ایمنی هوانوردی

ایمنی هوانوردی (انگلیسی: Aviation safety)مطالعه و عمل مدیریت خطرات در هوانوردی است. این شامل جلوگیری از حوادث و سوانح هوایی از طریق تحقیق، آموزش پرسنل هوانوردی، حفاظت از مسافران و عموم مردم و طراحی هواپیماها و زیرساخت‌های هوانوردی امن‌تر می‌شود. صنعت هوانوردی مشمول مقررات و نظارت‌های قابل توجهی است تا خطرات را در تمام جنبه‌های پرواز کاهش دهد.[۱] شرایط نامساعد جوی مانند تلاطم هوا، رعد و برق، یخ زدگی و کاهش دید نیز به عنوان عوامل اصلی مؤثر در ایمنی هوانوردی شناخته می‌شوند.

یک خدمه ایر مالتا در حال انجام بازرسی پیش از پرواز از یک ایرباس ای۳۲۰

ایمنی فرودگاه بر محافظت از مسافران هوایی، هواپیماها و زیرساخت‌ها در برابر آسیب یا اختلال عمدی متمرکز است، نه بر حوادث غیرعمدی.[۲]

آمار

مرگ و میر به ازای هر تریلیون مسافر کیلومتر از سال ۱۹۷۰ (میانگین متحرک پنج ساله برای مرگ و میر)

هوانوردی امروزه از هر زمان دیگری امن‌تر است.

هوانوردی تجاری مدرن به نرخ سوانح تقریباً ۱ سانحه مرگبار در هر ۱۶ میلیون پرواز افتخار می‌کند که بسیار پایین‌تر از اعداد تاریخی است.[۳]

در ۱۴ دسامبر ۱۹۰۳، برادران رایت پرواز آزمایشی هواپیمای موتوردار خود را از دامنه تپه بیگ کیل دویل در کارولینای شمالی انجام دادند. هنگام برخاستن، هواپیما حدود ۱۵ فوت از زمین بلند شد، از حرکت ایستاد و به داخل شن‌ها سقوط کرد.[۴] تنها سه روز بعد، در ۱۷ دسامبر ۱۹۰۳، برادر ویلبر، اورویل رایت، هواپیمای خود را برای اولین پرواز سنگین‌تر از هوا با موتور، پایداری و کنترل در تاریخ به پرواز درآورد. اگرچه پرواز آزمایشی ناموفق در ۱۴ دسامبر تقریباً در صنعت هوانوردی فراموش شد، اما همچنان یکی از اولین سوانح هوایی ثبت شده در تاریخ است.

در سال‌های اولیهٔ سفر هوایی، تصادفات هوایی بسیار رایج بودند. در سال‌های ۱۹۲۸ و ۱۹۲۹، میزان کلی تصادفات حدود ۱ در هر یک میلیون مایل (۱٫۶ میلیون کیلومتر) پرواز بود.[۵] در صنعت امروز، این میزان تصادف به معنای حدود ۷۰۰۰ سانحه منجر به مرگ در هر سال است.

برای دوره ده ساله ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۱، ۰٫۶ سانحه مرگبار در هر یک میلیون پرواز در سطح جهان، ۰٫۴ سانحه در هر یک میلیون ساعت پرواز، ۲۲٫۰ سانحه منجر به مرگ در هر یک میلیون پرواز یا ۱۲٫۷ سانحه در هر یک میلیون ساعت پرواز رخ داده است.[۶]

حمل و نقل هوایی از ۳۱۰ میلیون مسافر در سال ۱۹۷۰ به ۳۶۹۶ میلیون نفر در سال ۲۰۱۶ افزایش یافته است که ۸۲۳ میلیون نفر در ایالات متحده و ۴۸۸ میلیون نفر در چین پیشتاز آن بوده‌اند.[۷] در سال ۲۰۱۶، ۱۹ سانحه مرگبار در هواپیماهای مسافربری با بیش از ۱۴ مسافر رخ داد. این حوادث منجر به ۳۲۵ مورد مرگ و میر شد که پس از سال ۲۰۱۵ با ۱۶ حادثه و سال ۲۰۱۳ با ۲۶۵ مورد مرگ و میر، دومین سال امن تاریخ محسوب می‌شود.[۸] برای هواپیماهای سنگین‌تر از ۵٫۷ تن، ۳۴٫۹ میلیون پرواز و ۷۵ سانحه در سراسر جهان رخ داده است که ۷ مورد از آنها منجر به مرگ ۱۸۲ نفر شده است که کمترین میزان از سال ۲۰۱۳ است. ۵٫۲۱ مرگ و میر در هر یک میلیون سفر هوایی رخ داده.[۹]

