مدخل الکبیر
| نویسنده(ها) | ابومعشر بلخی |
|---|---|
| عنوان اصلی | المدخل الكبير إلى علم أحكام النجوم |
| زبان | عربی |
| موضوع(ها) | احکام نجوم |
| گونه(های) ادبی | رسالهٔ علمی |
تاریخ نشر | حدود ۸۴۸–۸۴۹ میلادی |
اَلمَدخَلُ الکَبیر، با نام کامل کتابُ المَدخَلِ الکَبیر إلی عِلمِ أحکامِ النُّجوم (درآمد بزرگ به دانش اختربینی)، از مهم‌ترین آثار ابومعشر بلخی و یکی از جامع‌ترین و اثرگذارترین نوشته‌های اختربینی (احکام نجوم) در سده‌های میانه است. ابومعشر این اثر را در میانهٔ سدهٔ سوم هجری/نهم میلادی به عربی نوشت و در هشت مقاله، افزون بر توضیح اصول فنی اختربینی، کوشید مبانی نظری و طبیعیِ اعتبار احکام نجوم را نیز استدلال کند.[۱]
مدخل الکبیر برای آموزش مقدمات و اصولی نوشته شده بود که ابومعشر آنها را پیش‌نیاز مطالعهٔ دیگر کتاب‌های احکام نجوم می‌دانست. مطالب آن از مباحث فلسفی دربارهٔ امکان تأثیر اختران بر جهان زیر ماه آغاز می‌شود و سپس به برج‌ها، اختران، حظوظ، روابط اختران و برج‌ها، نظرها، قوت و ضعف اختران، فردار، مطرح‌الشعاع و شمار زیادی از سهم‌ها می‌پردازد.[۱]
اثر در جهان اسلام نفوذ گسترده یافت و از سدهٔ دوازدهم میلادی با دو ترجمهٔ لاتینی به یکی از راه‌های اصلی انتقال احکام نجوم و برخی اندیشه‌های فلسفهٔ طبیعی عربی به اروپای غربی بدل شد. بخش‌هایی از آن نیز به یونانی و سپس، بر پایهٔ نسخه‌های لاتینی، به عبری ترجمه شد.[۲]
عنوان و تاریخ تألیف
در خود نسخه‌های عربی، نام اثر غالباً به صورت کتاب المدخل إلی علم أحکام النجوم آمده و صفت «کبیر» در همهٔ مواضع و نسخه‌ها به‌طور یکسان دیده نمی‌شود. بااین‌حال، ابن ندیم در الفهرست از دو اثر ابومعشر با عنوان‌های «المدخل الصغیر» و «المدخل الکبیر» یاد کرده است و نام «المدخل الکبیر» برای متمایز کردن این کتاب از صورت مختصر آن در پژوهش‌های جدید تثبیت شده است.[۳]
ابومعشر در متن، مواضع اختران در هنگام تألیف را با سال ۱۱۶۰ از تاریخ اسکندری تطبیق می‌دهد؛ این تاریخ با فاصلهٔ زمانی میان ۱ اکتبر ۸۴۸ تا ۳۰ سپتامبر ۸۴۹ میلادی برابر است.[۳] منابع پژوهشی قدیمی‌تر تاریخ تألیف را معمولاً حدود ۲۳۵ق/۸۴۹–۸۵۰م داده‌اند.[۲]
ریچارد لمی بر پایهٔ یادداشتی در یکی از نسخه‌ها احتمال داده بود که ابومعشر در سال ۲۶۳ق/۸۷۶م نسخه‌ای بازنگری‌شده از اثر فراهم کرده باشد. ویراستاران چاپ انتقادی ۲۰۱۹، با این حال، اختلاف نسخه‌ها را برای اثبات وجود یک بازنگری اساسی به دست مؤلف کافی نمی‌دانند.[۳]
هدف کتاب
ابومعشر در آغاز کتاب توضیح می‌دهد که آثار پیشینِ احکام نجوم را برای آموزش این دانش کافی نمی‌دانسته است. به گفتهٔ او، کتاب‌های فراوانی در این فن نوشته شده بود، اما کتابی نمی‌یافت که هم اصول مورد نیاز نوآموز را یکجا گرد آورد و هم اعتبار احکام نجوم و چگونگی اثر حرکات اختران را با استدلال توضیح دهد.[۱]
