خانه دهم در زایچه
خانهٔ دهم دهمین خانه از دوازده خانهٔ زایچه در اختربینی است. در سنت‌های کهن اختربینی، این خانه بیش از همه با فرمانروایی و قدرت، پادشاه و صاحبان منصب، بلندمرتبگی و آوازه، پیشه و کار، مهارت و دستاورد، و در بسیاری از منابع با مادر ارتباط داده می‌شد. محمد بن احمد خوارزمی در مفاتیح العلوم آن را بیت‌السلطان والعمل، یعنی «خانهٔ فرمانروا و کار»، می‌نامد.[۱] در اختربینی جدید، حرفه، مسیر شغلی، شهرت عمومی، موقعیت اجتماعی، دستاورد، اقتدار و تصویر عمومی فرد از برجسته‌ترین دلالت‌های آن به شمار می‌روند.
در این مقاله، خانه برای house، یعنی یکی از دوازده بخش زایچه، و بیت برای domicile، یعنی برجی که جایگاه فرمانروایی طبیعی یک اختر دانسته می‌شود، به کار می‌رود؛ متون کهن چنین تمایز واژگانی ثابتی نداشتند و «بیت» را برای هر دو مفهوم و گاه به معنای برج یا جایگاه نیز به کار می‌بردند.[۲]
دلالت‌هایی که در این مقاله آمده‌اند آموزه‌های تاریخی اختربینی‌اند و پشتوانهٔ علمی ندارند. اختربینی در دانش معاصر شبه‌علم شناخته می‌شود و شواهد تجربی معتبر نشان نداده‌اند که جایگاه خانه‌های زایچه بتواند پیشه، موفقیت اجتماعی، شهرت، مقام یا رویدادهای آیندهٔ شخص را به‌طور قابل اعتماد پیش‌بینی کند؛ ازاین‌رو این آموزه‌ها از نظر تاریخ علم و فرهنگ قابل مطالعه‌اند، اما برای تصمیم‌های شغلی یا دیگر تصمیم‌های واقعی نباید به آن‌ها اتکا کرد.[۳][۴]
جایگاه در زایچه
خانهٔ دهم پس از خانهٔ نهم و پیش از خانهٔ یازدهم قرار دارد و یکی از چهار خانهٔ وتدی است. سه خانهٔ وتدی دیگر یکم، چهارم و هفتم هستند.
خانهٔ دهم در برابر خانهٔ چهارم قرار دارد و در بسیاری از روش‌های تقسیم خانه با وسط‌السماء یا Medium Coeli، با اختصار MC، ارتباط مستقیم دارد. وسط‌السماء نقطه‌ای از دایرةالبروج است که نصف‌النهار بالایی را قطع می‌کند و در زایچه معمولاً در بخش بالایی نمودار قرار می‌گیرد.
در بسیاری از روش‌های ربعی، وسط‌السماء رأس خانهٔ دهم است؛ اما خانهٔ دهم و وسط‌السماء از نظر فنی همیشه یک چیز نیستند. در روش خانه‌های برج کامل، تمام دهمین برج پس از برج طالع خانهٔ دهم است و درجهٔ وسط‌السماء ممکن است در خانهٔ نهم، دهم یا یازدهم قرار گیرد.[۵]
در دستگاه برج کامل، خانهٔ دهم با خانهٔ یکم تربیع دارد. با وجود اینکه تربیع در احکام نظرها معمولاً نسبتی تنش‌آمیز دانسته می‌شد، خانهٔ دهم به سبب وتدی‌بودن از قوی‌ترین و مؤثرترین خانه‌های زایچه به شمار می‌رفت.
ویژگی‌های کلی
| ویژگی | شرح |
|---|---|
| شماره | دهم |
| نام تاریخی در سنت اسلامی | بیت‌السلطان والعمل |
| نام در سنت یونانی‌مآب | Mesouranēma، «میانهٔ آسمان»؛ و مرتبط با Praxis، «کردار/عمل» |
| نقطهٔ وابسته | وسط‌السماء |
| دلالت اصلی سنتی | فرمانروایی، پادشاه، بلندمرتبگی، کار و پیشه، مهارت، آوازه، مقام و مادر |
| رده | خانهٔ وتدی |
| خانهٔ پیشین | خانهٔ نهم |
| خانهٔ پسین | خانهٔ یازدهم |
| خانهٔ مقابل | خانهٔ چهارم |
| نسبت با طالع در روش برج کامل | تربیع |
| فرح اختر | ندارد |
| دلالت‌های قبیصی | کارها، بلندمرتبگی، پادشاهی، آوازه، مهارت‌ها و مادران |
| دلالت‌های بیرونی | فرمانروایی سلطان، حکومت، اقتدار، کامیابی در کسب‌وکار، تجارت، پیشه، فرزندان نیک‌رفتار و بخشندگی |
| دلالت‌های لیلی | پادشاهان، شاهزادگان، صاحبان منصب، فرماندهان، قضات، مادر، افتخار، ترفیع، منزلت، منصب، پیشه و تجارت |
| اعضای بدن نزد لیلی | زانوها و پشت زانو |
| دلالت‌های پررنگ‌تر در دورهٔ جدید | حرفه، مسیر شغلی، شهرت عمومی، جایگاه اجتماعی، دستاورد، اعتبار و تصویر عمومی |
| خداوند خانه | خداوندِ برجی که خانهٔ دهم در آن قرار دارد |
نام و پیشینه
بیت‌السلطان والعمل
خوارزمی در مفاتیح العلوم خانهٔ دهم را بیت‌السلطان والعمل می‌نامد.[۱] این نام دو حوزهٔ بنیادی خانه را در سنت اسلامی نشان می‌دهد: نخست سلطان، فرمانروایی و اقتدار و دوم کار، پیشه و کردار.
