سرویس بهداشتی هواگرد
دستشویی هواپیما یا توالت هواپیما اتاقک کوچکی در یک هواگرد است که دارای توالت و روشویی است. وجود دستشویی در هواپیماهای مسافربری معمول است، به‌جز برخی هواپیماهایی که برای پروازهای کوتاه‌برد به کار می‌روند. توالت‌های هواپیما در گذشته عمدتاً از نوع توالت شیمیایی بودند، اما بسیاری از هواپیماهای امروزی به‌جای آن از سامانهٔ تخلیه خلأ استفاده می‌کنند.
تاریخچه
از نخستین هواپیماهایی که به توالت مجهز شدند می‌توان به هندلی پیج تایپ دبلیو در ۱۹۱۹، دی هاویلند دانکاستر در ۱۹۲۱ و کاپرونی کا.۶۰ در همان سال اشاره کرد.[۱] کاپرونی کا.۶۰ با این حال در دومین پرواز خود سقوط کرد و هرگز وارد خدمت نشد. هواپیمای مسافربری هندلی پیج اچ‌پی.۴۲ که در سال ۱۹۲۸ طراحی شد نیز در نزدیکی بخش میانی هواپیما دارای دستشویی بود.[۲]
قایق پرندهٔ بریتانیایی سوپرمارین استرانرر که نخستین بار در سال ۱۹۳۴ پرواز کرد، به توالتی مجهز بود که مستقیماً به هوای آزاد راه داشت. هنگامی که درپوش آن در حال پرواز بالا برده می‌شد، جریان هوا صدایی شبیه سوت ایجاد می‌کرد و همین ویژگی سبب شد هواپیما لقب طنزآمیز «مستراح سوت‌زن» را بگیرد.[۳] قایق پرندهٔ شورت ساندرلند که از ۱۹۳۸ تا ۱۹۶۷ در خدمت نظامی بود، در مقایسه امکانات بهتری داشت و به یک توالت سیفون‌دار چینی مجهز بود.
در جریان جنگ جهانی دوم، بمب‌افکن‌های بزرگی چون بوئینگ بی-۱۷ فلایینگ فورترس آمریکایی و آورو لنکستر بریتانیایی دارای توالت شیمیایی بودند. این توالت‌ها اساساً سطلی دارای نشیمن و درپوش بودند و در نیروی هوایی بریتانیا، به نام شرکت سازنده‌شان «اِلسان» نامیده می‌شدند. این توالت‌ها اغلب سرریز می‌کردند و استفاده از آنها دشوار بود. سرمای شدید در ارتفاع بالا نیز خدمه را وادار می‌کرد چندین لایه لباس ضخیم بپوشند و از سوی دیگر، خلبان ممکن بود بدون هشدار قبلی ناچار به مانورهای شدید گریز شود؛ در چنین شرایطی امکان واژگون‌شدن سطل و پخش‌شدن محتویات آن وجود داشت.
این توالت‌ها میان خدمهٔ بمب‌افکن‌ها محبوب نبودند و خدمه تا حد امکان از استفاده از آنها پرهیز می‌کردند، به‌ویژه چون هنگام چرخش یا متمایل‌شدن هواپیما امکان واژگونی آنها وجود داشت.[۴] برخی خدمه ترجیح می‌دادند در بطری ادرار کنند یا برای دفع مدفوع از جعبه‌های مقوایی استفاده کنند و سپس آنها را از هواپیما بیرون بیندازند. در نبود چنین ظرف‌هایی، گاه خدمه از محفظهٔ بمب برای ادرار کردن یا از دهانه‌های مسلسل‌های جانبی برای بیرون انداختن فضولات استفاده می‌کردند.[۴]
هواگردهای کوچک
در جنگ جهانی دوم، هواپیماهای کوچک‌تر مانند جنگنده‌ها به وسیله‌ای موسوم به «لولهٔ ادرار» مجهز می‌شدند. این وسیله از یک قیف متصل به شلنگی تشکیل می‌شد که انتهای آن به بیرون هواپیما راه داشت و برای ادرار کردن استفاده می‌شد. استفاده از این وسیله دشوار بود و در سرمای شدید ارتفاع بالا ممکن بود یخ بزند و مسدود شود.[۴]
گونه‌هایی از این سامانه هنوز در برخی هواگردهای نظامی جدید و هواپیماهای کوچک خصوصی به کار می‌روند، هرچند استفاده از آنها برای زنان دشوارتر است. خلبانان مرد بادپر در پروازهای طولانی ممکن است از کاتتر خارجی استفاده کنند که ادرار را در کیسه‌ای جمع می‌کند یا از طریق لوله‌ای به بیرون هواپیما می‌فرستد. در حالت دوم، سامانه باید به گونه‌ای طراحی شود که جریان ادرار با بخش‌های دیگر هواپیما تماس پیدا نکند، زیرا چنین تماسی ممکن است در درازمدت سبب خوردگی شود.[۵]
راه‌حل دیگر، به‌ویژه در مأموریت‌های طولانی هواگردهای گشت دریایی که خلبان برای مدتی طولانی به صندلی خود بسته است، استفاده از کیسه‌های زیپ‌دار حاوی مادهٔ اسفنجی و جاذب است که پس از پایان پرواز دور انداخته می‌شوند.