از این رو، المدخل الکبیر تنها یک واژه‌نامه یا دستور فنی اختربینی نیست. بخش نخست آن اثری دفاعی و فلسفی است که در آن ابومعشر به اعتراض‌های مخالفان احکام نجوم پاسخ می‌دهد و می‌کوشد این دانش را در چهارچوب فلسفهٔ طبیعی زمان خود توضیح دهد.[۴]
ابومعشر خود تصریح می‌کند که این کتاب باید پیش از دیگر کتاب‌های احکام خوانده شود، زیرا «مدخل» به اصولی اختصاص دارد که برای فهم دیگر شاخه‌های این دانش ضروری‌اند.[۱]
ساختار
کتاب به هشت مقاله تقسیم شده است و هر مقاله چندین فصل دارد. ابومعشر در آغاز اثر تعداد و موضوع کلی مقاله‌ها را خود فهرست کرده است.[۱]
| مقاله | شمار فصل‌ها | موضوع اصلی |
|---|---|---|
| مقالهٔ یکم | ۶ | اثبات وجود احکام نجوم، چگونگی اثر اختران بر جهان، عناصر و ترکیبات، پاسخ به مخالفان و سودمندی آگاهی از دلالت‌های اختران |
| مقالهٔ دوم | ۹ | ستارگان و برج‌های منطقةالبروج، علت دوازده‌گانه بودن برج‌ها، طبایع برج‌ها، برج‌های منقلب، ثابت و دوجسد، نرینه و مادینه و روزی و شبی |
| مقالهٔ سوم | ۹ | علت استفاده از هفت اختر سنتی، تعریف احکام نجوم و منجم، دلالت‌های خورشید و ماه و تأثیر ماه بر مد و جزر و موجودات زمینی |
| مقالهٔ چهارم | ۹ | طبایع اختران، سعد و نحس، نرینگی و مادینگی و روزوشبی اختران |
| مقالهٔ پنجم | ۲۲ | حظوظ اختران در برج‌ها؛ بیت، شرف، حد، مثلثه، وجه و دیگر تقسیمات درجات |
| مقالهٔ ششم | ۳۳ | احوال و دلالت‌های برج‌ها؛ مطالع، تناظر درجات، ویژگی‌های برج‌ها و درجات، ارباع فلک و خداوندان روزها و ساعت‌ها |
| مقالهٔ هفتم | ۹ | احوال اختران، نسبت آنها با خورشید و یکدیگر، اجتماع، نظر، اتصال و انفصال، قوت و ضعف، مطرح شعاع‌ها، فردار و سال‌های منسوب به اختران |
| مقالهٔ هشتم | ۹ | استخراج، طبقه‌بندی و دلالت‌های سهم‌ها |
مقالهٔ یکم: مبانی و دفاع از احکام نجوم
مقالهٔ نخست بیش از دیگر بخش‌های کتاب ماهیتی فلسفی دارد. ابومعشر ابتدا امکان وجود علم احکام نجوم و چگونگی اثر اجرام آسمانی بر جهان زمینی را بررسی می‌کند. در توضیح او، حرکت پیوستهٔ افلاک و اختران سبب تغییر در گرمی، سردی، تری و خشکی و در نتیجه در ترکیبات عناصر و پدیده‌های کون و فساد می‌شود.[۱]
او سپس مجموعه‌ای از اعتراض‌ها به احکام نجوم را طرح و پاسخ می‌دهد و استدلال می‌کند که امکان پیش‌آگاهی از برخی رویدادها با اختیار و امکان وقوع امور ناسازگار نیست. پژوهشگران این بخش را از نمونه‌های مهم ورود مباحث ارسطویی دربارهٔ علیت، امکان و علوم طبیعی به آثار اختربینی عربی دانسته‌اند.[۴]
مقالهٔ دوم: برج‌ها
مقالهٔ دوم به ساختار منطقةالبروج اختصاص دارد. ابومعشر دربارهٔ علت دوازده‌گانه بودن برج‌ها، آغاز ترتیب آنها از بره، تقسیم برج‌ها به منقلب، ثابت و دوجسد، جنس برج‌ها و تقسیم آنها به روزی و شبی بحث می‌کند.[۱]
این مقاله مقدمه‌ای برای بخش‌های بعدی کتاب است که در آنها روابط میان برج‌ها و اختران و دلالت‌های مفصل هر برج بررسی می‌شود.