ابوالصقر قبیصی نیز آن را بیت‌الملک یا «خانهٔ پادشاهی» معرفی می‌کند و می‌نویسد که خانهٔ دهم بر:
- کارها؛
- بلندمرتبگی؛
- پادشاهی؛
- آوازه و نام؛
- مهارت‌ها و پیشه‌ها؛
- مادران؛
دلالت دارد.[۶]
قبیصی همچنین خانهٔ دهم را با میانهٔ سال‌های زندگی مرتبط می‌کند.
نام‌های «بیت‌السلطان والعمل» و «بیت‌الملک» نشان می‌دهند که معنای تاریخی خانهٔ دهم تنها «شغل» به مفهوم امروزی نبود، بلکه اقتدار، مرتبه، کردار و جایگاه اجتماعی را نیز در بر می‌گرفت.
وسط‌السماء و عمل در سنت یونانی‌مآب
در اختربینی دورهٔ یونانی‌مآب، جایگاه دهم با اصطلاح یونانی Mesouranēma، یعنی میانهٔ آسمان، ارتباط داشت. واژهٔ Praxis، به معنای «عمل»، «کردار» یا «آنچه شخص انجام می‌دهد»، نیز برای دلالت‌های این جایگاه به کار می‌رفت.[۷]
وتیوس والنس و دیگر نویسندگان یونانی‌مآب این جایگاه را با:
- کردار و فعالیت؛
- مقام و منزلت؛
- اعتبار؛
- پیشه؛
- قدرت؛
- شهرت؛
مرتبط می‌کردند.
موقعیت بالای این خانه در نمودار زایچه زمینهٔ نمادین ارتباط آن با دیده‌شدن، مقام، آوازه و قدرت اجتماعی را فراهم کرد.
دلالت‌های سنتی
| منبع یا سنت | دلالت‌های منسوب به خانهٔ دهم |
|---|---|
| سنت یونانی‌مآب | عمل و کردار، اعتبار، مقام، شهرت، اقتدار و پیشه |
| خوارزمی، مفاتیح العلوم | بیت‌السلطان والعمل[۱] |
| سهل بن بشر | پادشاه و پادشاهی، بلندمرتبگی، فرمانروایی، آوازه و ستایش، مادران، قضات، شاهزادگان، صاحبان قدرت و هر پیشه و مهارت |
| ابومعشر بلخی | قدرت و فرمانروایی، پادشاه، مقام، شهرت، مهارت‌ها، کردارها و مادران |
| قبیصی | کارها، بلندمرتبگی، پادشاهی، آوازه، مهارت‌ها و مادران[۶] |
| زادان‌فرخ اندرزگر به روایت قبیصی | خداوند نخست مثلثه: کار، بلندمرتبگی و بالاترین مقام؛ خداوند دوم: آوازه و دلیری در آن؛ خداوند سوم: ثبات و دوام آن[۶] |
| بیرونی، التفهیم | فرمانروایی سلطان، حکومت با شورای بزرگان، اقتدار مطلق، کامیابی در کسب‌وکار، تجارت و پیشه، فرزندان نیک‌رفتار و بخشندگی[۸] |
| ویلیام لیلی | پادشاهان، شاهزادگان، قضات، فرماندهان، صاحبان مقام، مادر، افتخار، ترفیع، منزلت، منصب، وکلا، حرفه و تجارت[۹] |
| اختربینی جدید | حرفه، مسیر شغلی، جایگاه اجتماعی، دستاورد، شهرت، اعتبار عمومی، اقتدار و هدف‌های حرفه‌ای |
پادشاه، فرمانروا و صاحبان قدرت
فرمانروایی یکی از کهن‌ترین و پایدارترین دلالت‌های خانهٔ دهم است.