هواپیماهای مسافربری
.jpg)
تعداد دستشویی‌های موجود به ازای هر مسافر در هواپیماها بسته به شرکت هواپیمایی و نوع هواپیما بسیار متفاوت است. در هواپیماهای آمریکای شمالی، از جمله هواپیماهای شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت، شرکت‌های چارتر و شرکت‌های دارای پرواز برنامه‌ای، نسبت معمولِ حداقلی تقریباً یک دستشویی به ازای هر ۵۰ مسافر است.
با این حال، مسافران کلاس درجه‌یک و کلاس تجاری ممکن است به چند دستشویی دسترسی داشته باشند که عمدتاً برای استفادهٔ همین مسافران در نظر گرفته شده‌اند. این نسبت نیز میان شرکت‌های هواپیمایی بسیار متفاوت است و در برخی کابین‌های درجه‌یک ممکن است به یک دستشویی برای هر ۱۲ مسافر برسد. افزون بر این، بسیاری از شرکت‌هایی که پروازهای دوربرد انجام می‌دهند برای مسافرانی که بهای بیشتری می‌پردازند، دستشویی‌های بزرگ‌تری در نظر می‌گیرند.
برخی هواپیماهای منطقه‌ای کوچک که برای پروازهای کوتاه‌برد طراحی شده‌اند ممکن است اصلاً دستشویی نداشته باشند. در سال‌های اخیر برخی شرکت‌های هواپیمایی منطقه‌ای در آمریکای شمالی برای کاهش وزن هواپیما، مصرف سوخت و هزینه‌های خدمات، از پرکردن مخزن آب آشامیدنی روشویی دستشویی خودداری کرده‌اند. در چنین مواردی برای رعایت بهداشت دستمال مرطوب در اختیار مسافران قرار داده می‌شود.
انواع
دستشویی‌های هواپیماهای امروزی تجهیزات نسبتاً پرهزینه‌ای هستند و طراحی و توسعهٔ آنها مستلزم سرمایه‌گذاری قابل‌توجه اولیه و بلندمدت است. شرکت‌های هواپیمایی و سازندگان هواپیما پیوسته در پی بهبود طراحی این بخش برای افزایش کارایی و کاهش هزینهٔ تولید هستند، در حالی که باید استانداردهای لازم ایمنی، بهداشت و آسایش نیز حفظ شود.
به همین دلیل، بسیاری از دستشویی‌های جدید دیگر از نوع قدیمی «توالت شیمیایی با آب آبیِ بازچرخانی‌شونده و تخلیهٔ برقی» نیستند. سازندگان به‌تدریج به فناوری تخلیه خلأ روی آورده‌اند که مواد جامد و مایع را از کاسهٔ توالت خارج می‌کند. یکی از سامانه‌های مرتبط در سال ۱۹۷۵ ثبت اختراع شد.[۶][۷]
از دید طراحان هواپیما، سامانه‌های تخلیهٔ خلأ چند مزیت دارند. کاهش احتمال سرریزشدن فاضلاب به فضاهای پیرامون دستشویی ــ که حفاظت از آنها دشوار است ــ خطر خوردگی را کاهش می‌دهد. این سامانه‌ها همچنین بوی کمتری ایجاد می‌کنند و به‌مراتب سبک‌ترند. کاهش نیاز به حمل مقدار زیادی آب بازچرخانی‌شونده نیز وزن هواپیما و در نتیجه مصرف سوخت را کاهش می‌دهد.
