پیوند ریلی فرودگاه
پیوند ریلی فرودگاه (انگلیسی: Airport rail link) نوعی خدمات ترابری ریلی است که یک فرودگاه را به شهر نزدیک یا شبکهٔ راه‌آهن و حمل‌ونقل شهری آن متصل می‌کند. در برخی فرودگاه‌ها قطار مستقیماً از پایانهٔ فرودگاه به شهر می‌رود، در حالی که در برخی دیگر مسافر باید میان قطار و یک قطار خودکار فرودگاهی یا اتوبوس شاتل جابه‌جا شود.
پیوند ریلی می‌تواند سفر میان شهر و فرودگاه را سریع‌تر کند و امکان جابه‌جایی آسان‌تر میان هواپیما و دیگر وسایل ترابری عمومی را فراهم آورد. برای فرودگاه نیز دسترسی بهتر کارکنان و مسافران از مزایای آن است. چنین سامانه‌هایی همچنین می‌توانند به کاهش ترافیک جاده‌ای و آلودگی ناشی از سفرهای زمینی به فرودگاه کمک کنند.
تاریخچه
پیوندهای ریلی فرودگاهی دهه‌هاست که به‌ویژه در اروپا و ژاپن رواج دارند. گسترش گستردهٔ چنین سامانه‌هایی در آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، آفریقا، اقیانوسیه و دیگر بخش‌های آسیا نسبتاً دیرتر صورت گرفته است.
برخی از نخستین ایستگاه‌های راه‌آهن بین‌شهری که به فرودگاه‌ها خدمات می‌دادند عبارت‌اند از:
| ایستگاه | کشور | آغاز کار | توضیح |
|---|---|---|---|
| دون موئنگ | تایلند | ۱۸۹۸ | به فرودگاه بین‌المللی دون موئنگ که در سال ۱۹۲۴ گشایش یافت خدمات می‌دهد. |
| شونفلد | آلمان | ۱۹۵۱ | در آغاز به فرودگاه برلین شونفلد و بعدها به پایانهٔ ۵ فرودگاه برلین براندنبورگ خدمات می‌داد. |
| فرودگاه گاتویک | بریتانیا | ۱۹۵۸ | برای ایجاد دسترسی مستقیم به فرودگاه گاتویک بازسازی شد.[۱] |
| فرودگاه بروکسل-زاونتم | بلژیک | ۱۹۵۸ | به فرودگاه بروکسل خدمات می‌دهد. |
| ایستگاه راه‌آهن دوربرد فرودگاه فرانکفورت | آلمان | ۱۹۷۲ | به فرودگاه فرانکفورت خدمات می‌دهد. |
نخستین ایستگاه قطارشهری تندرو که برای ارتباط با یک فرودگاه ساخته شد، ایستگاه «فلوگهافن» در خط ۶ متروی برلین بود که در سال ۱۹۲۷ برای دسترسی مستقیم به فرودگاه برلین تمپلهوف گشایش یافت. این ارتباط در سال ۱۹۳۷ حذف شد و ایستگاه پیشین آن، پلاتس در لوفت‌بروکه، نقش ایستگاه دسترسی به فرودگاه را بر عهده گرفت. این وضعیت تا بسته‌شدن فرودگاه تمپلهوف در سال ۲۰۰۸ ادامه داشت.
از دیگر نمونه‌های اولیه، ایستگاه فرودگاه در خط آبی متروی بوستون بود که در سال ۱۹۵۲ گشایش یافت و در سال ۲۰۰۴ بازسازی شد. در این سامانه، مسافر برای رسیدن از ایستگاه به پایانهٔ فرودگاه باید مسیر کوتاهی را با اتوبوس شاتل طی کند.
