مارشال هوایی (هوانوردی)
- با مارشال هوایی در ارتش اشتباه نشود.
مارشال هوایی (انگلیسی: Sky marshal) مأمور اجرای قانون یا مبارزه با تروریسم است که به‌طور مخفیانه در میان مسافران یک هواپیمای مسافربری حضور دارد تا در صورت وقوع هواپیماربایی یا تهدید امنیتی جدی مداخله کند. این مأموران معمولاً مسلح‌اند و هویت و محل نشستن آنان برای مسافران آشکار نمی‌شود. در کشورهای مختلف از عنوان‌هایی چون «مارشال پرواز»، «افسر امنیت پرواز»، «افسر ایمنی هوانوردی» و «افسر امنیت داخل پرواز» نیز برای آنان استفاده می‌شود.[۱]
مارشال‌های هوایی ممکن است مستقیماً در استخدام یک شرکت هواپیمایی باشند یا از سوی یک سازمان دولتی یا پلیسی در پرواز مستقر شوند. برای نمونه، شرکت ال عال از مأموران امنیتی مخفی در پروازهای بین‌المللی خود استفاده می‌کند، در حالی که در کشورهایی مانند ایالات متحده آمریکا، کانادا، استرالیا، آلمان، هند و پاکستان این وظیفه بر عهدهٔ سازمان‌های دولتی یا نیروهای پلیس است.
تاریخچه
استفادهٔ سازمان‌یافته از مأموران مسلح امنیتی در هواپیماهای مسافربری با افزایش هواپیماربایی‌ها در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ گسترش یافت. در ایالات متحده، اداره هوانوردی فدرال در سال ۱۹۶۸ برنامه‌ای برای استقرار مأموران امنیتی در پروازها آغاز کرد. در مارس ۱۹۷۱، در پی موج هواپیماربایی‌هایی که بسیاری از آنها با هدف بردن هواپیما به کوبا انجام می‌شد، این سازمان برنامهٔ گسترده‌تری برای مقابله با هواپیماربایی ایجاد کرد. مأمورانی که در آن زمان «افسران صلح اداره هوانوردی فدرال» نامیده می‌شدند، از نخستین مأموران مسلحی بودند که به‌طور سازمان‌یافته در هواپیماهای تجاری حضور پیدا کردند.
پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، بسیاری از کشورها برنامه‌های مارشال هوایی خود را ایجاد یا گسترش دادند و استقرار مخفیانهٔ مأموران مسلح در برخی پروازهای داخلی و بین‌المللی به یکی از روش‌های مقابله با هواپیماربایی و تروریسم هوایی تبدیل شد.
کشورها
استرالیا
دولت استرالیا در دسامبر ۲۰۰۱ و در واکنش به حملات ۱۱ سپتامبر، برنامهٔ «افسر امنیت هوایی» را زیر نظر پلیس فدرال استرالیا ایجاد کرد.[۲]
در رسانه‌های استرالیا از این مأموران معمولاً با عنوان مارشال هوایی یاد می‌شود. هدف برنامه فراهم‌کردن یک توان مخفی برای مقابله با هواپیماربایی در هوانوردی غیرنظامی است. مأموران مسلح، بر پایهٔ انتخاب تصادفی پروازها یا اطلاعات امنیتی، در برخی پروازهای داخلی و بین‌المللی شرکت‌های هواپیمایی ثبت‌شده در استرالیا مستقر می‌شوند. آنها برای واکنش به طیفی از وضعیت‌های امنیتی در محیط محدود داخل هواپیما آموزش دیده‌اند.
اتریش
در اتریش از سال ۱۹۸۱ مأموران مسلح واحد ویژهٔ کبرا به‌عنوان مارشال هوایی در پروازها حضور داشته‌اند.
کانادا
برنامهٔ حفاظت از شرکت‌های هواپیمایی کانادا در ۱۷ سپتامبر ۲۰۰۲ و با امضای تفاهم‌نامه‌ای میان پلیس سواره‌نظام سلطنتی کانادا، ترابری کانادا و سازمان امنیت ترابری هوایی کانادا آغاز شد.