تجهیزات
.jpg)
تجهیزات معمول دستشویی هواپیما می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- زیرسیگاری؛ حتی در هواپیماهایی که سیگار کشیدن در آنها ممنوع است، برای آنکه اگر مسافری برخلاف مقررات سیگار روشن کرد، محل امنی برای خاموش‌کردن آن وجود داشته باشد.[۸]
- توالت بدون آب با سامانهٔ تخلیه خلأ و دکمهٔ تخلیه؛
- آوابر یا دکمهٔ فراخوان برای درخواست کمک؛
- پریز برق متناوب برای ریش‌تراش؛
- سطل زباله با دریچهٔ کوچک فشاری، برای جلوگیری از انداختن اشیای نامناسب در توالت؛
- دستگیره برای کمک به مسافران سالمند یا دارای معلولیت در حفظ تعادل و برخاستن از روی توالت؛
- شیر آب و روشویی برای شستن دست‌ها؛
- آینه؛
- جا‌دستمال‌کاغذی؛
- جا‌مایع‌دستشویی؛
- جا‌دستمال توالت؛
- جا‌لیوان کاغذی؛
- چراغ نشانگر روی در برای نمایش اشغال یا خالی بودن دستشویی؛
- وسایل مراقبت‌های شخصی مانند کرم دست، لوسیون، دستمال صورت، نوار بهداشتی و کیسه تهوع؛ امکانات بسته به شرکت هواپیمایی و مسیر پرواز متفاوت است؛
- میز تعویض پوشک نوزاد که معمولاً بالای توالت نصب می‌شود.
کمدهای تعبیه‌شده در دستشویی ممکن است حاوی دستمال توالت و دیگر وسایل بهداشتی اضافی باشند، اما معمولاً قفل‌اند یا سازوکار بازشدن آنها چندان آشکار نیست. یکی از سازوکارهای رایج در زیر آینه یا روشویی قرار دارد و با فشردن دکمه‌ای کوچک می‌توان بخش پشت آینه را باز کرد تا وسایلی مانند دستمال توالت، صابون و محصولات بهداشت زنان در دسترس قرار گیرند.
توالت و اجزای اطراف آن معمولاً از پلاستیک قالب‌گیری‌شده ساخته می‌شوند و روشویی ممکن است از فولاد زنگ‌نزن باشد. کف نیز معمولاً دارای سطح ضدلغزش است. در هواپیماهای جدیدتر، دستشویی‌های بخش اجرایی یا درجه‌یک معمولاً فضای بیشتری دارند و لوازم بهداشتی و امکانات رفاهی بیشتری در آنها ارائه می‌شود.
وجود زیرسیگاری در دستشویی هواپیما گاه عجیب به نظر می‌رسد، زیرا سال‌هاست سیگار کشیدن در پروازها در بسیاری از نقاط جهان ممنوع شده است. با این حال اداره هوانوردی فدرال ایالات متحده نصب زیرسیگاری روی یا نزدیک در دستشویی هواپیما را همچنان الزامی می‌داند. علت آن خطر آتش‌سوزی ناشی از انداختن احتمالی سیگار روشن یا نیم‌سوخته در سطل زباله است.[۹]
در سال ۲۰۱۱ پرواز شرکت جز از فردریکتون در کانادا به تورنتو به دلیل مفقودشدن زیرسیگاری اجازهٔ برخاستن نیافت. هواپیما بدون مسافر به هلیفکس پرواز کرد تا زیرسیگاری تازه‌ای روی آن نصب شود.[۱۰]
سطل‌های زبالهٔ دستشویی هواپیما به سامانه‌های خودکار اطفای حریق، معمولاً دارای مادهٔ خاموش‌کننده از خانوادهٔ هالومتان، و دریچه‌هایی مجهزند که با بستن راه ورود اکسیژن به مهار آتش کمک می‌کنند. در دستشویی‌ها همچنین آشکارساز دود نصب می‌شود.
این تجهیزات حفاظتی به‌تدریج و در پی آتش‌سوزی‌هایی وارد طراحی دستشویی هواپیماها شدند که برخی از آنها بر اثر دور انداختن نادرست مواد دخانی نیم‌سوز رخ داده بود. خطر آتش‌سوزی پنهان در دستشویی نیز نسبت به بسیاری از قسمت‌های کابین بیشتر تلقی می‌شود، زیرا ممکن است آتش پیش از آنکه مسافر یا یکی از خدمه متوجه شود، مدتی گسترش پیدا کند. چند سانحه یا فرود اضطراری، از جمله پرواز ۸۲۰ واریگ در سال ۱۹۷۳ و پرواز ۷۹۷ ایر کانادا در سال ۱۹۸۳، با آتش‌سوزی در داخل یا نزدیکی دستشویی مرتبط بوده‌اند.