Accidentsper million departures۰۰٫۵۱۱٫۵۲۲٫۵۳۳٫۵۲۰۱۲۲۰۱۴۲۰۱۶AccidentsAviation Accidents
View source data.
نمودار مرگ و میر سوانح در سال‌های میلادی

در سال ۲۰۱۷، ۱۰ سانحه هوایی منجر به فوت رخ داد که منجر به مرگ ۴۴ سرنشین و ۳۵ نفر روی زمین شد: امن‌ترین سال برای هوانوردی تجاری، هم از نظر تعداد سوانح مرگبار و هم از نظر تلفات.[۱۰] تا سال ۲۰۱۹، سوانح مرگبار به ازای هر یک میلیون پرواز از سال ۱۹۷۰، ۱۲ برابر کاهش یافته و از ۶٫۳۵ به ۰٫۵۱ رسیده است، و مرگ و میر به ازای هر تریلیون مسافر-کیلومتر (RPK) با ۸۱ برابر کاهش از ۳۲۱۸ به ۴۰ رسیده است.[۱۱]

انواع گونه‌ها

ایمنی باند فرودگاه ۳۶ درصد، ایمنی زمین ۱۸ درصد و از دست دادن کنترل در حین پرواز ۱۶ درصد از تصادفات را تشکیل می‌دهد.[۱۲]

Runway ...Ground SafetyLoss of Cont...Operatio...Injuries to ...OtherUnknownControlled Flight into TerrainRunway SafetyGround SafetyLoss of Control in-FlightOperational DamageInjuries to and/or Incapacitation of PersonsOtherUnknownControlled Flight into TerrainAccidents by category in 2016
View source data.

از دست دادن کنترل در حین پرواز ۳۵٪ از حوادث مرگبار را تشکیل می‌دهد، پرواز کنترل‌شده به زمین ۲۱٪، انحراف از باند ۱۷٪، نقص سیستم یا قطعه: ۶٪، فرود آمدن از باند: ۵٪، تماس غیرطبیعی با باند: ۴٪ و آتش‌سوزی: ۲٪.[۱۳]

ایمنی به دلیل بهبود فرایند طراحی هواپیما، مهندسی و نگهداری، تکامل سیستم‌های کمک ناوبری و پروتکل‌ها و رویه‌های ایمنی، بهبود یافته است.

سه روش اصلی وجود دارد که می‌توان خطر مرگ و میر در یک روش سفر خاص را اندازه‌گیری کرد: (۱) مرگ و میر در هر میلیارد سفر معمول، (۲) مرگ و میر در هر میلیارد ساعت سفر، و (۳) مرگ و میر در هر میلیارد کیلومتر سفر. جدول زیر این آمار را برای بریتانیا (۱۹۹۰–۲۰۰۰) نشان می‌دهد،[۱۴] و به پیوست آمده است. (توجه داشته باشید که ایمنی هوانوردی شامل سفر به فرودگاه نمی‌شود)[۱۵]

نوع حمل و نقل مرگ و میر در هر میلیارد سفر
سفرها ساعت‌ها کیلومتر
اتوبوس ۴ ۱۱ ۰٫۴
ریل ۲۰ ۳۰ ۰٫۶
ون ۲۰ ۶۰ ۱٫۲
ماشین شخصی ۴۰ ۱۳۰ ۳٫۱
پا ۴۰ ۲۲۰ ۵۴٫۲
آب ۹۰ ۵۰ ۲٫۶
هوا ۱۱۷ ۳۱ ۰٫۰۵
چرخه پدال ۱۷۰ ۵۵۰ ۴۴٫۶
موتورسیکلت ۱۶۴۰ ۴۸۴۰ عدد ۱۰۸٫۹
پاراگلایدر [الف] ۸۸۵۰[۱۶][۱۷]
چتربازی ۷۵۰۰[۱۸] ۷۵۰۰۰[۱۹]
شاتل فضایی[۲۰] ۱۷۰۰۰۰۰۰ ۷۰۰۰۰ ۶٫۶

دو آمار اول برای سفرهای معمولی با توجه به نوع حمل و نقل مربوطه محاسبه می‌شوند، بنابراین نمی‌توان از آنها مستقیماً برای مقایسه خطرات مربوط به انواع مختلف حمل و نقل در یک سفر خاص "از A به B" استفاده کرد. برای مثال، این آمار نشان می‌دهد که یک پرواز معمولی از تبریز به چابهار ریسک بیشتری نسبت به یک سفر معمولی با ماشین از خانه به محل کار دارد. با این حال، سفر با ماشین از تبریز به چابهار معمول نخواهد بود؛ این سفر به اندازه چندین ده سفر با ماشین معمولی طول خواهد کشید و بنابراین ریسک مرتبط با آن نیز بیشتر خواهد بود؛ مثلاً گرمازدگی در سفر. از آنجا که این سفر زمان بسیار طولانی‌تری طول می‌کشد، ریسک کلی مرتبط با انجام این سفر با ماشین بیشتر از انجام همان سفر با هواپیما خواهد بود، حتی اگر هر ساعت سفر با ماشین ریسک کمتری نسبت به هر ساعت پرواز داشته باشد.