در سال ۱۹۶۸ نیز خط قرمز قطارشهری کلیولند مستقیماً به فرودگاه بین‌المللی کلیولند هاپکینز رسید. این اتصال به‌عنوان نخستین خدمات مستقیم قطارشهری به یک فرودگاه در نیمکرهٔ غربی شناخته می‌شود.[۲][۳]
مونوریل توکیو که در سال ۱۹۶۴ گشایش یافت، نخستین پیوند ریلی فرودگاهی ژاپن بود. پایانهٔ جنوبی اصلی آن در زیر پایانهٔ داخلی قدیمی فرودگاه هانه‌دا قرار داشت. با گسترش فرودگاه هانه‌دا بر زمین‌های استحصال‌شده از خلیج توکیو از دههٔ ۱۹۸۰ تا دههٔ ۲۰۱۰، مونوریل نیز به سوی پایانه‌های جدید امتداد یافت و ایستگاه پایانی قدیمی بعدها «تنکوباشی» نام گرفت.[۴]
انواع پیوند
پیوند ریلی فرودگاه می‌تواند بخشی از شبکهٔ راه‌آهن بین‌شهری، قطار حومه‌ای، مترو، قطار سبک شهری یا سامانه‌ای اختصاصی برای فرودگاه باشد. در برخی موارد نیز ایستگاه راه‌آهن در خود پایانه قرار ندارد و بخش پایانی سفر با قطار خودکار یا اتوبوس انجام می‌شود.
قطار تندرو و بین‌شهری
قطار تندرو یا قطار بین‌شهری می‌تواند فرودگاه را مستقیماً به یک یا چند شهر پیرامون متصل کند. ایجاد چنین خدمتی اغلب نیازمند ساخت خط تازه یا احداث یک شاخهٔ فرعی از خط اصلی راه‌آهن است.
این قطارها در بسیاری از موارد نسبت به خدمات معمول حمل‌ونقل شهری کرایهٔ بیشتری دارند و فاصلهٔ زمانی حرکت آنها نیز بیشتر است؛ برای نمونه ممکن است هر نیم ساعت یک قطار حرکت کند. در مقابل، امکاناتی مانند جای ویژهٔ چمدان، پریز برق، اینترنت بی‌سیم و توالت بیشتر در آنها دیده می‌شود.
ادغام فرودگاه‌ها با شبکه‌های قطار تندرو و بین‌شهری در برخی کشورها به همکاری میان شرکت‌های هواپیمایی و راه‌آهن انجامیده است و مسافر می‌تواند بلیتی خریداری کند که هم پرواز و هم بخش ریلی سفر را دربر بگیرد.
در اروپا برخی فرودگاه‌ها مستقیماً به شبکه‌های قطار تندرو متصل شده‌اند؛ از جمله فرودگاه شارل دوگل پاریس که قطارهای داخلی و بین‌المللی ت‌ژ‌و در آن توقف می‌کنند و فرودگاه فرانکفورت که به قطارهای اینترسیتی اکسپرس متصل است. برخی از این ایستگاه‌های راه‌آهن حتی دارای کد یاتا هستند.
قطار منطقه‌ای و حومه‌ای
نوع دیگری از پیوند ریلی، قطار سریع ویژهٔ فرودگاه یا قطار حومه‌ای است که فرودگاه را مستقیماً به مرکز شهر متصل می‌کند. این شیوه به‌ویژه هنگامی به کار می‌رود که فرودگاه در بیرون از محدودهٔ اصلی شهر قرار دارد و به شبکهٔ مترو یا دیگر سامانه‌های حمل‌ونقل انبوه شهری نزدیک نیست.
قطار می‌تواند از ترکیبی از خطوط موجود و خطوط تازه‌ساخته استفاده کند و گاه ناوگانی اختصاصی برای خدمات فرودگاه در نظر گرفته می‌شود.
این خدمات نیز مانند قطارهای بین‌شهری فرودگاهی اغلب کرایه‌ای بالاتر، تعداد حرکت کمتر و امکانات بیشتری برای مسافران و چمدان‌های آنان دارند.
از نمونه‌های شناخته‌شده می‌توان به لئوناردو اکسپرس میان فرودگاه لئوناردو داوینچی-فیومیچینو و رم، ناریتا اکسپرس میان فرودگاه بین‌المللی ناریتا و توکیو و یونیون پیرسون اکسپرس میان فرودگاه بین‌المللی پیرسون تورنتو و تورنتو اشاره کرد.
قطارشهری تندرو و قطار سبک شهری
اگر فرودگاه در داخل شهر یا نزدیک محدودهٔ شهری ساخته شده باشد، می‌توان مترو، قطارشهری تندرو یا قطار سبک شهری را مستقیماً تا فرودگاه امتداد داد. چنین روشی فرودگاه را بخشی از شبکهٔ عادی حمل‌ونقل عمومی شهر می‌کند و امکان سفر مستقیم از محله‌ها و حومه‌های مختلف به فرودگاه را فراهم می‌آورد.
