اثناعشریات

نمودار منطقةالبروج که اثناعشریات را در برج بره نشان می‌دهد

اثناعشریات (انگلیسی: Dodecatemoria) تقسیمات دوازده برج منطقةالبروج به دوازده بخش دیگر در هر برج هستند. می‌توان این تقسیمات را نوعی «منطقةالبروج خُرد» متشکل از ۱۴۴ اثناعشریه دانست که هر یک برابر با ۲٫۵ درجه از دایرةالبروج است. در کاربردی دیگر، «اثناعشریه» به نقطه‌ای بر دایرةالبروج گفته می‌شود که با افزودن دوازده برابر شمار درجه‌های طی‌شده در یک برج، یا به درجهٔ اصلی یا به ابتدای آن برج، به دست می‌آید.

این نظام که در اختربینی یونانی‌مآب به کار می‌رفت اما در دوره‌های بعد اهمیت کمتری یافت، ظاهراً از اختربینی بابلی سرچشمه گرفته است.

نام

نام لاتینی این اصطلاح برگرفته از واژهٔ یونانی δωδεκατημόρια است که صورت مفرد آن δωδεκατημόριον و صورت‌های لاتینی آن dodecatemorium یا dodecatemorion بوده است.[۱] همین مفهوم در عبری با واژه‌های عبری: השנים עשר or התריסר‎ و در عربی با «اثنا عشریة» بیان شده است.[۲]

بابلیان از واژهٔ 𒄩𒆷 (ḪA-LA)، با تلفظ zittu، به معنای «بهره» و «بخش» استفاده می‌کردند.[۳][۴] آشورشناسان این نظام را «منطقةالبروج خُرد» می‌نامند.[۵][۶]

محاسبه

در هر برج، اثناعشریات از خود آن برج آغاز می‌شوند و سپس به ترتیب معمول برج‌ها ادامه می‌یابند؛ بنابراین، نخستین اثناعشریه در برج سنبله خود سنبله و آخرین آن برج اسد است.

محاسبهٔ یونانی‌مآب

فرض کنید T نقطه‌ای در درجهٔ D از برج S باشد. برای یافتن اثناعشریه، ۱۲×D درجه را به ابتدای برج S می‌افزاییم.

برای نمونه، برای یافتن اثناعشریهٔ درجهٔ ۱۷ جدی، عدد ۱۷ را در ۱۲ ضرب می‌کنیم که حاصل ۲۰۴ است و سپس از ابتدای برج جدی ۲۰۴ درجه پیش می‌رویم. نتیجه درجهٔ ۲۴ برج سرطان است. سرطان هفتمین اثناعشریهٔ جدی است و با بازهٔ ۱۵ تا ۱۷٫۵ درجهٔ جدی مطابقت دارد. در عین حال، می‌توان درجهٔ ۲۴ سرطان را اثناعشریهٔ دقیق درجهٔ ۱۷ جدی دانست.[۷][۸][۱]

در نجوم اثر مارکوس مانیلیوس، هر اثناعشریه باز هم به پنج بخش نیم‌درجه‌ای تقسیم می‌شود که هر یک به یکی از اختران مربوط است.[۸][۱]

محاسبهٔ بابلی

در نظام جایگزین و ظاهراً کهن‌تر میان‌رودانی، اثناعشریهٔ یک نقطه در آسمان با افزودن دوازده برابر درجه، نه به صفر درجهٔ برج بلکه به همان درجهٔ اصلی، محاسبه می‌شود.

به صورت نمادین، اگر T نقطه‌ای در درجهٔ D از برج S باشد، ۱۲×D درجه به D افزوده می‌شود. به بیان دیگر، می‌توان ۱۳×D را به ابتدای برج S افزود.[۹]

حاصل، منطقةالبروج خُردی با سیزده بخش است که بخش نخست و سیزدهم آن یکسان‌اند و حرکت روزانه در آن برابر با ۱۳ درجه است.[۵][۱۰]

نمونهٔ محاسبهٔ بابلی
ماه روز برج درجه
۱ ۱ ۱ ۱۳
۱ ۲ ۱ ۲۶
۱ ۳ ۲ ۹
۱ ۴ ۲ ۲۲
۱ ۵ ۳ ۵

تاریخچه

لوح‌های خط میخی از بابِل که احتمالاً به دورهٔ شاهنشاهی هخامنشی (۵۳۹–۳۳۱ پیش از میلاد) تعلق دارند، نظام ضرب درجه در ۱۲ برای یافتن اثناعشریهٔ مربوط به آن درجه را توصیف می‌کنند.[۷]

