جمالت آفتاب هر نظر باد
| جمالت آفتاب هر نظر باد | |
|---|---|
 غزلِ شمارهٔ ۱۰۴ در چاپ عکسیِ تصحیح قزوینی و غنی | |
 | |
| زبان | فارسی |
| شاعر | حافظ |
| شمار ابیات | ۸ |
| بحر | مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل (هزج مسدس مقصور) |
| متن | |
جمالت آفتاب هر نظر باد
نسخهٔ مبنا: تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی | |
| از سلسلهٔ مقالات دربارهٔ |
 |
|---|
|
| متن و تصحیحها |
| شعر و اندیشه |
| شرح و حافظپژوهی |
| ترجمه و پذیره |
|
| یادمان |
|
غزل با مطلعِ «جمالت آفتاب هر نظر باد» غزلِ شمارهٔ ۱۰۴ از دیوانِ حافظ به تصحیح قزوینی و قاسم غنی است و هشت بیت دارد.[۱] جلالیان وزن آن را «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل» و بحر آن را «هزج مسدّس مقصور» آورده است.[۲]
این غزل در تدوین سلیم نیساری نیامده و خرمشاهی نیز مدخلی برای آن ندارد؛ دو شرح در دست است، شرح سودی که یک‌سره واژه‌شناختی است و شرح جلالیان که یک بند کوتاه بیش نیست.
جای غزل در منابع
شمارهٔ این غزل در شرح سودی ۱۱۹ است (جلد دوم، صفحه‌های ۶۷۴ تا ۶۷۸)،[۳] در شرح جلالی ۹۸،[۲] در تصحیح سایه ۹۹[۴] است.
نبود در تدوین نیساری
این غزل در تدوین نیساری نیامده است، و نبود آن از دو راه بر نمایه‌های خودِ آن کتاب وارسی می‌شود: در بخش «ج» نمایهٔ الفبایی مطلع‌ها چهار مدخل هست و هیچ‌یک این مطلع نیست، و در فهرست غزل‌های هم‌قافیه با «باد» شماره‌های ۸۷ تا ۹۷ پیاپی‌اند و جایی برای این غزل نمی‌ماند.[۵][۶]
خرمشاهی نیز مدخلی برای آن ندارد: شماره‌های پیاپی مدخل‌های او از مدخلی که غزل شمارهٔ ۱۰۱ را شرح می‌کند یک‌راست به مدخلی می‌رسد که غزل شمارهٔ ۱۰۵ را شرح می‌کند، پس جایی برای این غزل نمی‌ماند.[یادداشت ۱][۷][۸]
درون‌مایه و تفسیر
خوانش جلالیان: غزلی از جوانی، بی لایهٔ عرفانی
شرح جلالیان بر این غزل یک بند است و در آن هر دو لایهٔ ایهامی و عرفانی را نفی می‌کند: «این غزل از تراوشات ذوقی ایّام شباب شاعر است که با زبان ساده و بدون نکات ایهامی و عرفانی سروده شده است». به خوانش او بیت ششم دعایی است که «به ظاهر در حقّ محبوب ولی در باطن در حقّ خود» می‌کند، و همین را «دعایی … رندانه در عبارتی رندانه از رندی در غزلی عاشقانه» می‌خواند.[۲]
سایهٔ همای
سودی در شرح بیت دوم باور کهن دربارهٔ همای را می‌آورد، که سایه‌اش پادشاهی می‌بخشد.[۳] او در همین مدخل حکایتی از خود نقل می‌کند دربارهٔ شاهینِ یکی از بیگ‌های حما و این پاسخ که «تمام مرغهائی که شکار کرده‌ام اجلشان رسیده بود».[۹]
در شرح بیت پنجم خواننده را برای «ناوک» به جلد نخست شرح خود می‌فرستد،[۱۰] و در بیت پایانی یادآور می‌شود که دعای شاعر در حق خودِ اوست.[۱۱]
بازتاب
هیچ بیتی از این غزل در فهرست ارسال‌المثل‌های دیوان حافظ نیامده است؛ نزدیک به یک‌چهارم غزل‌های دیوان چنین‌اند.