مقالهٔ سوم: هفت اختر و جهان زیر ماه
در مقالهٔ سوم، ابومعشر توضیح می‌دهد که چرا اختربینان برای دلالت بر رویدادهای سریع‌التغییر زمینی از هفت اختر سنتی استفاده می‌کنند. بخش قابل توجهی از این مقاله به خورشید و ماه اختصاص دارد.
ابومعشر به‌ویژه دربارهٔ ارتباط ماه با مد و جزر بحث مفصلی ارائه می‌کند و تفاوت رفتار دریاها و شدت و ضعف کشند را بررسی می‌کند. او همچنین افزایش و کاهش نور ماه را با تغییرات در جانوران، گیاهان و مواد معدنی مرتبط می‌داند.[۱]
بحث ابومعشر دربارهٔ مد و جزر بعدها در آثار جغرافیایی و طبیعی برخی نویسندگان دورهٔ اسلامی بازتاب یافت و در ترجمه‌های لاتینی نیز شناخته شد.[۵]
مقالهٔ چهارم: طبایع اختران
مقالهٔ چهارم به طبایع هفت اختر اختصاص دارد. ابومعشر آرای پیشینیان دربارهٔ گرم، سرد، تر یا خشک بودن اختران را نقل و در مواردی نقد می‌کند. در همین مقاله، تقسیم اختران به سعد و نحس، نرینه و مادینه و روزی و شبی بررسی می‌شود.[۱]
ابومعشر در این قسمت تنها اقوال پیشینیان را گرد نمی‌آورد، بلکه در مواردی می‌کوشد برای این تقسیمات بر پایهٔ اصول فلسفهٔ طبیعی توضیحی ارائه کند.
مقالهٔ پنجم: حظوظ اختران
مقالهٔ پنجم یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت دستگاه حظوظ در احکام نجوم دورهٔ اسلامی است. ابومعشر روابط اختران و برج‌ها را در قالب بیت‌ها، شرف‌ها، حدود، خداوندان مثلثه، وجوه و شماری از تقسیمات دیگر بیان می‌کند.[۱]
در این مقاله چندین دستگاه متفاوت برای حدود نقل شده است، از جمله حدود منسوب به مصریان، بطلمیوس، کلدانیان و هندیان. ابومعشر همچنین وجوه یا دهه‌ها، تقسیم هر برج به نُه قسمت، اثناعشریه و برخی دسته‌بندی‌های خاص درجات را شرح می‌دهد.
این بخش نمونهٔ روش التقاطی ابومعشر است؛ او اقوال منسوب به سنت‌های یونانی، ایرانی، بابلی، مصری و هندی را کنار یکدیگر قرار داده و گاه میان آنها داوری می‌کند.[۱]
مقالهٔ ششم: دلالت‌های برج‌ها
مقالهٔ ششم با ۳۳ فصل مفصل‌ترین مقالهٔ کتاب است. در آن، ابومعشر از طبایع و احوال برج‌ها، صور و ستارگانی که همراه بخش‌های آنها طلوع می‌کنند، مطالع برج‌ها در استوا و اقلیم‌های مختلف و روابط درجات منطقةالبروج سخن می‌گوید.[۱]
بخش دیگری از مقاله به دلالت‌های منسوب به برج‌ها بر انسان‌ها، جانوران، گیاهان، بیماری‌ها، آب‌ها، رنگ‌ها، جهت‌ها و دیگر امور اختصاص دارد. در پایان نیز ارباع فلک، تقسیم شبانه‌روز و خداوندان روزها و ساعت‌ها بررسی می‌شود.
مقالهٔ هفتم: احوال و قوت اختران
مقالهٔ هفتم به احوال عارضی و روابط اختران اختصاص دارد. نخست وضعیت اختران از حیث حرکت و نسبت آنها با خورشید و سپس اجتماع‌ها، نظرها، اتصال و انفصال و دیگر روابط متقابل آنها بررسی می‌شود.[۱]
یکی از فصل‌ها دربارهٔ سعد و نحس و قوت و ضعف اختران و شرایط نامساعد ماه است. فصل دیگری به طرح شعاع‌های اختران بر پایهٔ روشی منسوب به بطلمیوس اختصاص دارد.
