک رزرویزور را به کار گرفت که امکان دسترسی سریع‌تر به اطلاعات موجودی پروازها را فراهم می‌کرد.[۹]
با این حال، این سامانه‌ها هنوز همهٔ مراحل رزرو را خودکار نمی‌کردند و ثبت نام مسافر و بسیاری از عملیات دیگر جداگانه انجام می‌شد.
رزروِک
نخستین سامانهٔ رایانه‌ای رزرو هواپیمایی که به‌طور کامل عملیاتی شد، ReserVec متعلق به ترنس کانادا ایر لاینز، شرکت پیشین ایر کانادا، بود.
این سامانه توسط Ferranti Canada توسعه یافت. تحویل تجهیزات آن از آوریل ۱۹۶۱ آغاز شد و تا ژانویهٔ ۱۹۶۳ شرکت از روش‌های دستی به سامانهٔ رایانه‌ای منتقل شد.
سیبر
یکی از مهم‌ترین مراحل تاریخ سامانه‌های رزرو هواپیمایی توسعهٔ سیبر بود.
ایدهٔ این سامانه در دههٔ ۱۹۵۰ از همکاری امریکن ایرلاینز و آی‌بی‌ام شکل گرفت. هدف ایجاد سامانه‌ای بود که بتواند موجودی صندلی، نام مسافر، برنامهٔ سفر و اطلاعات مربوط به رزرو را در زمان نزدیک به واقعی نگهداری و پردازش کند.[۱۰]
سیبر در دههٔ ۱۹۶۰ عملیاتی شد و پایانه‌های کارکنان رزرو در شهرهای مختلف را از طریق شبکهٔ مخابراتی به رایانهٔ مرکزی متصل می‌کرد. کارکنان می‌توانستند موجودی صندلی را مشاهده کنند و رزرو را تقریباً بی‌درنگ ثبت کنند.[۱۰]
این سامانه فرایندی را که پیش‌تر ممکن بود بسیار طولانی باشد به چند ثانیه کاهش داد.
در ابتدا فقط کارکنان امریکن ایرلاینز به سیبر دسترسی مستقیم داشتند، اما در سال ۱۹۷۶ دسترسی آژانس‌های مسافرتی نیز به آن گسترش یافت.[۱۰]
تحول از ARS به CRS و GDS
سامانه‌های نخستین عمدتاً برای استفادهٔ داخلی یک شرکت هواپیمایی ساخته شده بودند. اما هنگامی که آژانس‌های مسافرتی به آنها متصل شدند و امکان رزرو پروازهای چند شرکت فراهم شد، ماهیت این سامانه‌ها تغییر کرد.
سامانه‌های رزرو هواپیمایی به‌تدریج به سامانه‌های رزرواسیون رایانه‌ای تکامل یافتند و برخی از این سامانه‌ها بعدها اساس سامانه‌های توزیع جهانی شدند.
آزادسازی صنعت هواپیمایی در ایالات متحده در اواخر دههٔ ۱۹۷۰ نیز اهمیت این سامانه‌ها را افزایش داد، زیرا شرکت‌های هواپیمایی آزادی بیشتری برای تعیین کرایه و رقابت در مسیرها پیدا کردند و مدیریت سریع قیمت، موجودی و توزیع اهمیت بیشتری یافت.
سامانه‌های امروزی
سامانه‌های رزرو هواپیمایی امروزی معمولاً دیگر یک نرم‌افزار مستقل ساده نیستند و در قالب سامانه‌های خدمات مسافر عرضه می‌شوند.
از نمونه‌های شناخته‌شده می‌توان به Altéa شرکت آمادئوس، SabreSonic شرکت سیبر، New Skies شرکت Navitaire، Crane PAX و SITA Horizon اشاره کرد.
Altéa امکان مدیریت رزرو، موجودی، صدور بلیت و کنترل خروج را در یک سامانهٔ یکپارچه فراهم می‌کند.[۱]
این سامانه‌ها همچنین با وبگاه و برنامهٔ تلفن همراه شرکت هواپیمایی، GDSها، سامانه‌های پرداخت، مدیریت درآمد، برنامه‌های وفاداری، سامانه‌های فرودگاهی و دیگر زیرساخت‌های فناوری شرکت مرتبط‌اند.
سامانه‌های رزرو در ایران
در صنعت هواپیمایی ایران نیز سامانه‌های مختلفی برای رزرو و صدور بلیت به کار رفته‌اند. نام‌هایی مانند گابریل، نیرا و سامانه‌های اختصاصی یا میزبانی‌شدهٔ شرکت‌های هواپیمایی در این حوزه شناخته شده‌اند.