کهن‌ترین زمان ممکن برای کاربرد منطقةالبروج خُرد بابلی، طبعاً به زمان شکل‌گیری خود منطقةالبروج محدود می‌شود که معمولاً حدود سدهٔ پنجم پیش از میلاد دانسته می‌شود.[۹][۶][۱۱]

به نظر می‌رسد نظام بابلی به دست یونانیان پذیرفته شد؛ یونانیان دانش اختربینی را غالباً به کلده یا ستاره‌شناسی مصری نسبت می‌دادند.[۹] نویسندگان لاتینی، [[مارکوس مانیلیوس] و جولیوس فیرمیکوس ماترنوس، هر دو محاسبات اثناعشریات را شرح داده‌اند.[۱] با این حال، بطلمیوس در چهار مقاله محاسبهٔ اثناعشریات را نامعقول دانست و رد کرد.[۶]

ابراهیم بن عزرا، دانشمند یهودی سدهٔ دوازدهم میلادی، دو نظام را توصیف کرده است. در یک نظام که آن را به ستاره‌شناسی مصری و اقوام غیریهودی نسبت می‌دهد، برج ۳۰ درجه‌ای به ۱۲ بخش ۲٫۵ درجه‌ای تقسیم می‌شود و هر بخش، با تکرار، به یکی از هفت جرم آسمانی نسبت داده می‌شود. در نظام دیگر که به خنوخ و پیشینیان نسبت داده شده است، هر درجه در یک برج با یکی از دوازده برج متناظر است و این توالی از خود همان برج آغاز می‌شود. در این نظام دوم، چرخه در هر برج دو و نیم بار تکرار می‌شود؛ برای نمونه، اثناعشریات برج میزان در درجهٔ نخست با میزان آغاز می‌شوند و در درجه‌های ۱۳ و ۲۵ دوباره به میزان بازمی‌گردند.[۲]

کاربرد

محاسبهٔ اثناعشریات می‌توانست صرفاً با فراهم کردن داده‌های نمادین بیشتر برای تفسیر، به ستاره‌شناسان باستان یاری رساند.[۹]

اثناعشریات همچنین می‌توانستند حرکت ماه در امتداد دایرةالبروج طی یک ماه را به‌طور تقریبی بازنمایی کنند.[۷][۹] ممکن است این نظام بر پایهٔ یک «ماه مجازی» باشد که در آغاز یک برج در اتصال با خورشید، یعنی در حالت ماه نو، تصور می‌شود تا تقسیمات درونی آن برج را نمادپردازی کند.[۵]

یک متن یونانی که در دو نسخهٔ خطی موجود باقی مانده است، اثناعشریات را با homo signorum («انسان منطقه‌البروجی») مرتبط می‌کند؛ نظامی که در آن برج‌های منطقةالبروج به‌طور منظم به بخش‌های بدن انسان اختصاص داده می‌شوند، از بره در سر تا ماهی در پاها. در این متن، بخش‌های بدن در کنار درجه‌های ۲، ۵، ۷، ۱۰ و جز آن آمده‌اند که با افزایش‌های ۲٫۵ درجه‌ایِ گرد شده به پایین مطابقت دارند. ترتیب بخش‌های بدن برای هماهنگی با ویژگی‌های خاص هر برج تغییر می‌کند؛ برای نمونه، بیشتر برج‌های جانوری «دُم» را به عنوان آخرین بخش دارند، اما برج عقرب دارای «نیش» است و فهرست مربوط به برج جوزا و برج حوت دوگانه است.[۱۲]

همانند تقسیم دوازده‌گانهٔ منطقةالبروج، تقسیم برج‌ها به بخش‌هایی از بدن که در مرحله‌ای با برج‌ها برابر دانسته شده‌اند، ممکن است به ستاره‌شناسان باستان امکان داده باشد بخش‌های آسمان و جایگاه اجرام آسمانی در آنها را با دقت و سهولت بیشتری توصیف و ثبت کنند.[۵] متون متأخر بابلی همچنین زمان‌های طلوع اثناعشریات را در طول یک شبانه‌روز ذکر کرده‌اند.[۳]

متون تقویمی

داده‌های مورد استفاده در محاسبهٔ بابلی اثناعشریات، اگر وارونه و دوباره مرتب شوند، نظامی را پدید می‌آورند که با نام Kalendertexte («متون تقویمی») شناخته می‌شود. اختربینان میان‌رودانی نیز در هزارهٔ نخست پیش از میلاد از این نظام استفاده می‌کردند.[۵][۱۰]

موقعیت و تاریخ در متون تقویمی
برج درجه ماه روز
۱ ۱ ۱ ۱۳
۱ ۲ ۱ ۲۶
۱ ۳ ۲ ۹
۱ ۴ ۲ ۲۲
۱ ۵ ۳ ۵

وقتی این داده‌ها بر پایهٔ روز مرتب شوند ــ چنان‌که ظاهراً در لوح‌های به‌دست‌آمده از بابل، بورسیپا و اوروک از حدود سده‌های پنجم تا چهارم پیش از میلاد چنین بوده است ــ حاصل، پیشروی‌ای برابر با ۲۷۷ درجه در روز را نشان می‌دهد.

