کد مبنای تعیین کرایه
کد مبنای تعیین کرایه[۱] (انگلیسی: Fare basis code) کدی حرفی یا حرفی‌عددی است که شرکت‌های هواپیمایی برای شناسایی نوع مشخصی از کرایه و پیوند دادن آن با مقررات و محدودیت‌های مربوط به آن به کار می‌برند. کارکنان شرکت‌های هواپیمایی، آژانس‌های مسافرتی و سامانه‌های رزرواسیون با استفاده از این کد می‌توانند مقررات کرایه‌ای را که برای یک بلیت اعمال می‌شود بازیابی کنند.[۲]
هر شرکت هواپیمایی می‌تواند شمار زیادی کلاس رزرو یا کلاس کرایه تعریف کند که هریک قیمت و شرایط رزرو متفاوتی دارند. ازاین‌رو معنای دقیق بسیاری از کدها از یک شرکت به شرکت دیگر متفاوت است. این تفاوت‌ها ممکن است نشان دهند که بلیت با کرایهٔ کامل یا تخفیفی خریداری شده، بخشی از یک بستهٔ مسافرتی است، شرایط خاصی برای تغییر یا بازپرداخت دارد یا در چارچوب یک برنامه مسافر دائمی صادر شده است.
کد مبنای تعیین کرایه را نباید با «کلاس رزرو» یکی دانست. نخستین نویسهٔ کد معمولاً حرفی است که کلاس رزرو را نشان می‌دهد و غالباً با حرفی که صندلی در سامانهٔ رزرواسیون تحت آن رزرو شده یکسان است؛ اما کد کامل می‌تواند نویسه‌های دیگری نیز داشته باشد که محدودیت‌ها و ویژگی‌های کرایه را مشخص می‌کنند. این کدها معمولاً چند نویسه دارند و می‌توانند تا هشت نویسه طول داشته باشند.[۲]
کلاس رزرو
نخستین نویسهٔ کد مبنای تعیین کرایه تقریباً همیشه یک حرف است و معمولاً با کلاس رزرو همان بخش پرواز مطابقت دارد.[۳] کلاس‌های رزرو ابزار مدیریت درآمد شرکت‌های هواپیمایی‌اند و به شرکت اجازه می‌دهند تعیین کند چه تعداد صندلی با هر سطح کرایه فروخته شود.
برای نمونه، اگر در یک پرواز هنوز تعدادی صندلی کلاس اقتصادی موجود باشد، سامانهٔ رزرواسیون ممکن است موجودی را به شکلی مانند زیر نمایش دهد:
Y7 K5 M4 T6 E3
در چنین نمایشی هر حرف یک کلاس رزرو و عدد پس از آن شمار صندلی‌هایی را نشان می‌دهد که سامانه در آن کلاس برای رزرو عرضه می‌کند. بعضی کلاس‌ها ممکن است برای فروش مستقیم در اختیار آژانس‌ها نباشند و برای کاربردهایی مانند اتصال پروازهای بین‌المللی، برنامه‌های وفاداری یا سفر کارکنان شرکت هواپیمایی نگه داشته شوند.
کدهای رزرو امروزی تا اندازهٔ زیادی وابسته به شرکت هواپیمایی‌اند و یک حرف واحد می‌تواند در شرکت‌های مختلف معنای متفاوتی داشته باشد.[۴] بااین‌حال، چند حرف در صنعت هواپیمایی به‌طور گسترده با کلاس‌های معینی پیوند یافته‌اند:
| کد | معنای رایج |
|---|---|
F |
درجهٔ یک با کرایهٔ کامل، در شرکت‌هایی که درجهٔ یک را جدا از کلاس تجاری ارائه می‌کنند |
J |
کلاس تجاری با کرایهٔ کامل |
W |
کلاس اقتصادی ممتاز با کرایهٔ کامل در بسیاری از شرکت‌ها |
Y |
کلاس اقتصادی با کرایهٔ کامل |
الگوهای رایج در کد
نویسه‌های پس از حرف نخست ممکن است اطلاعاتی دربارهٔ شرایط کرایه منتقل کنند. این الگوها تاریخی‌اند و الزاماً در همهٔ شرکت‌های هواپیمایی یا همهٔ کرایه‌های امروزی به یک شکل به کار نمی‌روند.[۵]
| کد یا نویسه | جایگاه معمول | مفهوم |
|---|---|---|
E |
معمولاً حرف دوم | در برخی کدهای سنتی نشان‌دهندهٔ «کرایهٔ گشت» یا کرایه‌ای بوده است که معمولاً حداقل و حداکثر مدت اقامت داشت و بیشتر برای سفرهای تفریحی در نظر گرفته می‌شد. |