ابومعشر همچنین در این مقاله سال‌های فردار اختران و دوره‌های بزرگ، میانه و کوچک آنها را بیان می‌کند و در پایان، دلالت‌های اختصاصی هر یک از هفت اختر را بر اشخاص، پیشه‌ها، مواد، صفات و دیگر امور شرح می‌دهد.[۱]
مقالهٔ هشتم: سهم‌ها
تمام مقالهٔ هشتم به سهم‌ها اختصاص دارد. ابومعشر ابتدا علت و روش استخراج سهم‌ها را توضیح می‌دهد و سپس آنها را به چند گروه تقسیم می‌کند: سهم‌های هفت اختر، سهم‌های دوازده خانه و سهم‌هایی که در هیچ‌یک از این دو دسته قرار نمی‌گیرند.[۱]
در پایان، فهرستی کلی از سهم‌ها و دلالت‌های آنها ارائه می‌شود و مواردی که چند سهم در یک موضع قرار گیرند یا جایگاه یک دلیل از دلیل دیگری استخراج شود، بررسی می‌شود. مقالهٔ هشتم از منابع مهم برای شناخت نظام گستردهٔ سهمیات در احکام نجوم دورهٔ اسلامی است.
مبانی فلسفی
یکی از ویژگی‌های متمایز المدخل الکبیر کوشش ابومعشر برای قرار دادن احکام نجوم در چهارچوب فلسفهٔ طبیعی است. او بر آن است که حرکت اجرام آسمانی از راه ایجاد و تغییر کیفیت‌های طبیعی بر عناصر چهارگانه و ترکیبات جهان زیر ماه اثر می‌گذارد.[۴]
در این زمینه تأثیر اندیشه‌های کندی و سنت فلسفی ارسطویی بر کتاب مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. پیتر آدامسن نشان داده است که ابومعشر از مفاهیمی مانند سلسله‌مراتب علوم، علیت طبیعی، تجربه و شهادت برای دفاع از امکان دانش اختربینی استفاده می‌کند.[۴]
اهمیت این بخش در تاریخ فلسفهٔ اروپایی نیز مطرح شده است، زیرا ترجمه‌های لاتینی المدخل الکبیر در زمانی رواج یافتند که همهٔ آثار طبیعی ارسطو هنوز مستقیماً به لاتینی در دسترس نبودند. از این رو کتاب ابومعشر یکی از مجراهای انتقال شماری از مفاهیم فلسفهٔ طبیعی به اروپای سدهٔ دوازدهم بود.[۶]
منابع و سنت‌های علمی
المدخل الکبیر آمیزه‌ای از چندین سنت علمی و اختربینی است. ابومعشر آثار و آموزه‌های منسوب به نویسندگان یونانی چون بطلمیوس، دوروتئوس صیدایی، وتیوس والنس و هرمس تریسمجیستوس را می‌شناخت و در عین حال از سنت‌های ایرانی، بابلی و هندی بهره می‌گرفت.[۱]
برخی داده‌های نجومی او منشأ هندی دارند، در حالی که در پارامترهای دیگر از سنت زیج شاه و مدل‌های بطلمیوسی استفاده شده است. تقسیمات اخترشناختی و اختربینی مربوط به دهه‌ها، منازل، اعداد و برخی تقسیمات برج نیز آثاری از سنت هندی نشان می‌دهند.[۱]
همین تنوع منابع سبب شده است که المدخل الکبیر یکی از منابع مهم برای بازسازی انتقال دانش یونانی، ایرانی و هندی به محیط علمی دورهٔ عباسی باشد.
ترجمهٔ یونانی
بخش بزرگی از المدخل الکبیر حدود سال ۱۰۰۰ میلادی به یونانی ترجمه شد. این ترجمه کامل نیست و بخش‌های باقی‌ماندهٔ آن بعدها در مجموعه‌ای یونانی معروف به اسرار ابومعشر حفظ شد.[۲]
دیوید پینگری متن بازماندهٔ یونانی را تصحیح کرد و این تصحیح در چاپ یاماموتو و برنت در ۲۰۱۹ در کنار متن عربی و ترجمهٔ انگلیسی منتشر شد.[۱]
ترجمه‌های لاتینی
المدخل الکبیر در سدهٔ دوازدهم دو بار به لاتینی ترجمه شد و این ترجمه‌ها نقش مهمی در شهرت ابومعشر در اروپای قرون وسطی داشتند.