ترجمه‌ها
کلارک این غزل را در ۱۸۹۱ و جان پین در ۱۹۰۱ به انگلیسی ترجمه کرده‌اند، کلارک با شمارهٔ ۱۶۰ و پین با شمارهٔ رومی همان عدد، و هر دو آن را در هشت بیت و به همان ترتیب چاپ قزوینی و غنی آورده‌اند، بی هیچ بیت افزوده.[۱۲][۱۳] هرمان بیکنل و گرترود بل آن را ترجمه نکرده‌اند.[۱۴][۱۵]
شمارهٔ بی‌کمانکی که کلارک به هر غزل می‌دهد، شمارهٔ رومی جان پین و نشان «B.-S. E.» در یادداشت‌های هرمان بیکنل هر سه یک شماره‌اند و به چاپ بروکهاوس بازمی‌گردند، نه به چاپ قزوینی و غنی.
یادداشت‌ها
- ↑ شماره‌ای که در حافظ‌نامه برای هر غزل آمده شمارهٔ مدخل خودِ آن کتاب است (از ۱ تا ۲۴۴)، نه شمارهٔ غزل در چاپ قزوینی و غنی.
منابع
- ↑ حافظ، دیوان حافظ، ۷۱.
- 1 2 3 جلالیان، شرح جلالی بر حافظ، ۶۰۸.
- 1 2 سودی بسنوی، شرح سودی بر حافظ، ۶۷۴.
- ↑ ابتهاج، حافظ به سعی سایه، ۱۷۷.
- ↑ نیساری، دیوان حافظ بر اساس نسخه‌های خطی سدهٔ نهم، ۵۶۶.
- ↑ نیساری، دیوان حافظ بر اساس نسخه‌های خطی سدهٔ نهم، ۵۶۸.
- ↑ خرمشاهی، حافظ‌نامه، ۴۶۲.
- ↑ خرمشاهی، حافظ‌نامه، ۴۸۰.
- ↑ سودی بسنوی، شرح سودی بر حافظ، ۶۷۵.
- ↑ سودی بسنوی، شرح سودی بر حافظ، ۶۷۶.
- ↑ سودی بسنوی، شرح سودی بر حافظ، ۶۷۸.
- ↑ Clarke, H. Wilberforce (1891). The Dīvān-i-Hāfiz (in English). Vol. 1. p. 314.
- ↑ Payne, John (1901). The Poems of Shemseddin Mohammed Hafiz of Shiraz (in English). Vol. 1. Villon Society. p. 190–191.
- ↑ Bicknell, Herman (1875). Háfiz of Shíráz: Selections from his Poems (in English). London: Trübner.
- ↑ Bell, Gertrude (1897). Poems from the Divan of Hafiz (in English). William Heinemann.
کتاب‌نامه
- حافظ، شمس‌الدین محمد (۱۳۷۹). دیوان حافظ. به کوشش محمد قزوینی و قاسم غنی. تهران: جمهوری.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۸۰). حافظ‌نامه: شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ. ج. ۱–۲ (ویراست چاپ دوازدهم). تهران: سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. شابک ۹۶۴-۴۴۵-۱۷۳-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - سودی بسنوی (۱۳۶۶). شرح سودی بر حافظ. ج. ۲. ترجمهٔ عصمت ستارزاده (ویراست چاپ پنجم). زرین و نگاه.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - جلالیان، عبدالحسین (۱۳۷۹). شرح جلالی بر حافظ. ج. ۲. تهران: یزدان.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - نیساری، سلیم (۱۳۸۷). دیوان حافظ بر اساس نسخه‌های خطی سدهٔ نهم (ویراست ویرایش دوم). تهران: سخن.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ابتهاج، هوشنگ (۱۳۷۵). حافظ به سعی سایه. تهران: کارنامه.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
| غزلها |
| ||||
|---|---|---|---|---|---|
| قصیدهها |
| ||||
| مثنویها | |||||
| قطعهها |
| ||||
| رباعیها | |||||
| نسخه‌های سرشناس |
| ||||
- شعرها در بحر هزج
- غزل‌های حافظ