پیشروی روزانه در متون تقویمی
برج درجه ماه روز
۱۰ ۷ ۱ ۱
۷ ۱۴ ۱ ۲
۴ ۲۱ ۱ ۳
۱ ۲۸ ۱ ۴
۱۱ ۵ ۱ ۵

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 4 [[Auguste Bouché-Leclercq], L'Astrologie Greque; Paris: Ernest Leroux, 1899; pp. [(https://archive.org/stream/lastrologiegrecq00boucuoft#page/298/mode/2up) 299]–304.
  2. 1 2 Shlomo Sela, Abraham Ibn Ezra's Introductions to Astrology: a parallel Hebrew-English critical edition of the Book of the beginning of wisdom and the Book of the judgments of the zodiacal signs; Leiden & Boston: Brill, 2017; pp. 63–[(https://books.google.com/books?id=INckDwAAQBAJ&pg=PA65) 65], [(https://books.google.com/books?id=INckDwAAQBAJ&pg=PA319) 319]–320.
  3. 1 2 F. Rochberg-Halton, "Elements of the Babylonian Contribution to Hellenistic Astrology"; Journal of the American Oriental Society 108(1), January–March 1998; (https://www.jstor.org/stable/603245) JSTOR].
  4. ↑ Theo G. Pinches, "Babylonian Legal Documents Referring to House Property, and the Law of Inheritance"; read 6 February 1883; Transactions of the Society of Biblical Archaeology, Vol. 8; p. [(https://books.google.com/books?id=J3gYAQAAIAAJ&pg=PA297) 287].
  5. 1 2 3 4 5 John Z. Wee, "Virtual Moons over Babylonia: The Calendar Text System, Its Micro-Zodiac of 13, and the Making of Medical Zodiology", In John M. Steele (ed.), The Circulation of Astronomical Knowledge in the Ancient World; Leiden & Boston: Brill, 2016;شابک ‎۹۷۸۹۰۰۴۳۱۵۶۳۱.
  6. 1 2 3 Lester J. Ness, Astrology and Judaism in Late Antiquity; PhD dissertation accepted at Miami University (Oxford, Ohio), 1990; pp. 65–66, 98.
  7. 1 2 3 اتو نویگباوئر & A. Sachs, "The 'Dodekatemorioa' in Babylonian Astrology"; Archiv für Osrientforschung 16, 1952–1953; (https://www.jstor.org/stable/41635748) JSTOR].
  8. 1 2 C. P. Goold, Introduction to Manilius: Astronomcia, Loeb Classical Library; Harvard University Press, 1977; pp. li–liv. See also [[نجوم (مانیلیوس)], (http://www.thelatinlibrary.com/manilius2.html) Book 2], lines 693–748.
  9. 1 2 3 4 5 A. Sachs, "Babylonian Horoscopes"; Journal of Cuneiform Studies 6(2), 1952; (https://www.jstor.org/stable/1359035) JSTOR]. "Whatever the reason for the subdivision of a zodiacal sign into a micro-zodiac, beginning with the zodiacal sign in question, may be, the mere existence of such a scheme seems to be good evidence for the Babylonian origin of the mechanism of a well known doctrine of Greco-Roman astrology: that of the dodekatemoria. According to this doctrine, from the given longitude l1 of, let us say, the moon at some moment of interest, one computes an astrologically valid, different longitude l2. In this way, the astrologer has at his disposal two different longitudes of the moon on the basis of which he can now make twice as many predictions as before."
  10. 1 2 Lis Brack-Bernsen & John M. Steele, "Babylonian Mathemagics: Two Mathematical Astronomical-Astrological Texts"; in Studies in the History of the Exact Sciences in Honour of David Pingree, ed. Charles Burnett, Jan P. Hogendijk, Kim Plofker, & Michio Yano; Leiden and Boston: Brill, 2004; شابک ‎۹۰ ۰۴ ۱۳۲۰۲ ۳; pp. 95–125.
  11. ↑ John P. Britton, "Studies in Babylonian lunar theory: part III. The introduction of the uniform zodiac"; Archive for History of Exact Sciences 64(6), November 2010; [(https://www.jstor.org/stable/41134332) JSTOR].
  12. ↑ Otto Neugebauer, "Melothesia and Dodecatemoria"; Analecta Biblica 3, 1959; reprinted in Neugebauer (1983), Astronomy and History: Selected Essays (Springer).
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.