خوارزمی واژهٔ «سلطان» را مستقیماً در نام این خانه می‌آورد.[۱] قبیصی نیز آن را «خانهٔ پادشاهی» معرفی می‌کند و سلطنت و بلندمرتبگی را در شمار دلالت‌های آن قرار می‌دهد.[۶]
بیرونی از:
- فرمانروایی سلطان؛
- حکومت همراه شورای بزرگان؛
- اقتدار مطلق؛
یاد می‌کند.[۸]
در سنت اروپایی نیز لیلی خانهٔ دهم را نمایندهٔ:
- پادشاهان؛
- شاهزادگان؛
- دوک‌ها و اشراف؛
- قضات؛
- فرماندهان ارشد؛
- کارگزاران اصلی؛
- همهٔ کسانی که دارای اختیار و مقام رسمی‌اند؛
می‌داند.[۹]
در نظام‌های سیاسی جدید، این دلالت به رؤسای کشور، دولت، مقامات ارشد، مدیران و دیگر اشخاص صاحب اقتدار گسترش یافته است.
کار، پیشه و مهارت
«عمل» در نام خوارزمی و «کارها و مهارت‌ها» نزد قبیصی نشان می‌دهد که ارتباط خانهٔ دهم با پیشه سابقه‌ای روشن در دورهٔ اسلامی دارد.
بیرونی نیز:
- کسب‌وکار؛
- تجارت؛
- پیشه‌ها؛
را در شمار دلالت‌های آن می‌آورد.[۸]
لیلی «profession or trade»، یعنی پیشه یا حرفهٔ شخص، را از دلالت‌های اصلی خانهٔ دهم می‌شمارد.[۹]
در اختربینی سنتی، برای تعیین پیشه معمولاً تنها خانهٔ دهم بررسی نمی‌شد. نویسندگان گوناگون عواملی مانند:
- برج خانهٔ دهم؛
- خداوند آن؛
- اختران واقع در دهم؛
- وسط‌السماء؛
- عطارد، زهره و مریخ؛
- سهم‌الغیب یا سهم روح در برخی مکاتب؛
- وضعیت اختران نسبت به خورشید؛
را نیز در نظر می‌گرفتند.
بطلمیوس در چهار مقاله هنگام بررسی «کیفیت پیشه» به‌ویژه عطارد، زهره و مریخ و ارتباط آنان با خورشید و وسط‌السماء را بررسی می‌کند.[۱۰]
تفاوت خانهٔ دهم و خانهٔ ششم در کار
در اختربینی جدید، هم خانهٔ ششم و هم خانهٔ دهم با کار ارتباط داده می‌شوند، اما از نظر تاریخی نقش آن‌ها یکسان نبوده است.
| خانهٔ ششم | خانهٔ دهم |
|---|---|
| خدمت و کار زیردستان | پیشه و حرفه |
| کارگران و خدمتگزاران | صاحب منصب و کارفرما |
| وظایف روزانه | مقام و مرتبه |
| کار دشوار و روزمزد | مهارت و پیشه |
| شرایط روزمرهٔ کار در تعبیر جدید | مسیر حرفه‌ای و جایگاه عمومی در تعبیر جدید |
| بیماری و فرسودگی | افتخار، ترفیع و موفقیت |
ازاین‌رو صورت‌بندی جدید «خانهٔ ششم = شغل روزانه» و «خانهٔ دهم = حرفه» تا اندازه‌ای بر تمایزی تاریخی میان خدمت و پیشه و مقام استوار است، هرچند زبان امروزی آن جدیدتر است.
بلندمرتبگی، افتخار و آوازه
بلندمرتبگی از دلالت‌های صریح قبیصی برای خانهٔ دهم است.[۶] واژه‌هایی با معانی:
- رفعت؛
- مقام؛
- منزلت؛
- آوازه؛
- ستایش؛
- افتخار؛
در منابع مختلف به این خانه نسبت داده شده‌اند.
لیلی خانهٔ دهم را با «honour, preferment, dignity, office»، یعنی افتخار، ترفیع، منزلت و منصب، مرتبط می‌کند.[۹]
در اختربینی جدید، این مفاهیم معمولاً با اصطلاحاتی مانند:
- اعتبار اجتماعی؛
- شهرت عمومی؛
- موقعیت اجتماعی؛
- موفقیت؛
- شناخت عمومی؛
- تصویر حرفه‌ای؛
بیان می‌شوند.
این دلالت جدید «شهرت عمومی» ریشهٔ روشنی در مفاهیم قدیمی آوازه، افتخار و مقام دارد.