این سامانه‌ها معمولاً دفعات حرکت بیشتری دارند؛ برای نمونه ممکن است قطار هر پنج دقیقه حرکت کند. با این حال، به دلیل شمار زیاد ایستگاه‌های میان راه، سفر آنها تا مرکز شهر ممکن است از قطار اختصاصی فرودگاه طولانی‌تر باشد.
از سوی دیگر، چون واگن‌های مترو و قطار سبک شهری عمدتاً برای جابه‌جایی شمار زیادی مسافر طراحی شده‌اند، معمولاً فضای اختصاصی زیادی برای چمدان ندارند.
از نمونه‌ها می‌توان به خط شرق–غرب شبکهٔ ام‌آرتی سنگاپور در فرودگاه چانگی سنگاپور، خط نقره‌ای متروی واشینگتن در فرودگاه بین‌المللی دالس واشینگتن، خط کانادا در ونکوور و خط نارنجی سامانهٔ ریلی دالاس در فرودگاه بین‌المللی دالاس-فورت ورث اشاره کرد.
اتصال راه‌آهن با قطارک فرودگاهی
در برخی فرودگاه‌ها خط اصلی راه‌آهن تا نزدیکی فرودگاه می‌رسد، اما ایستگاه مستقیماً در کنار همهٔ پایانه‌ها قرار ندارد. در این حالت مسافر در ایستگاه راه‌آهن به یک سامانهٔ خودکار کوتاه‌برد، مانند قطار خودکار فرودگاهی، منتقل می‌شود و با آن به پایانه می‌رود.
این روش معمولاً هزینهٔ ساخت را نسبت به امتداد خط اصلی راه‌آهن تا تک‌تک پایانه‌ها کاهش می‌دهد، اما تنها در صورتی عملی است که یک خط راه‌آهن از نزدیکی فرودگاه عبور کند.
در بعضی فرودگاه‌ها قطار اصلی تنها به برخی پایانه‌ها دسترسی مستقیم دارد. برای نمونه، در فرودگاه بین‌المللی سان فرانسیسکو مسافران برخی پایانه‌ها می‌توانند مستقیماً از قطار استفاده کنند، در حالی که برای رسیدن به برخی دیگر باید از سامانهٔ داخلی جابه‌جایی مسافر استفاده کنند.
قطارک‌های فرودگاهی اغلب افزون بر پایانه‌ها، پارکینگ‌ها، هتل‌های فرودگاهی و مراکز اجاره خودرو را نیز به یکدیگر متصل می‌کنند.
نمونه‌های دیگر این شیوه عبارت‌اند از ارتباط فرودگاه بین‌المللی سوئکارنو-هتا با ایستگاه راه‌آهن فرودگاه از طریق قطار خودکار داخلی، اتصال فرودگاه لوتن لندن به ایستگاه لوتن ایرپورت پارک‌وی با لوتن دارت و اتصال فرودگاه اورلی پاریس به ایستگاه آنتونی از طریق اورلی‌وال.
اتصال راه‌آهن با اتوبوس شاتل
راه‌حل دیگری آن است که ایستگاه راه‌آهن در نزدیکی فرودگاه ساخته شود و بخش پایانی سفر با اتوبوس شاتل انجام گیرد. مسافر در ایستگاه از قطار پیاده می‌شود و با اتوبوس به پایانهٔ فرودگاه می‌رود.
مهم‌ترین مزیت این روش آن است که اتوبوس به زیرساخت تخصصی و پرهزینهٔ ریلی نیاز ندارد و از این رو در فرودگاه‌های کوچک‌تر یا فرودگاه‌های ارزان‌قیمت بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در مقابل، مسافر ممکن است برای رسیدن اتوبوس و ادامهٔ سفر منتظر بماند و چنین اتصالی معمولاً نسبت به قطار مستقیم جذابیت کمتری برای مسافران دارد.
از نمونه‌های این شیوه می‌توان به ارتباط فرودگاه بین‌المللی شیجیاژوانگ ژنگ‌دینگ با ایستگاه راه‌آهن فرودگاه ژنگ‌دینگ، فرودگاه بین‌المللی سالوادور با ایستگاه نزدیک آن و فرودگاه بین‌المللی میلواکی میچل با ایستگاه راه‌آهن فرودگاه میلواکی اشاره کرد.