از سال ۱۹۹۷، تعداد سوانح هوایی منجر به مرگ، بیش از ۱ مورد به ازای هر ۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر-مایل پرواز نبوده است. و بنابراین یکی از امن‌ترین روش‌های حمل و نقل است، زمانی که با مسافت طی شده سنجیده می‌شود.[۲۱]

اکونومیست خاطرنشان می‌کند که سفر هوایی با توجه به مسافت طی شده ایمن‌تر است، اما قطارها به اندازه هواپیماها ایمن هستند.[۲۲] همچنین اشاره می‌کند که خودروها به ازای هر بار سفر، چهار برابر بیشتر در معرض خطر مرگ و میر هستند و خودروها و قطارها به ترتیب سه برابر و شش برابر ایمن‌تر از هواپیماها از نظر تعداد سفرها هستند.[۲۲]

از آنجا که ارقام فوق بر ارائه چشم‌اندازی از حوزه حمل و نقل روزمره متمرکز هستند، سفر هوایی تنها شامل هوانوردی مسافربری غیرنظامی استاندارد، آنطور که به صورت تجاری به عموم مردم ارائه می‌شود، در نظر گرفته شده است. هواپیماهای نظامی و هواپیماهای با اهداف ویژه از این قاعده مستثنی هستند.

بیش از نه سال، بین سقوط پرواز ۳۴۰۷ شرکت هواپیمایی کولگان ایر در فوریه ۲۰۰۹ و نقص فاجعه‌بار موتور در پرواز ۱۳۸۰ شرکت هواپیمایی ساوت‌وست ایرلاینز در آوریل ۲۰۱۸ بود و در این سالها، هیچ تلفاتی در خطوط هوایی تجاری بزرگ ایالات متحده رخ نداد[۲۳]

تاریخچه ایمنی

حملات تروریستی سال ۲۰۰۱ به عنوان حادثه محسوب نمی‌شوند.[۲۴] با این حال، حتی اگر آنها به عنوان تصادف در نظر گرفته شوند، حدود ۱ مرگ به ازای هر میلیارد نفر-مایل به تعداد کشته‌ها اضافه می‌شود. دو ماه بعد، پرواز شماره ۵۸۷ خطوط هوایی آمریکا در شهر نیویورک سقوط کرد و ۲۶۵ نفر، از جمله ۵ نفر روی زمین، کشته شدند و باعث شد سال ۲۰۰۱ نرخ مرگ و میر بسیار بالایی را نشان دهد. با این حال، نرخ مرگ و میر در آن سال، شامل حملات (که در اینجا حدود ۴ مرگ در هر میلیارد نفر-مایل تخمین زده می‌شود)، در مقایسه با برخی دیگر از اشکال حمل و نقل، وقتی بر اساس مسافت طی شده سنجیده می‌شود، ایمن است.[۲۵][۲۶]

در ۴ سپتامبر ۱۹۳۳، یک پرواز آزمایشی داگلاس دی‌سی-۱ با خاموش شدن یکی از دو موتور در حین برخاستن انجام شد، تا ۸٬۰۰۰ فوت (۲٬۴۳۸ متر) اوج گرفت و پرواز خود را تکمیل کرد و ایمنی هواپیمای دو موتوره را اثبات کرد. با برد بیشتر از چراغ‌ها و مقاومت در برابر آب و هوا، سیستم‌های کمک ناوبری رادیویی برای اولین بار در دهه ۱۹۳۰ مورد استفاده قرار گرفتند، مانند ایستگاه‌های رادیویی استرالیا که پروازهای حمل و نقل را هدایت می‌کردند، با یک چراغ راهنما و یک فرستنده پرتو لورنز اصلاح‌شده (تجهیزات فرود کور آلمانی که قبل از سیستم فرود با ابزار مدرن - ILS) وجود داشت.[۲۷] سیستم ILS برای اولین بار در سال ۱۹۳۸ توسط یک پرواز برنامه‌ریزی‌شده برای فرود در کولاک در پیتسبورگ، پنسیلوانیا مورد استفاده قرار گرفت و در سال ۱۹۴۹، نوعی از ILS توسط ایکائو برای استفاده بین‌المللی به تصویب رسید.