| عدد | بخش‌های پسین کد | ممکن است حداکثر مدت اقامت را نشان دهد. برای نمونه، YE45 می‌تواند کرایهٔ اقتصادیِ گشت با حداکثر اقامت ۴۵ روز و YE3M حداکثر اقامت سه‌ماهه را نشان دهد. |
H یا L |
غیر از نویسهٔ نخست | به‌ترتیب می‌تواند نشان‌دهندهٔ فصل پرتقاضا و کم‌تقاضا باشد. |
W یا X |
غیر از نویسهٔ نخست | در برخی کدها برای تمایز سفر آخر هفته از روزهای کاری استفاده شده است. تعریف دقیق آخر هفته می‌تواند میان شرکت‌ها و بازارها متفاوت باشد. |
OW |
معمولاً پس از کد رزرو در برخی کرایه‌ها | کرایهٔ یک‌طرفه |
RT |
معمولاً پس از کد رزرو در برخی کرایه‌ها | کرایهٔ رفت‌وبرگشت |
| کد دوحرفی کشور | اغلب در پایان کد | ممکن است بازار یا جهت جغرافیایی کرایهٔ بین‌المللی را مشخص کند. برای نمونه، دو کرایهٔ مشابه در دو جهت می‌توانند پسوند کشور مبدأ متفاوتی داشته باشند. |
CH |
معمولاً در پایان | کرایهٔ کودک |
IN |
معمولاً در پایان | کرایهٔ نوزاد |
کدهای ویژهٔ شرکت‌های هواپیمایی
شرکت‌های هواپیمایی افزون بر الگوهای عمومی، کدهای ویژهٔ خود را می‌سازند. این بخش از کدگذاری استاندارد واحدی ندارد و بعضی کدها تنها برای مدت کوتاه یا برای یک محصول، بازار یا قرارداد خاص استفاده می‌شوند.
برای نمونه، یک شرکت می‌تواند نام تجاری یک نوع کرایه را به‌صورت کوتاه‌شده در کد مبنای تعیین کرایه بگنجاند. همچنین ممکن است کدی برای کرایهٔ قراردادی یک شرکت یا سازمان خاص ساخته شود. چنین کرایه‌هایی معمولاً تنها برای آژانس‌ها یا سامانه‌هایی دیده می‌شوند که اجازهٔ فروش آنها را دارند.
برخی کدها نیز به گروه‌های خاص مسافران مربوط‌اند؛ از جمله کارکنان دولت یا نیروهای نظامی در بعضی کشورها. در صنعت هواپیمایی، ID و AD نیز به‌ترتیب برای برخی تخفیف‌های کارکنان صنعت و کارکنان آژانس‌های مسافرتی به کار رفته‌اند. گاهی عددی پس از آنها درصد تخفیف را نشان می‌دهد؛ برای نمونه AD75 می‌تواند به تخفیفی معادل ۷۵ درصد از کرایهٔ مرجع اشاره کند.[۶]
مقررات کرایه
هر کد مبنای تعیین کرایهٔ منتشرشده به کرایه‌ای مشخص برای سفر میان نقاط معین، با یک شرکت هواپیمایی و تحت مجموعه‌ای از شرایط مربوط است. مقررات کرایه می‌تواند مواردی از این دست را تعیین کند:
- پروازهایی که استفاده از کرایه در آنها مجاز یا غیرمجاز است؛
- امکان استفاده برای سفر یک‌طرفه یا رفت‌وبرگشت؛
- شرایط تغییر بلیت یا بازپرداخت؛
- محدودیت‌های مربوط به پرواز اتصالی و توقف بین‌راهی؛
- حداقل یا حداکثر مدت اقامت؛
- مجاز بودن یا نبودن سفر با مسیر باز؛
- امکان ترکیب کرایه با کرایه‌های دیگر؛
- الزام به خرید بلیت شمار معینی روز پیش از سفر.
این مقررات معمولاً به شکلی ساخت‌یافته در سامانه‌های قیمت‌گذاری ثبت می‌شوند تا سامانه توزیع جهانی بتواند سازگاری یک برنامهٔ سفر با مقررات کرایه را به‌طور خودکار بررسی کند.
ساخت کرایه
ساخت کرایه فرایند به‌کارگیری یک یا چند کرایه برای پوشش بخش‌های مختلف برنامهٔ سفر و محاسبهٔ قیمت نهایی بلیت است. نتیجهٔ این محاسبه در سامانه‌های حرفه‌ای رزرواسیون می‌تواند به‌صورت رشته‌ای از کدهای استاندارد نمایش داده شود.
برای نمونه، یک خط محاسبهٔ کرایه می‌تواند چنین باشد:
HKG LX X/ZRH LX ARN 598.78SCLA /-CPH SK X/AMS KL RDU 371.37ACLA NUC970.15 END ROE7.849222 XT ...