خداوندان مثلثه
قبیصی روشی منسوب به زادان‌فرخ اندرزگر را برای سه خداوند مثلثهٔ بیت‌الملک نقل می‌کند:
| خداوند مثلثه | دلالت منسوب به آن |
|---|---|
| خداوند نخست | کار، بلندمرتبگی و بالاترین مقامی که شخص بدان می‌رسد |
| خداوند دوم | آوازه و دلیری یا توان شخص در همان مقام |
| خداوند سوم | ثبات و دوام آن مقام و مرتبه |
این تقسیم نمونه‌ای روشن از استفادهٔ سنت ایرانی و اسلامی از خداوندان مثلثه برای تفصیل احکام خانه‌هاست. در اینجا سه خداوند نه سه دورهٔ سادهٔ زندگی، بلکه سه بُعد از موقعیت اجتماعی شخص را نشان می‌دهند: رسیدن به مقام، آوازه در مقام، و دوام آن.
مادر
مادر از دلالت‌های خانهٔ دهم در بسیاری از منابع اسلامی و اروپایی قرون میانه است.
قبیصی «مادران» را صریحاً در فهرست خانهٔ دهم قرار می‌دهد.[۶] ابومعشر و سهل بن بشر نیز مادر را با این خانه مرتبط می‌کنند.
لیلی نیز خانهٔ دهم را خانهٔ مادر می‌داند، در حالی که خانهٔ چهارم را به پدر نسبت می‌دهد.[۹]
بااین‌حال، این تقسیم در همهٔ سنت‌های تاریخی یکسان نیست:
- برخی منابع یونانی‌مآب هر دو والد یا خاندان را بیشتر با خانهٔ چهارم پیوند می‌دهند؛
- سنت اسلامی و اروپایی قرون میانه غالباً مادر را در دهم و پدر را در چهارم قرار می‌دهد؛
- در بخش بزرگی از اختربینی جدید غربی این انتساب معکوس شده و دهم به پدر یا «والد صاحب اقتدار» و چهارم به مادر یا «والد پرورش‌دهنده» نسبت داده می‌شود؛
- در اختربینی هندی نیز تقسیم والدین قواعد متفاوتی دارد.
ازاین‌رو نمی‌توان بدون مشخص‌کردن سنت گفت خانهٔ دهم «همیشه» خانهٔ مادر یا پدر است.
مادر در برابر پدر
محور خانه‌های چهارم و دهم در بسیاری از دستگاه‌های اختربینی برای بررسی والدین به کار رفته است.
| سنت یا منبع | خانهٔ چهارم | خانهٔ دهم |
|---|---|---|
| قبیصی و بسیاری از نویسندگان اسلامی | پدران | مادران |
| ویلیام لیلی | پدر | مادر |
| برخی منابع یونانی‌مآب | والدین یا خاندان | مقام، عمل و گاه یکی از والدین |
| بخش بزرگی از اختربینی جدید غربی | مادر یا والد خصوصی/پرورش‌دهنده | پدر یا والد عمومی/صاحب اقتدار |
این اختلاف یکی از نمونه‌های روشن تغییر دلالت خانه‌ها میان سنت‌های مختلف است.
حکومت و منصب
خانهٔ دهم در سنت تاریخی تنها با شخص پادشاه مرتبط نبود، بلکه نظام قدرت و منصب را نیز در بر می‌گرفت.
لیلی از:
- قضات؛
- کارگزاران حکومت؛
- فرماندهان نظامی؛
- مقامات شهری؛
- صاحبان اختیار؛
- وکلا؛
نام می‌برد.[۹]
قبیصی نیز پادشاهی، کارها و بلندمرتبگی را به این خانه نسبت می‌دهد.
در کاربرد جدید، این مجموعه به مدیران، کارفرمایان، رؤسا، مقام‌های دولتی و نهادهای اقتدار گسترش یافته است.
قاضی و حکم دادگاه
قاضی یکی از اشخاص مشخصی است که در سنت اروپایی و اسلامی با خانهٔ دهم ارتباط دارد.
در اختربینی پرسشی، هنگامی که پرسش دربارهٔ دعوای قضایی بود:
- خانهٔ یکم می‌توانست پرسش‌کننده یا خواهان را نشان دهد؛
- خانهٔ هفتم طرف مقابل را؛
- خانهٔ دهم قاضی و حکم یا اقتدار دادگاه را.
دبورا هولدینگ «judge, magistrate and the ruling in a court» را از دلالت‌های سنتی خانهٔ دهم می‌شمارد.[۱۱]
ازاین‌رو دهم در پرسش‌های حقوقی نه یکی از طرفین دعوا، بلکه مرجع داوری و اقتدار را نشان می‌دهد.