نخستین ترجمه را یوهانس هیسپالنسیس، معروف به یوحنای سویل، احتمالاً در سال ۱۱۳۳ میلادی انجام داد. این ترجمه نسبتاً نزدیک به متن عربی بود و در نسخه‌های خطی فراوانی انتشار یافت.[۷]
هرمان کرنتیایی در سال ۱۱۴۰ ترجمهٔ دیگری فراهم کرد که در بعضی بخش‌ها مختصرتر و از نظر سبک لاتینی آزادتر بود. همین ترجمه با عنوان Introductorium in astronomiam در سال ۱۴۸۹ به چاپ رسید و از نخستین آثار بزرگ اختربینی عربی بود که در دورهٔ چاپ به اروپا راه یافت.[۷]
چاپ نخست ترجمهٔ هرمان را ارهارد راتدولت در آگسبورگ در ۱۴۸۹ منتشر کرد؛ چاپ‌های دیگری در ۱۴۹۵ و سپس در ونیز در ۱۵۰۶ انتشار یافتند.[۲]
ترجمهٔ عبری و اقتباس‌های لاتینی
در اواخر سدهٔ سیزدهم، یعقوب بن الیاس ترجمه‌ای عبری از اثر بر پایهٔ سنت لاتینی فراهم کرد.[۲]
در سدهٔ چهاردهم نیز گئورگیوس فندولوس اثری مصور بر پایهٔ ترجمهٔ لاتینی المدخل الکبیر تألیف کرد که با عنوان‌هایی چون Liber astrologiae و Liber Albumazarus شناخته می‌شود. این اثر را نباید با خود المدخل الکبیر یکی دانست؛ کتاب فندولوس تألیفی متأخر و اقتباسی از مطالب ابومعشر و سنت لاتینی آنهاست.[۲]
تأثیر
المدخل الکبیر مهم‌ترین اثر عمومی ابومعشر در زمینهٔ احکام نجوم بود و در جهان اسلام و سپس در بیزانس و اروپای لاتینی نفوذ گسترده‌ای یافت. دیوید پینگری آن را کتابی می‌داند که به یکی از راهنماهای بنیادین احکام نجوم در جهان اسلام و، از طریق ترجمه، در اروپا تبدیل شد.[۲]
ابوریحان بیرونی در التفهیم در تدوین بسیاری از مطالب احکام نجوم از المدخل الکبیر استفاده کرده است و پژوهشگران جدید این اثر را از منابع مهم او در تنظیم مباحث اختربینی می‌دانند.[۵]
نفوذ کتاب در غرب تنها به احکام نجوم محدود نماند. استدلال‌های فلسفی آن دربارهٔ علیت، طبایع، افلاک و رابطهٔ جهان آسمانی با جهان زیر ماه در بحث‌های فلسفهٔ طبیعی لاتینی نیز بازتاب یافت.[۴]
نسخه‌های خطی
نسخه‌های عربی متعددی از المدخل الکبیر باقی مانده است. نسخه‌هایی از اثر امروزه در کتابخانه‌های استانبول، پاریس، آکسفورد، لیدن، تهران، مشهد و مجموعه‌های دیگر نگهداری می‌شوند.[۸]
تعدد نسخه‌ها و اختلافات میان آنها سبب شده است که تاریخ متن و رابطهٔ نسخه‌های مختلف از موضوعات مهم پژوهش دربارهٔ کتاب باشد.