اجزای این رشته مسیر سفر، شرکت‌های حمل‌کننده، نقاط اتصال، مبالغ کرایه، نوع کرایه و اطلاعات مربوط به تبدیل ارز و مالیات‌ها را نشان می‌دهند. در نمونهٔ بالا، مسیر از هنگ کنگ آغاز می‌شود، بخشی از سفر با سوئیس اینترنشنال ایرلاینز و از راه زوریخ انجام می‌شود، سپس مسیر به استکهلم، کپنهاگ، آمستردام و رالی ادامه می‌یابد.
در خطوط محاسبهٔ کرایه، NUC نشان‌دهندهٔ «واحد خنثای پول» برای محاسبهٔ بین‌المللی کرایه، END نشان‌دهندهٔ پایان محاسبه و ROE نشان‌دهندهٔ نرخ تبدیل است. XT نیز می‌تواند برای نمایش مجموعه‌ای از مالیات‌ها و هزینه‌های افزوده‌شده به بلیت به کار رود.[۷]
ساخت کرایه به‌دلیل شمار زیاد مقررات و محدودیت‌های ممکن فرایندی پیچیده است. امروزه بخش عمدهٔ آن را سامانه‌های رایانه‌ای به‌طور خودکار انجام می‌دهند. بااین‌حال، سامانه لزوماً در همهٔ حالت‌ها مناسب‌ترین کرایه را برای نیاز مسافر پیدا نمی‌کند؛ ازاین‌رو در محیط‌های حرفه‌ای امکان ساخت دستی کرایه نیز وجود دارد. در این روش، کارگزار کرایه‌های مناسب را پیدا می‌کند و آنها را با رعایت مقررات مربوط بر برنامهٔ سفر اعمال می‌کند.
چند مبنای تعیین کرایه در یک بلیت
یک بلیت دارای چند بخش پرواز می‌تواند بیش از یک کد مبنای تعیین کرایه داشته باشد. این حالت به‌ویژه زمانی رخ می‌دهد که سفر با چند شرکت هواپیمایی انجام شود یا بخش‌های مختلف سفر در کلاس‌های رزرو متفاوت باشند.
شرکت صادرکنندهٔ بلیت ممکن است برای گنجاندن پرواز شرکت‌های دیگر در همان بلیت، با آنها توافق بین‌خطی داشته باشد. در صورت تغییر برنامهٔ سفر، مقررات کرایه‌های مختلف باید بررسی شوند و در برخی شرایط سخت‌گیرانه‌ترین محدودیت یا بیشترین هزینهٔ تغییر ممکن است بر تغییر موردنظر اثر بگذارد.
سامانه‌های توزیع جهانی
در سامانه‌های توزیع جهانی، کد مبنای تعیین کرایه معمولاً در نمایش اطلاعات کرایه دیده می‌شود و لزوماً در نمایش سادهٔ موجودی صندلی‌ها ظاهر نمی‌شود. سامانه‌های رزرواسیون امروزی می‌توانند جستجو را بر پایهٔ عواملی مانند زمان پرواز، پایین‌ترین قیمت یا ویژگی‌های کرایه انجام دهند؛ ازاین‌رو کارگزار برای یافتن گزینهٔ مناسب همیشه ناچار نیست ابتدا ساختار خود کد را تفسیر کند.
نمایش روی بلیت
کد مبنای تعیین کرایه معمولاً در اطلاعات بلیت هواپیما ثبت می‌شود. در بلیت‌های کاغذی قدیمی این کد در کوپن مربوط به هر بخش پرواز درج می‌شد. در بلیت‌های الکترونیکی نیز ممکن است در جزئیات هر پرواز یا در اطلاعات مربوط به کرایه نمایش داده شود.
جستارهای وابسته
- کلاس سفر
- کلاس رزرو
- بلیت هواپیما
- بلیت الکترونیکی
- سامانه توزیع جهانی
- مدیریت درآمد
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ «مبنای تعیین کرایه». واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|وبگاه=و|اثر=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 "Fun with Fare Basis Codes". Cranky Flier (in English). 25 ژوئیه 2007. Retrieved 26 سپتامبر 2026.
- ↑ Galileo 360°: V1 Course Book (in English). Galileo Travelport. 2009. p. 9.
- ↑ Galileo 360°: V1 Course Book (in English). Galileo Travelport. 2009. p. 12.
- ↑ Galileo 360°: V1 Course Book (in English). Galileo Travelport. 2009. pp. 13–16.
- ↑ Galileo 360°: V1 Course Book (in English). Galileo Travelport. 2009. pp. 13–16.
- ↑ "Fare calculation symbols and explanations". Amadeus (in English). Retrieved 26 سپتامبر 2026.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Fare basis code». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
- بلیت هواپیما
- قیمت‌گذاری