خداوند خانهٔ دهم
در داوری سنتی، خداوند خانهٔ دهم از مهم‌ترین عوامل احکام پیشه، مقام، آوازه و اقتدار بود. خداوند خانه، اختری است که بر برج واقع در خانهٔ دهم فرمانروایی دارد.
| عامل | کاربرد در احکام سنتی |
|---|---|
| برج خانهٔ دهم | تعیین خداوند خانه و بخشی از کیفیت‌های منسوب به کار و مقام |
| خداوند خانهٔ دهم | از دلایل اصلی پیشه، مقام و جایگاه اجتماعی |
| اختران واقع در خانهٔ دهم | از عوامل بسیار مهم در احکام مقام، شهرت و کار |
| وسط‌السماء | نقطهٔ مهم در احکام پیشه و اعتبار عمومی |
| نظرهای وارد بر خانه یا خداوند آن | برای داوری دربارهٔ قوت، مانع یا موفقیت امور خانه |
| عطارد، زهره و مریخ | از دلالت‌کنندگان سنتی پیشه نزد بطلمیوس و برخی مؤلفان دیگر |
| خورشید و مشتری | در سنت اروپایی از اختران مساعد برای افتخار و مقام در این خانه |
| خداوندان مثلثه | برای تفصیل مقام، آوازه و دوام آن در روش منسوب به زادان‌فرخ اندرزگر |
این قواعد بخشی از نظام تاریخی پیشگویی اختربینی‌اند و اعتبار تجربی ندارند.
وسط‌السماء
وسط‌السماء یکی از چهار نقطهٔ اصلی زایچه است و از نظر تاریخی پیوندی نزدیک با خانهٔ دهم دارد.
این نقطه محل تقاطع دایرةالبروج و نیمهٔ بالایی نصف‌النهار محلی است. در بسیاری از روش‌های تقسیم خانه، وسط‌السماء رأس یا آغاز خانهٔ دهم است.
بااین‌حال، در روش برج کامل میان «جایگاه دهم» و «درجهٔ وسط‌السماء» تفاوت وجود دارد. ممکن است شخص:
- خانهٔ دهم را در یک برج داشته باشد؛
- ولی درجهٔ وسط‌السماء در خانهٔ نهم یا یازدهم واقع شود.
نویسندگان یونانی‌مآب هر دو مفهوم را به کار می‌بردند و در برخی احکام مربوط به پیشه، مقام و کردار، هم جایگاه دهم و هم خود درجهٔ وسط‌السماء اهمیت داشتند.
در اختربینی جدید غربی، وسط‌السماء معمولاً یکی از مهم‌ترین نقاط مرتبط با حرفه، شهرت و تصویر عمومی شخص دانسته می‌شود.
بطلمیوس و کیفیت پیشه
بطلمیوس در چهار مقاله فصل جداگانه‌ای را به «کیفیت پیشه» اختصاص می‌دهد.
او برای تعیین کار یا پیشه به‌ویژه سه اختر:
را بررسی می‌کند و به رابطهٔ آنان با خورشید و جایگاه وسط‌السماء توجه دارد.[۱۲]
در دستگاه بطلمیوسی:
- عطارد می‌تواند بر کارهای فکری، نوشتاری، بازرگانی و محاسباتی دلالت کند؛
- زهره بر فعالیت‌های هنری و مربوط به زیبایی و لذت؛
- مریخ بر کارهایی که به نیرو، آتش، آهن یا فعالیت بدنی نیاز دارند.
از این رو احکام پیشه در سنت کلاسیک از یک قاعدهٔ سادهٔ «برج خانهٔ دهم = شغل» پیچیده‌تر بود.
کامیابی در کار و تجارت
بیرونی کامیابی در کسب‌وکار، تجارت و پیشه را از دلالت‌های خانهٔ دهم می‌شمارد.[۸]
وجود «تجارت» در فهرست بیرونی نشان می‌دهد که دلالت حرفه‌ای خانهٔ دهم به مناصب حکومتی محدود نبود و فعالیت اقتصادی شخص نیز می‌توانست در حوزهٔ آن قرار گیرد.
بااین‌حال، در نظام خانه‌ها:
- خانهٔ دوم بیشتر بر مال، درآمد و معاش دلالت داشت؛
- خانهٔ دهم بر پیشه، مقام و کاری که شخص بدان شناخته می‌شود.
این تمایز در منابع جدید نیز حفظ شده است.
شهرت، آوازه و تصویر عمومی
آوازه یا آنچه دیگران دربارهٔ شخص می‌دانند از دلالت‌های کهن خانهٔ دهم است.
قبیصی واژه‌ای با معنای ذکر و آوازه را در فهرست این خانه می‌آورد.[۶] لیلی نیز «honour» و «dignity» را از موضوعات اصلی آن می‌شمارد.[۹]
در اختربینی جدید، این مفهوم به موارد زیر گسترش یافته است:
- شهرت؛
- اعتبار عمومی؛
- تصویر حرفه‌ای؛
- نام نیک یا بد؛
- دیده‌شدن در جامعه؛
- جایگاه فرد در افکار عمومی.
بنابراین تعبیر جدید «چهرهٔ عمومی» یا «تصویر عمومی» صورت‌بندی متأخر مفهومی است که ریشهٔ آن در دلالت‌های سنتی آوازه، مقام و افتخار قرار دارد.