پس از توسعه رادار در جنگ جهانی دوم، از آن به عنوان یک وسیله کمکی برای فرود در هوانوردی غیرنظامی در قالب سیستم‌های تقرب زمینی (GCA) و سپس به عنوان رادار نظارت فرودگاهی به عنوان کمکی برای کنترل ترافیک هوایی در دهه ۱۹۵۰ استفاده شد.

تجهیزات اندازه‌گیری فاصله (DME) در سال ۱۹۴۸ و ایستگاه‌های برد همه‌جهته VHF (VOR) در طول دهه ۱۹۶۰ به وسیله اصلی ناوبری مسیر تبدیل شدند و جایگزین بردهای رادیویی فرکانس پایین و چراغ‌های راهنمایی غیر جهت‌دار (NDB) شدند: ایستگاه‌های VOR زمینی اغلب در کنار فرستنده‌های DME قرار داشتند و خلبانان می‌توانستند جهت و فاصله خود را تا ایستگاه تعیین کنند.[۲۸]

عصر جت

برای برجسته کردن سیر تکامل هواپیماهای جت، ایرباس آنها را به چهار نسل تقسیم کرده است:

  1. از سال ۱۹۵۲، جت‌های اولیه (کامت، کاراول، بی‌ای‌سی یک-یازده، ترایدنت، بوئینگ ۷۰۷، داگلاس دی‌سی-۸ و…) دارای صفحه مدرج و گیج ، کابین خلبان و سیستم‌های پرواز خودکار اولیه بودند؛
  2. از سال ۱۹۶۴، طرح‌های جدید (ایرباس ای۳۰۰ فوکر اف۲۸ فلوشیپ، بریتیش ایروسپیس۱۴۶، بوئینگ ۷۲۷، بوئینگ ۷۳۷ کلاسیک و بوئینگ ۷۴۷ اصلی، ال-۱۰۱۱ تری استار، مکدانل داگلاس دی-سی-۹، مکدانل داگلاس دی سی -۱۰ ...) سیستم‌های خلبان خودکار و گاز خودکار پیچیده‌تری دارند؛
  3. از سال ۱۹۸۰، کابین خلبان شیشه‌ای و طرح‌های FMS (ایرباس ای۳۱۰ /فوکر ۱۰۰، بوئینگ ۷۳۷ و بوئینگ ۷۵۷ / بوئینگ ۷۶۷، بوئینگ ۷۴۷–۴۰۰، بمباردیه سی آر جی، امبرائر ای آر جی ،مکدانل داکلاس ام دی۱۱، ام دی ۸۰ / ام دی-۹۰ ...) عملکرد ناوبری و سیستم‌های اجتناب از عوارض زمینی را بهبود بخشیده‌اند تا تصادفات برخورد هواگردهای پایدار به زمین را کاهش دهند.
  4. از سال ۱۹۸۸، سیستم کنترل پرواز با سیم (Fly-By-Wire) (در هواپیماهای ایرباس ای-۲۲۰، خانواده ای۳۲۰، ایرباس ای۳۳۰ / ای۳۴۰، ای۳۵۰، ایرباس ای۳۸۰، بوئینگ ۷۷۷، بوئینگ۷۸۷ و امبرائر ئی جت) قابلیت محافظت از پوشش پرواز را برای کاهش از دست دادن کنترل در سوانح پروازی فراهم کرد.[۲۹][۳۰]

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. ↑ The death per billion hours when skydiving assumes a 6-minute skydive (not accounting for the plane ascent). The death per billion journey when paragliding assumes an average flight of 15 minutes, so 4 flights per hour.