در کاربرد فارسی این صنعت، واژهٔ «رزرواسیون» همچنان بسیار رایج است. برای نمونه، هواپیمایی صبا در فهرست خدمات الکترونیکی خود از عنوان «سامانهٔ رزرواسیون پرواز» استفاده می‌کند.[۲]
در منابع آموزشی و خدمات فناوری گردشگری نیز تعبیر «سیستم رزرواسیون بلیت هواپیما» برای سامانه‌هایی به کار می‌رود که جست‌وجوی پرواز، مشاهدهٔ ظرفیت، ایجاد PNR و صدور بلیت را امکان‌پذیر می‌کنند.[۳]
استانداردهای پیام‌رسانی
عملکرد سامانه‌های رزرو هواپیمایی وابسته به تبادل اطلاعات میان سامانه‌های متعدد است. شرکت هواپیمایی ممکن است لازم باشد اطلاعات رزرو را با شرکت هواپیمایی دیگری، GDS، آژانس مسافرتی یا سامانهٔ فرودگاهی مبادله کند.
یاتا برای این ارتباطات استاندارد AIRIMP را تدوین کرده است. این استاندارد قواعد و قالب‌های پیام‌های مربوط به رزرو مسافر، وضعیت ظرفیت، انتقال PNR، خدمات ویژه و دیگر اطلاعات رزرو را مشخص می‌کند.[۸]
در عملیات بین‌خطی، استاندارد بودن این پیام‌ها ضروری است؛ زیرا ممکن است بخش‌های مختلف سفر یک مسافر توسط چند شرکت هواپیمایی و چند سامانهٔ متفاوت پردازش شوند.
تحول به خرده‌فروشی مبتنی بر عرضه و سفارش
معماری سنتی سامانه‌های رزرو هواپیمایی بر چند رکورد جداگانه، از جمله PNR، بلیت الکترونیکی و اسناد خدمات جانبی متکی است.
در سال‌های اخیر صنعت هواپیمایی به سوی مدل‌های جدیدی حرکت کرده است که خدمات شرکت هواپیمایی را به شکل «عرضه» و «سفارش» مدیریت می‌کنند. برنامه‌هایی مانند قابلیت توزیع نوین یا NDC و ONE Order یاتا بخشی از این تحول‌اند.
هدف از این تغییر، نزدیک‌ترکردن فروش خدمات هواپیمایی به شیوهٔ خرده‌فروشی دیجیتال، یکپارچه‌کردن اطلاعات خرید مسافر و کاهش وابستگی به چندین رکورد قدیمی جداگانه است.
با این حال، سامانه‌های سنتی رزرو و PSS همچنان بخش مرکزی زیرساخت بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی‌اند و گذار به معماری‌های جدید به‌تدریج انجام می‌شود.
جستارهای وابسته
- بلیت هواپیما
- بلیت الکترونیکی
- پرونده نام مسافر
- سامانه رزرواسیون رایانه‌ای
- سامانه توزیع جهانی
- سامانه خدمات مسافر
- سامانه کنترل خروج
- پذیرش پرواز
- کد مبنای تعیین کرایه
- مدیریت درآمد شرکت هواپیمایی
- آژانس مسافرتی
- سیبر (سامانه رزرو)
- آمادئوس آی‌تی گروپ
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "Altéa Passenger Service System" (in English). آمادئوس آی‌تی گروپ. Retrieved 26 سپتامبر 2026.
- 1 2 «SABA AIRWAYS Official Website». هواپیمایی صبا. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: از پارامتر ناشناخته|نقل‌قول=صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 «سیستم‌های رزرواسیون بلیط هواپیما و معرفی انواع آن». سیتی نت. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «ثبت ذخیره». فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی. فرهنگستان زبان و ادب فارسی. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «سامانه رایانه‌ای اطلاعات و ذخیره جا». واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|وبگاه=و|اثر=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «بیش‌ذخیره». واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|وبگاه=و|اثر=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ "Airline reservations system". Wikipedia (in English). Retrieved 26 سپتامبر 2026.
- 1 2 "Airline Industry Reservations Interline Message Procedures (AIRIMP)" (in English). انجمن بین‌المللی ترابری هوایی. Retrieved 26 سپتامبر 2026.
- 1 2 Eklund, Jon (1994). "The Reservisor automated airline reservation system: combining communications and computing". IEEE Annals of the History of Computing (in English). 16: 62–69. doi:10.1109/85.251855.
- 1 2 3 "Sabre" (in English). آی‌بی‌ام. Retrieved 26 سپتامبر 2026.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Airline reservations system». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- بلیت هواپیما
- فناوری مسافرتی