کاربرد در اختربینی پرسشی
در اختربینی پرسشی، خانهٔ دهم برای پرسش‌های مربوط به:
- مقام و منصب؛
- دستیابی به شغل یا سمت؛
- ترفیع؛
- بازگشت به منصب از دست‌رفته؛
- پیشه و حرفه؛
- کارفرما یا شخص صاحب اختیار؛
- قاضی و حکم دادگاه؛
- پادشاه یا فرمانروا؛
به کار می‌رفت.
لیلی بخش مفصلی از Christian Astrology را به پرسش‌های خانهٔ دهم اختصاص می‌دهد، از جمله:
- آیا شخص منصب یا مقامی را به دست خواهد آورد؟
- آیا صاحب منصب برکنارشده به جایگاه خود بازخواهد گشت؟
- چه پیشه‌ای برای شخص مناسب است؟[۱۳]
در پرسش مقام، خانهٔ یکم و خداوند آن معمولاً پرسش‌کننده و خانهٔ دهم و خداوند آن منصب یا مقام مورد درخواست را نشان می‌دادند.
کاربرد در اختربینی جهان‌نما
خانهٔ دهم در اختربینی جهان‌نما یکی از مهم‌ترین خانه‌هاست، زیرا با فرمانروایان و ساختار قدرت ارتباط دارد.
| حوزه | دلالت منسوب به خانهٔ دهم |
|---|---|
| رئیس کشور | پادشاه، رئیس‌جمهور یا دیگر رئیس عالی حکومت |
| دولت | حکومت و مقام‌های عالی‌رتبه |
| قدرت اجرایی | کسانی که قدرت فرمان و اجرای تصمیم‌ها دارند |
| اعتبار کشور | شهرت، آبرو و منزلت بین‌المللی کشور |
| حکومت | سیاست عمومی و اعمال قدرت |
| قضا | قضات و مقام‌های عالی قضایی در برخی دستگاه‌ها |
| نیروهای مسلح | فرماندهی عالی در برخی منابع |
| تجارت ملی | قدرت و نفوذ اقتصادی کشور در برخی تعبیرهای متأخر |
لیلی خانهٔ دهم را نمایندهٔ «پادشاهان، شاهزادگان، فرماندهان و صاحبان منصب» می‌دانست.[۹] در دستگاه‌های متأخر، رئیس دولت، نخست‌وزیر، رئیس‌جمهور یا قدرت اجرایی کشور در این خانه بررسی می‌شوند.[۱۱]
خانهٔ دهم و قدرت سیاسی
اهمیت سیاسی خانهٔ دهم در متون دورهٔ اسلامی نیز آشکار است. در برخی رسائل احکام، از آن با تعبیر بیت‌الملک والسلطان یاد شده و برای بررسی پایداری یا ضعف فرمانروا، اختران موجود در دهم، خداوند آن و وضعیت وسط‌السماء مورد توجه قرار گرفته‌اند.
این دلالت با مفهوم تاریخی «سلطان» در نام خوارزمی سازگار است و نشان می‌دهد که خانهٔ دهم در احکام جهان‌نما و سیاسی جایگاه ویژه‌ای داشته است.
اعضای بدن
در تناظرهای اختربینی پزشکی اروپایی، لیلی خانهٔ دهم را با زانوها و پشت زانو مرتبط می‌کند.[۹]
برخی منابع متأخر زانوها، مفصل زانو و بخش‌های پیرامون آن را نیز در این حوزه قرار می‌دهند.
این انتساب‌ها بخشی از پزشکی اختربینی تاریخی‌اند و در پزشکی علمی مبنای پذیرفته‌شده‌ای ندارند.
خانهٔ دهم در اختربینی هندی
در اختربینی هندی، خانهٔ دهم معمولاً کَرمه‌بهاوا (سانسکریت: Karma Bhāva)، یعنی «خانهٔ کردار»، نامیده می‌شود. نام راجیه‌بهاوا، یعنی «خانهٔ فرمانروایی یا مقام»، نیز برای آن به کار می‌رود.
از مهم‌ترین دلالت‌های آن در جیوتیش:
- کار و کردار؛
- پیشه؛
- حرفه؛
- مقام و اعتبار؛
- قدرت و فرمانروایی؛
- شهرت؛
- مسئولیت اجتماعی؛
- اعمال و دستاوردهای شخص؛
است.
در بریهات پراشرا هورا شاسترا، خانهٔ دهم با کردار، مقام، پیشه، اقتدار و برخی اعمال اجتماعی شخص پیوند دارد.[۱۴]
خانهٔ دهم یکی از چهار کندرا یا خانهٔ وتدی در جیوتیش است و به سبب ارتباط با کردار و مقام، جایگاهی بسیار مهم در بررسی پیشه دارد.