در این برنامه، افسران مسلح ویژه‌آموزش‌دیدهٔ پلیس سواره‌نظام سلطنتی، که «افسر حفاظت هواپیما» نامیده می‌شوند، به‌طور مخفیانه در برخی پروازهای داخلی و بین‌المللی حضور دارند. این مأموران همچنین در پروازهای مشخص به فرودگاه ملی رونالد ریگان واشینگتن مستقر می‌شوند.[۳]
خلبانان و مهمانداران از حضور مأمور مطلع می‌شوند. مأمور می‌تواند هنگامی که فردی بدون مجوز درصدد به دست گرفتن کنترل هواپیما باشد، مستقیماً مداخله کند، اما وظیفهٔ اصلی او برخورد با مسافران صرفاً اخلالگر نیست. در خارج از حریم هوایی کانادا، مبنای حقوقی برخی مداخلات آنان کنوانسیون توکیو است.
جزئیات دقیق سلاح‌های این مأموران منتشر نمی‌شود، اما مقام‌های کانادایی گفته‌اند تسلیحات آنان باید در عین کارآمدی، خطر وارد کردن آسیب جدی به خود هواپیما را کاهش دهد.[۴]
پلیس نظامی نیروهای مسلح کانادا نیز واحدی جداگانه برای حفاظت از هواپیماهای نظامی و سرنشینان آنها دارد؛ مسافران چنین هواپیماهایی ممکن است شامل فرماندار کل کانادا، نخست‌وزیر کانادا یا اعضای خاندان سلطنتی باشند.
چین
چین از سال ۱۹۷۳ مأمورانی با عنوان «افسر ایمنی هوانوردی» در پروازها مستقر کرد. در سال ۱۹۸۷ شورای دولتی جمهوری خلق چین اجازه داد شرکت‌های هواپیمایی واحدهای اختصاصی افسران ایمنی هوانوردی ایجاد کنند.
در سال ۲۰۰۴ «فرماندهی پلیس هوایی هوانوردی غیرنظامی چین» ایجاد شد. در آغاز حدود ۱۲۰۰ افسر ایمنی هوانوردی به‌عنوان مأمور پلیس هوایی سوگند خوردند و حدود ۸۰۰ مأمور دیگر نیز از اداره‌های محلی امنیت عمومی به این نیرو منتقل شدند.[۵]
در چین میان «افسر ایمنی هوانوردی» و «پلیس هوایی» تفاوت حقوقی وجود دارد. افسران ایمنی هوانوردی کارکنان شرکت‌های هواپیمایی‌اند و ممکن است افزون بر وظایف امنیتی به مهمانداران کمک کنند، در حالی که مارشال‌های هوایی اعضای سوگندخوردهٔ پلیس‌اند و وظیفهٔ اصلی آنان اجرای قانون و مقابله با تروریسم در پرواز است.
هند
ایندین ایرلاینز پس از هواپیماربایی پرواز ۸۱۴ در دسامبر ۱۹۹۹ استفاده از مارشال‌های هوایی را آغاز کرد.[۶]
پس از حملات ۱۱ سپتامبر، برخی شرکت‌های خصوصی هند نیز در شماری از پروازهای خود مارشال هوایی مستقر کردند. در سال ۲۰۰۳، ایر ایندیا با مقررات آمریکا برای حضور مارشال هوایی در پروازهای عازم ایالات متحده موافقت کرد. این مأموران از نیروهای آموزش‌دیدهٔ گارد امنیت ملی هند انتخاب می‌شوند.[۷]
در هند همچنین دربارهٔ استفاده از گلوله‌های شکننده برای مارشال‌های هوایی پژوهش شده است؛ این گلوله‌ها برای خرد شدن هنگام برخورد با مواد سخت طراحی شده‌اند تا احتمال آسیب جدی به بدنهٔ هواپیما کاهش یابد.
ایرلند
جمهوری ایرلند سازمان اختصاصی مارشال هوایی ندارد. با این حال، واحد واکنش اضطراری گاردا شیکانا و در برخی شرایط واحد کارآگاهی ویژه و نیروهای ویژهٔ ارتش می‌توانند توان امنیتی لازم را فراهم کنند.