نمونه‌های امروزی
قطار تندرو و بین‌شهری
از فرودگاه‌هایی که مستقیماً به خدمات قطار بین‌شهری یا تندرو دسترسی دارند می‌توان به فرودگاه آمستردام اسخیپول با ارتباط ریلی به شهرهای مختلف هلند، فرودگاه زوریخ با ارتباط با شهرهای گوناگون سوئیس و فرودگاه بین‌المللی پکن داکسینگ با ارتباط ریلی با شهرهای دیگر چین اشاره کرد.
قطار منطقه‌ای و حومه‌ای
نمونه‌های این گروه عبارت‌اند از:
- پیوند ریلی فرودگاه بانکوک میان فرودگاه سوارنابومی و بانکوک
- ناریتا اکسپرس میان فرودگاه بین‌المللی ناریتا و توکیو
- یونیون پیرسون اکسپرس میان فرودگاه بین‌المللی پیرسون تورنتو و تورنتو
- لئوناردو اکسپرس میان فرودگاه لئوناردو داوینچی-فیومیچینو و رم
مترو و قطار سبک شهری
از نمونه‌های اتصال مستقیم فرودگاه به شبکهٔ حمل‌ونقل شهری می‌توان به این موارد اشاره کرد:
- خط شرق–غرب شبکهٔ ریلی سنگاپور از ایستگاه فرودگاه چانگی به دیگر بخش‌های شهر
- خط نقره‌ای متروی واشینگتن از فرودگاه بین‌المللی دالس واشینگتن به واشینگتن، دی.سی.
- خط کانادا از فرودگاه بین‌المللی ونکوور به ونکوور
- خط نارنجی در دالاس از فرودگاه بین‌المللی دالاس-فورت ورث به شهر
راه‌آهن همراه با قطارک فرودگاهی
نمونه‌های این نوع اتصال عبارت‌اند از:
- فرودگاه بین‌المللی سوئکارنو-هتا و قطار خودکار داخلی آن برای اتصال پایانه‌ها به ایستگاه راه‌آهن فرودگاه
- فرودگاه لوتن لندن و لوتن دارت برای اتصال فرودگاه به ایستگاه لوتن ایرپورت پارک‌وی
- فرودگاه اورلی پاریس و اورلی‌وال برای اتصال فرودگاه به ایستگاه آنتونی
راه‌آهن همراه با اتوبوس شاتل
نمونه‌های این شیوه عبارت‌اند از:
- فرودگاه بین‌المللی شیجیاژوانگ ژنگ‌دینگ و اتوبوس شاتل آن به ایستگاه فرودگاه ژنگ‌دینگ
- فرودگاه بین‌المللی سالوادور و اتوبوس اتصال‌دهندهٔ آن به ایستگاه نزدیک فرودگاه
- فرودگاه بین‌المللی میلواکی میچل و اتوبوس اتصال‌دهندهٔ آن به ایستگاه راه‌آهن فرودگاه میلواکی
جستارهای وابسته
- ترابری میان‌وجهی مسافر
- همکاری هواپیما و راه‌آهن
- فهرست ایستگاه‌های راه‌آهن دارای کد یاتا
- فهرست سامانه‌های پیوند ریلی فرودگاه
- قطار فرودگاه
- اتوبوس فرودگاه
منابع
- ↑ "1958: Queen opens revamped Gatwick" (in انگلیسی). بی‌بی‌سی. Retrieved 1 نوامبر 2024.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Urban Transportation". دانشنامهٔ تاریخ کلیولند (in انگلیسی). Retrieved 1 نوامبر 2024.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Hritz, Thomas M. (16 نوامبر 1968). "Rails Link Cleveland To Airport". Pittsburgh Post-Gazette (in انگلیسی). p. 3.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "天空橋 見上げれば広がる青い空" (in ژاپنی). نیهون کیزای شیمبون. 18 ژانویه 2014. Retrieved 19 ژانویه 2014.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Airport rail link». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- ترابری ریلی مسافربری
- خطهای راه‌آهن فرودگاهی
- زیرساختهای فرودگاه