چاپ‌های انتقادی
نخستین تصحیح گستردهٔ جدیدِ متن عربی را ریچارد لمی در مجموعه‌ای نه‌جلدی در سال‌های ۱۹۹۵–۱۹۹۶ منتشر کرد. این مجموعه افزون بر متن عربی، تصحیح دو ترجمهٔ لاتینی یوحنای سویل و هرمان کرنتیایی و دستگاه گسترده‌ای از اختلاف نسخه‌ها و نمایه‌ها را در بر دارد.[۹]
تصحیح انتقادی تازه‌تری در ۲۰۱۹ به کوشش کیجی یاماموتو و چارلز برنت در دو جلد از سوی انتشارات بریل منتشر شد. جلد نخست متن عربی را روبه‌روی ترجمهٔ انگلیسی ارائه می‌کند و اختلاف‌های مهم دو ترجمهٔ لاتینی را در یادداشت‌ها نشان می‌دهد. مجموعه همچنین تصحیح بخش بازماندهٔ ترجمهٔ یونانی به کوشش دیوید پینگری و فرهنگ‌ها و نمایه‌های عربی، انگلیسی، یونانی و لاتینی را در بر دارد.[۱]
تفاوت با مختصر المدخل
ابومعشر خود اثری کوتاه‌تر نیز بر پایهٔ مطالب المدخل الکبیر فراهم کرد که با نام‌های مختصر المدخل و المدخل الصغیر شناخته می‌شود. این کتاب اثری جداگانه و خلاصه‌شده است و ساختار آن دقیقاً با هشت مقالهٔ المدخل الکبیر یکسان نیست.[۵]
مختصر المدخل در جهان عربی در نسخه‌های کمتری باقی مانده، اما در آغاز سدهٔ دوازدهم به دست آدلارد باثی به لاتینی ترجمه شد.[۵]
جستارهای وابسته
- ابومعشر بلخی
- مختصر المدخل
- احکام نجوم
- اختربینی سنتی
- حظ (اختربینی)
- روزوشبی
- سعد و نحس
- فردار
- مطرح‌الشعاع
- سهم
- نظر (اختربینی)
- خداوند مثلثه
- حد (اختربینی)
- وجه (اختربینی)
پانویس
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 ابومعشر بلخی (2019). Keiji Yamamoto; Charles Burnett (eds.). The Great Introduction to Astrology by Abū Maʿšar (in English). Vol. 1–2. Leiden; Boston: Brill.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|همکار=صرف‌نظر شد (کمک) - 1 2 3 4 5 6 7 Pingree, David (1983). "ABŪ MAʿŠAR". Encyclopaedia Iranica (in English).
- 1 2 3 ابومعشر بلخی (2019). Keiji Yamamoto; Charles Burnett (eds.). The Great Introduction to Astrology by Abū Maʿšar (in English). Vol. 1. Brill. pp. 6–8.
- 1 2 3 4 5 Adamson, Peter (2002). "Abū Maʿšar, al-Kindī and the Philosophical Defense of Astrology". Recherches de Théologie et Philosophie Médiévales (in English). 69 (2): 245–270. doi:10.2143/RTPM.69.2.970.
- 1 2 3 4 ابومعشر بلخی (1994). Charles Burnett; Keiji Yamamoto; Michio Yano (eds.). The Abbreviation of the Introduction to Astrology (in English). Leiden: Brill.
- ↑ Lemay, Richard (1962). Abū Maʿshar and Latin Aristotelianism in the Twelfth Century (in English). Beirut.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده) - 1 2 "Collection of texts relating to astrology by Albumasar, John of Seville and Ibn al-Saffar". Wellcome Collection (in English).
- ↑ "al-Madḫal al-kabīr ilỳ ʿilm aḥkām al-nujūm". Islamic Scientific Manuscripts Initiative (in English). Max Planck Institute for the History of Science.
- ↑ ابومعشر بلخی (۱۹۹۵–۱۹۹۶). Richard Lemay (ویراستار). Liber introductorii maioris ad scientiam judiciorum astrorum (Kitāb al-madkhal al-kabīr ilā ʿilm aḥkām al-nujūm) (به عربی و لاتین). ج. ۱–۹. Naples: Istituto Universitario Orientale.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
منابع
- ابومعشر بلخی (2019). Keiji Yamamoto; Charles Burnett (eds.). The Great Introduction to Astrology by Abū Maʿšar (in English). Vol. 1–2. Leiden; Boston: Brill.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|همکار=صرف‌نظر شد (کمک) - ابومعشر بلخی (۱۹۹۵–۱۹۹۶). Richard Lemay (ویراستار). Liber introductorii maioris ad scientiam judiciorum astrorum (به عربی و لاتین). ج. ۱–۹. Naples: Istituto Universitario Orientale.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ابومعشر بلخی (1994). Charles Burnett; Keiji Yamamoto; Michio Yano (eds.). The Abbreviation of the Introduction to Astrology (in English). Leiden: Brill.
- Adamson, Peter (2002). "Abū Maʿšar, al-Kindī and the Philosophical Defense of Astrology". Recherches de Théologie et Philosophie Médiévales (in English). 69 (2): 245–270. doi:10.2143/RTPM.69.2.970.
- Pingree, David (1983). "ABŪ MAʿŠAR". Encyclopaedia Iranica (in English).
پیوند به بیرون
- کتاب‌های اختربینی
- کتاب‌های عربی سده ۹ (میلادی)
- تاریخ اختربینی