دولت ایرلند همچنین در شرایط مشخص اجازه می‌دهد مارشال‌های مسلح بریتانیا، ایالات متحده، کانادا، اسرائیل، استرالیا و شماری از کشورهای اتحادیهٔ اروپا در پروازهای بین‌المللی ورودی یا خروجی از ایرلند حضور داشته باشند، مشروط بر آنکه مقام‌های ایرلندی پیشاپیش از حضور آنان آگاه شده باشند.[۸]
اسرائیل
مأموران مخفی مسلح در میان مسافران همهٔ پروازهای بین‌المللی ال عال حضور دارند.[۹]
امنیت پروازهای این شرکت تنها به حضور مارشال‌های هوایی محدود نیست. درهای کابین خلبان هواپیماهای ال عال به‌صورت دولایه طراحی شده‌اند تا مانع ورود افراد غیرمجاز شوند. برای ورود کد لازم است و در دوم تنها پس از بسته‌شدن در نخست و شناسایی فرد از سوی فرمانده یا کمک‌خلبان باز می‌شود. کف‌های تقویت‌شدهٔ فولادی نیز کابین مسافران را از محفظهٔ بار جدا می‌کنند.
پاکستان
در پاکستان مارشال‌های مسلح هوایی در پروازها مستقر می‌شوند و این نیروها از سوی نیروی امنیت فرودگاه‌های پاکستان تأمین می‌شوند.
نیروی امنیت فرودگاه‌ها در سال ۱۹۷۶ بر پایهٔ قانون نیروی امنیت فرودگاه‌ها ایجاد شد و در آغاز زیرمجموعهٔ ادارهٔ هوانوردی غیرنظامی بود. پس از هواپیماربایی یکی از هواپیماهای هواپیمایی بین‌المللی پاکستان در مارس ۱۹۸۱، ساختار این نیرو تغییر کرد و در دسامبر ۱۹۸۳ زیر نظر وزارت دفاع قرار گرفت.[۱۰]
سنگاپور
سنگاپور ایرلاینز در برخی پروازهای خود مارشال هوایی مستقر می‌کند. این مأموران از نیروهای پلیس سنگاپور و واحدهای تخصصی آن انتخاب می‌شوند و برای فعالیت در فضای محدود داخل هواپیما آموزش ویژه می‌بینند.
آنان به سلاح گرم با مهمات ویژه و نیز تجهیزات ناتوان‌کننده مجهز هستند و آموزش می‌بینند که بدون ایجاد خطر غیرضروری برای هواپیما یا دیگر مسافران به تهدیدهای امنیتی پاسخ دهند.
بریتانیا
برنامهٔ مارشال هوایی مسلح در بریتانیا در سال ۲۰۰۲ و در واکنش به افزایش نگرانی‌ها دربارهٔ تهدیدهای امنیتی علیه هواپیماهای مسافربری آغاز شد.
اجرای برنامهٔ عملیات حفاظت از هواپیما بر عهدهٔ فرماندهی تخصصی سلاح گرم پلیس متروپولیتن لندن قرار گرفت. جزئیات مربوط به اندازهٔ این برنامه، شمار مأموران و نحوهٔ استقرار آنان به دلایل امنیتی به‌طور عمومی منتشر نمی‌شود.[۱۱]
ایالات متحده آمریکا
اداره هوانوردی فدرال ایالات متحده برنامهٔ مارشال هوایی خود را در سال ۱۹۶۸ آغاز کرد. این برنامه بعدها در سال ۱۹۸۲ به برنامهٔ مارشال هوایی فدرال اداره هوانوردی فدرال تبدیل شد.