در دستگاه هندی، خورشید و مریخ در خانهٔ دهم نیروی جهتی یا digbala به دست می‌آورند. این مفهوم با فرح در سنت غربی و اسلامی یکی نیست و نباید این دو اصطلاح با یکدیگر خلط شوند.
حرفه و «هدف زندگی» در اختربینی جدید
در اختربینی جدید، خانهٔ دهم اغلب از محدودهٔ سنتی پیشه و مقام فراتر رفته و با مفاهیمی مانند:
- «هدف حرفه‌ای»؛
- جاه‌طلبی؛
- دستاورد شخصی؛
- رسالت اجتماعی؛
- نقش فرد در جامعه؛
- آنچه شخص می‌خواهد به سبب آن شناخته شود؛
پیوند داده شده است.
بخشی از این صورت‌بندی ادامهٔ طبیعی مفاهیم تاریخی عمل، آوازه، پیشه و بلندمرتبگی است. بااین‌حال تعبیرهایی مانند «رسالت زندگی» یا «خودشکوفایی اجتماعی» بیشتر به زبان اختربینی روان‌شناختی جدید تعلق دارند و نباید عیناً به نویسندگان دورهٔ اسلامی یا یونانی‌مآب نسبت داده شوند.
نسبت با خانهٔ چهارم
خانهٔ چهارم دقیقاً در برابر خانهٔ دهم قرار دارد و این دو خانه محور عمودی زایچه را تشکیل می‌دهند.
| خانهٔ چهارم | خانهٔ دهم |
|---|---|
| وتدالارض | وسط‌السماء |
| پایین نمودار | بالای نمودار |
| زمین و خانه | حکومت و مقام |
| خاندان و نیاکان | آوازه و جایگاه |
| پدر در بسیاری از منابع اسلامی و اروپایی | مادر در همان سنت‌ها |
| پایان امور | عمل و دستاورد |
| زندگی خصوصی در تعبیر جدید | زندگی عمومی در تعبیر جدید |
| ریشه‌ها و خاستگاه | حرفه و جایگاه اجتماعی |
تعبیر منظم «زندگی خصوصی در چهارم / زندگی عمومی در دهم» در اختربینی جدید بسیار برجسته شده است، اما ریشهٔ آن را می‌توان در تقابل قدیمی میان زمین و خاندان از یک سو و حکومت، مقام و آوازه از سوی دیگر دید.
نسبت با جدی و زحل
در بسیاری از کتاب‌ها و وبگاه‌های جدید، خانهٔ دهم به دلیل دهمین‌بودن با برج جدی و زحل متناظر دانسته می‌شود و گاه زحل «فرمانروای طبیعی خانهٔ دهم» خوانده می‌شود.
این همسان‌سازی ترتیبی نباید با خداوند واقعی خانه در دستگاه سنتی اشتباه شود.
جالب آنکه ویلیام لیلی جدی و مریخ را هم‌دلیلان خانهٔ دهم می‌داند، نه جدی و زحل.[۹] همچنین هیچ‌یک از هفت اختر سنتی در نظام فرح‌ها در خانهٔ دهم فرح ندارد.
در دستگاه سنتی:
- جدی در برخی دستگاه‌های متأخر با خانهٔ دهم متناظر شده است؛
- زحل خداوند سنتی برج جدی است؛
- مریخ نزد لیلی هم‌دلیل سیاره‌ای خانهٔ دهم است؛
- خداوند واقعی خانهٔ دهم در هر زایچه به برج واقع در خانه بستگی دارد.
برای نمونه:
- اگر خانهٔ دهم در حمل باشد، مریخ خداوند آن است؛
- اگر در سرطان باشد، ماه؛
- اگر در میزان باشد، زهره؛
- اگر در جدی باشد، زحل.
بنابراین فرمول ثابت «خانهٔ دهم = جدی = زحل» بیشتر یک دستگاه آموزشی متأخر است و نباید به تمام سنت‌های تاریخی تعمیم داده شود.
تفاوت دلالت‌های قدیم و جدید
| دلالت‌های قدیمی‌تر | دلالت‌های پررنگ‌تر در اختربینی جدید |
|---|---|
| سلطان و پادشاه | دولت، رئیس و صاحبان اقتدار |
| فرمانروایی | قدرت و رهبری |
| کار و عمل | حرفه و مسیر شغلی |
| مهارت و پیشه | تخصص و هویت حرفه‌ای |
| بلندمرتبگی | پیشرفت اجتماعی |
| آوازه و ستایش | شهرت و تصویر عمومی |
| منصب | ترفیع و موقعیت سازمانی |
| مادر در بسیاری از منابع | پدر یا والد صاحب اقتدار در بخش بزرگی از اختربینی جدید |
| پادشاهی و قلمرو | دولت و نهادهای سیاسی در اختربینی جهان‌نما |
| — | جاه‌طلبی و هدف حرفه‌ای |
| — | «رسالت اجتماعی» و خودبیانگری عمومی |
بخش مهمی از دلالت‌های جدید، گسترش مفاهیم قدیمی کار، مقام، آوازه و اقتدار است؛ اما زبان روان‌شناختی دربارهٔ جاه‌طلبی، رسالت اجتماعی و هویت حرفه‌ای عمدتاً متأخر است.