منابع

  1. ↑ "Aviation Weather Handbook (FAA-H-8083-28)" (PDF). Federal Aviation Administration. Retrieved 21 August 2025.
  2. ↑ "A Statistical Analysis of Commercial Aviation Accidents 1958-2022" (PDF). Airbus. February 2023.
  3. ↑ "IATA Annual Safety Report". www.iata.org (in English). Retrieved 2024-11-24.
  4. ↑ "1901 to 1910 | The Wilbur and Orville Wright Timeline, 1846 to 1948 | Articles and Essays | Wilbur and Orville Wright Papers at the Library of Congress | Digital Collections | Library of Congress". Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA. Retrieved 2024-11-24.
  5. ↑ Gattuso, James L. "Air Travel: A Hundred Years of Safety". Mackinac Center (in English). Retrieved 2024-11-24.
  6. ↑ "7.10", Global Fatal Accident Review 2002 to 2011 (PDF), UK Civil Aviation Authority, June 2013, archived from the original (PDF) on 2017-08-02, retrieved 2017-08-02
  7. ↑ International Civil Aviation Organization, "Air transport, passengers carried", Civil Aviation Statistics of the World, World Bank, archived from the original on 2017-08-02, retrieved 2017-08-02
  8. ↑ "Preliminary ASN data show 2016 to be one of the safest years in aviation history". Aviation Safety Network. Flight Safety Foundation. 29 December 2016. Archived from the original on 3 January 2017. Retrieved 2 January 2017.
  9. ↑ Safety Report (PDF), ICAO, 2017, archived from the original (PDF) on 2017-08-02, retrieved 2017-08-02
  10. ↑ "ASN data show 2017 was safest year in aviation history". Aviation Safety Network. Flight Safety Foundation. 30 December 2017. Archived from the original on 2 January 2018. Retrieved 2 January 2018.
  11. ↑ Javier Irastorza Mediavilla (Jan 2, 2020). "Aviation safety evolution (2019 update)". Archived from the original on January 2, 2020. Retrieved January 2, 2020.
  12. ↑ Safety Report (PDF), ICAO, 2017, archived from the original (PDF) on 2017-08-02, retrieved 2017-08-02
  13. ↑ "A Statistical Analysis of Commercial Aviation Accidents 1958-2022" (PDF). Airbus. February 2023.
  14. ↑ The risks of travel بایگانی‌شده در اوت ۲۶, ۲۰۰۲ توسط Wayback Machine. The site cites the source as an October 2000 article by Roger Ford in the magazine Modern Railways and based on a DETR survey.
  15. ↑ Beck, L. F.; Dellinger, A. M.; O'neil, M. E. (2007). "Motor vehicle crash injury rates by mode of travel, United States: using exposure-based methods to quantify differences". American Journal of Epidemiology. 166 (2): 212–218. doi:10.1093/aje/kwm064. PMID 17449891.
  16. ↑ "Rapport 2012 sur les chiffres de l'accidentologie du parapente" (PDF) (in French). FFVL. 15 Nov 2012. Archived from the original (PDF) on 17 August 2016. Retrieved 16 July 2018.
  17. ↑ "DHV Mitglieder-Umfrage 2018" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2020-04-19. Retrieved 2020-04-13.
  18. ↑ "Incidents And Accidents" (in English). USPA. 11 Oct 2008. Archived from the original on 10 August 2018. Retrieved 10 August 2018.
  19. ↑ "How long does a skydive last" (in English). 19 Apr 2017. Archived from the original on 10 August 2018. Retrieved 10 August 2018.
  20. ↑ "Space Shuttle Era Facts" (PDF). NASA. 2011. Archived from the original (PDF) on 2017-02-08. Retrieved 2018-02-09.
  21. ↑ "What is the Safest Mode of Transportation – 2025 Updated" (in American English). 2025-03-17. Retrieved 2026-03-20.
  22. 1 2 "Difference Engine: Up, up and away". The Economist. Jan 7, 2013. Archived from the original on May 19, 2021. Retrieved May 19, 2021. Can air travel keep on getting safer and safer?
  23. ↑ "Southwest Jet Engine Blows Out in Flight, Killing Passenger". Bloomberg News. 17 April 2018. Archived from the original on 2018-04-17. Retrieved 2018-04-18.
  24. ↑ "9/11 Investigation". Federal Bureau of Investigation (in American English). Retrieved 2026-03-20.
  25. ↑ "Annual Review of Aircraft Accident Data
    U.S. General Aviation, Calendar Year 2001"     (PDF). libraryonline.erau.edu. National Transportation Safety Board.
  26. ↑ Halperin, Kopl (1993). "A Comparative Analysis of Six Methods for Calculating Travel Fatality Risk". scholars.unh.edu.
  27. ↑ "A short history of making flying safer". Aviation Week & Space Technology. 1 Aug 2017. Archived from the original on 27 December 2017. Retrieved 2 August 2017.
  28. ↑ "How It Works: Distance Measuring Equipment". www.aopa.org (in English). 2017-01-12. Retrieved 2024-11-24.
  29. ↑ "A Statistical Analysis of Commercial Aviation Accidents 1958-2022" (PDF). Airbus. February 2023.
  30. ↑ "Fallen Icon - Aviation Safety". aviationsafetymagazine.com (in American English). 2002-07-07. Retrieved 2026-03-26.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ایمنی هوانوردی موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.