اگر سامانهٔ اطفای حریق یا آشکارساز دود یک دستشویی از کار افتاده باشد، هواپیما در برخی شرایط همچنان می‌تواند پرواز کند، مشروط بر آنکه دستشویی به روی مسافران بسته شود و تنها خدمه اجازهٔ استفاده از آن را داشته باشند.[۱۱]
سرویس و تخلیه
هر هواپیمای مجهز به دستشویی باید سامانه‌ای برای تخلیهٔ فاضلاب آن داشته باشد. پس از ورود هواپیما به فرودگاه، تخلیه و شست‌وشوی سامانهٔ دستشویی از وظایف کارکنان خدمات زمینی است.
در فرودگاه‌هایی که تعداد کمتری هواپیما یا هواپیماهای کوچک‌تر سرویس می‌شوند، معمولاً از یک چرخ یا مخزن متحرک مخصوص استفاده می‌شود که وسیلهٔ نقلیهٔ خدمات زمینی آن را می‌کشد. در فرودگاه‌های پرتردد، کارکنان معمولاً از کامیون‌های مخصوصی با مخزن‌های بزرگ استفاده می‌کنند که لازم نیست به دفعات زیاد تخلیه شوند. این خودروها گاهی به‌طور غیررسمی «کامیون عسل» نامیده می‌شوند. آنها به تجهیزاتی مجهزند که امکان اتصال به دریچه‌های تخلیهٔ فاضلاب هواپیما را، حتی هنگامی که در ارتفاعی دور از دسترس قرار دارند، فراهم می‌کند.
نگارخانه
دستشویی کلاس درجه‌یک
دستشویی هواپیمای تایگرایر استرالیا.jpg)
دستشویی گلف‌استریم جی۲۸۰.jpg)
دستشویی یک دی هاویلند کامت متعلق به مکزیکانا
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Caproni, Gianni (1937). Gli Aeroplani Caproni – Studi, progetti, realizzazioni dal 1908 al 1935 (in ایتالیایی). میلان: Museo Caproni. p. 144.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Bluffield, Robert (19 نوامبر 2014). Over Empires and Oceans: Pioneers, Aviators and Adventurers - Forging the International Air Routes 1918-1939 (in انگلیسی). Tattered Flag. p. 142. ISBN 978-0-9543115-6-8.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Supermarine Stranraer". Military Aircraft (in انگلیسی). Archived from the original on 26 نوامبر 2010. Retrieved 16 مارس 2023.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - 1 2 3 Wright, Ken (2010). "And When Nature Calls" (in انگلیسی). Bomber Command Museum of Canada. Archived from the original on 26 فوریه 2019. Retrieved 7 مه 2012.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ De Rosa, John. "Glider Pilot Relief ("Pee") System". Soaring (in انگلیسی) (October 2010): 22–23.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ US 3922730, Kemper; James M., "Recirculating toilet system for use in aircraft or the like", issued 1975-12-02
- ↑ Recirculating toilet system for use in aircraft or the like
- ↑ Hincks, Joseph. "The Real Reason Airplanes Still Have Ashtrays". تایم (in انگلیسی). Retrieved 12 فوریه 2019.
{{cite magazine}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Davis, Gary E. (20 ژانویه 2010). "MMEL Policy Letter 85, Revision 2 – Lavatory Door Ashtray Policy" (in انگلیسی). اداره هوانوردی فدرال. Retrieved 7 مه 2012.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Alberstat, Joann (4 مارس 2011). "Missing ashtray grounds Jazz Air flight". The Chronicle Herald (in انگلیسی). The Halifax Herald Limited. Archived from the original on 7 مارس 2011. Retrieved 27 مه 2015.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Duncan, John (2 نوامبر 2009). "MMEL Policy Letter 24, Revision 4 – Lavatory Fire Protection" (in انگلیسی). اداره هوانوردی فدرال. Retrieved 7 ژوئیه 2012.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Aircraft lavatory». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- دستشویی‌ها