جستارهای وابسته
پانویس
- 1 2 3 4 محمد بن احمد خوارزمی، مفاتیح العلوم، مقالهٔ دوم، باب ششم، فصل سوم: «والعاشر بيت السلطان والعمل».
- ↑ محمد باقری، مریم زمانی و زینب کریمیان، «واژگان کهن نجوم و احکام نجوم»، میراث علمی اسلام و ایران، پیوست شمارهٔ ۳، مدخل «بیت».
- ↑ Paul R. Thagard, “Why Astrology is a Pseudoscience,” PSA: Proceedings of the Biennial Meeting of the Philosophy of Science Association, 1978, pp. 223–234.
- ↑ Shawn Carlson, “A Double-blind Test of Astrology,” Nature, vol. 318, 1985, pp. 419–425, doi:10.1038/318419a0.
- ↑ Chris Brennan, Hellenistic Astrology: The Study of Fate and Fortune, Denver: Amor Fati Publications, 2017، بخش خانه‌ها و وسط‌السماء.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Abū al-Ṣaqr al-Qabīṣī, Introduction to Astrology, I.66؛ در: Benjamin N. Dykes, Introductions to Traditional Astrology: Abū Maʿshar & al-Qābiṣī, Cazimi Press, 2010, pp. 75–76.
- ↑ Demetra George, Ancient Astrology in Theory and Practice: A Manual of Traditional Techniques, vol. II, Rubedo Press, 2022، بخش خانهٔ دهم.
- 1 2 3 4 Abu Rayhan al-Biruni, The Book of Instruction in the Elements of the Art of Astrology, trans. R. Ramsay Wright, London: Luzac & Co., 1934, §461.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 William Lilly, Christian Astrology, London, 1647, p. 55.
- ↑ Claudius Ptolemy, Tetrabiblos, Book IV, ch. 4, “Of the Quality of Employment”.
- 1 2 Deborah Houlding, “The 10th House,” The Houses: Temples of the Sky, 1996، Skyscript.
- ↑ Claudius Ptolemy, Tetrabiblos, IV.4.
- ↑ William Lilly, Christian Astrology, Book II, chs. 82–84.
- ↑ Bṛhat Parāśara Horā Śāstra, trans. R. Santhanam, New Delhi: Ranjan Publications، بخش احکام خانهٔ دهم.
منابع
- ابوریحان بیرونی، التفهیم لاوائل صناعة التنجیم؛ ترجمهٔ انگلیسی: R. Ramsay Wright, The Book of Instruction in the Elements of the Art of Astrology, London: Luzac & Co., 1934.
- محمد بن احمد خوارزمی، مفاتیح العلوم، مقالهٔ دوم، باب ششم.
- ابوالصقر عبدالعزیز بن عثمان قبیصی، المدخل إلى صناعة أحكام النجوم.
- Charles Burnett, Keiji Yamamoto and Michio Yano, Al-Qabīṣī (Alcabitius): The Introduction to Astrology: Editions of the Arabic and Latin Texts and an English Translation, London: The Warburg Institute, 2004.
- Benjamin N. Dykes, Introductions to Traditional Astrology: Abū Maʿshar & al-Qābiṣī, Cazimi Press, 2010.
- Claudius Ptolemy, Tetrabiblos, Book IV.
- Vettius Valens, Anthologies.
- Paulus Alexandrinus, Introductory Matters, trans. Robert Schmidt, Project Hindsight, 1993.
- Chris Brennan, Hellenistic Astrology: The Study of Fate and Fortune, Denver: Amor Fati Publications, 2017.
- Demetra George, Ancient Astrology in Theory and Practice: A Manual of Traditional Techniques, vol. II, Rubedo Press, 2022.
- William Lilly, Christian Astrology, London, 1647.
- Deborah Houlding, The Houses: Temples of the Sky, 1996. متن برخط.
- Bṛhat Parāśara Horā Śāstra, trans. R. Santhanam, New Delhi: Ranjan Publications.
- Paul R. Thagard, “Why Astrology is a Pseudoscience,” PSA: Proceedings of the Biennial Meeting of the Philosophy of Science Association, 1978, pp. 223–234.
- Shawn Carlson, “A Double-blind Test of Astrology,” Nature, vol. 318, 1985, pp. 419–425.
- خانه‌های زایچه