پس از حملات ۱۱ سپتامبر و انتقال مسئولیت‌های امنیت هوانوردی از اداره هوانوردی فدرال به اداره امنیت ترابری، برنامه در ژانویهٔ ۲۰۰۲ در قالب سرویس مارشال هوایی فدرال سازمان‌دهی شد.[۱۲]
مارشال‌های هوایی فدرال مأموران اجرای قانون اداره امنیت ترابری هستند. فعالیت آنان تنها به داخل هواپیما محدود نمی‌شود و از میانهٔ دههٔ ۲۰۰۰ برخی از آنان در قالب برنامهٔ واکنش پیشگیرانهٔ آشکار میان‌وجهی در مکان‌هایی مانند ایستگاه‌های قطار و پایانه‌های اتوبوس نیز مأموریت انجام داده‌اند.
در سال ۲۰۰۵، ریگوبرتو آلپیزار در یک پل اتصال مسافر در فرودگاه بین‌المللی میامی به دست دو مارشال هوایی فدرال هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.
در فرهنگ عامه
مارشال‌های هوایی در شماری از آثار سینمایی و تلویزیونی نقش داشته‌اند. در فیلم مهیج نقشه پرواز، با بازی جودی فاستر، پیتر سارسگارد نقش یک مارشال هوایی را بازی می‌کند.[۱۳]
در فیلم بدون توقف، داستان حول یک مارشال هوایی آمریکایی با بازی لیام نیسون می‌گردد که هنگام پرواز از نیویورک به لندن با تهدیدی در داخل هواپیما روبه‌رو می‌شود.[۱۴]
در فیلم هارولد و کومار از خلیج گوانتانامو فرار می‌کنند نیز یک مأمور مارشال آمریکایی و همکارش پس از تهدیدی که در هواپیما رخ می‌دهد دو شخصیت اصلی را بازداشت می‌کنند.
در فیلم اکشن و ترسناک آسمان سرخ خونین محصول ۲۰۲۱، سه مارشال هوایی پلیس فدرال آلمان در پرواز خیالی ۴۷۳ از برلین به نیویورک حضور دارند و تروریست‌ها پس از کشتن آنان از سلاح‌هایشان برای تصرف هواپیما استفاده می‌کنند.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ "International In-flight Security Officer Committee" (in انگلیسی). International In-flight Security Officer Committee. Retrieved 27 سپتامبر 2021.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Air Security Officers: Making our skies safe" (in انگلیسی). پلیس فدرال استرالیا. ژوئیه 2008. Retrieved 23 ژوئن 2013.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Gauthier, Marc-André (3 نوامبر 2008). "The Canadian Air Carrier Protective Program" (in انگلیسی). پلیس سواره‌نظام سلطنتی کانادا.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Proceedings of the Standing Senate Committee on National Security and Defence" (in انگلیسی). سنای کانادا. 18 نوامبر 2002.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "空中警察：默默守護，撐起萬米高空保護網" (in چینی). شین‌هوا. 11 ژانویه 2024.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Private airlines brace to meet hijack threats". تایمز آو ایندیا (in انگلیسی). 11 اکتبر 2001.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "A-I to comply with US norm". تایمز آو ایندیا (in انگلیسی). 30 دسامبر 2003.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Cusack, Jim (24 نوامبر 2012). "Armed marshals likely on Irish planes". ایندیپندنت ایرلند (in انگلیسی).
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "El Al sets security standards" (in انگلیسی). بی‌بی‌سی. 5 ژوئیه 2002. Retrieved 7 ژوئیه 2022.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "ASF Sky Marshalls: Proving themselves in a man's world". اکسپرس تریبون (in انگلیسی).
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Armed air marshals for UK flights" (in انگلیسی). بی‌بی‌سی. 14 فوریه 2003. Retrieved 20 سپتامبر 2018.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Biles, Clay (2013). The United States Federal Air Marshal Service: Fifty Years of Service: a Historical Perspective, 1962–2012 (in انگلیسی). ISBN 978-0-615-79900-1.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Flight attendants hope to ground 'Flightplan'". تودی (in انگلیسی). 29 سپتامبر 2005.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Chitwood, Adam (8 نوامبر 2012). "First Synopsis for Director Jaume Collet-Serra's NON-STOP Starring Liam Neeson". کلایدر (in انگلیسی).
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sky marshal». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶.
- امنیت ملی
- شغلهای اجرای قانون
- مبارزه با تروریسم