آموزش در سومالی
آموزش در سومالی به منظومهٔ آکادمیک در کشور سومالی اشاره دارد. وزارت آموزش سومالی به‌طور رسمی مسئولیت نظارت بر آموزش در این کشور را بر عهده دارد و حدود ۱۵ درصد از بودجهٔ ملی به آموزش اختصاص یافته است. جمهوری سومالی‌لند که به‌صورت خودمختار اداره می‌شود، وزارت آموزش پیشرفتهٔ مستقل خود را دارد.
پیش از جنگ جهانی دوم، نظام آموزشی در دوران استعمار عمدتاً به مدارس ابتدایی محدود می‌شد. نخستین نهاد آموزش عالی در سومالی، دانشگاه ملی سومالی بود که در سال ۱۹۵۴ میلادی (۱۳۳۳ خورشیدی) با نام ایتالیایی «L'Universita' Nazionale Somala» در دوران قیمومت تأسیس شد و در سال ۱۹۶۹ میلادی (۱۳۴۸ خورشیدی) به‌طور رسمی به مقام دانشگاهی دست یافت. پس از آغاز جنگ داخلی سومالی در سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۶۹ خورشیدی)، ادارهٔ مدارس به کمیته‌های آموزشی محلی سپرده شد.
امروزه آموزش عالی در سومالی، بیشتر خصوصی است و شماری از دانشگاه‌های این کشور در فهرست ۱۰۰ دانشگاه برتر آفریقا جای گرفته‌اند. مدارس قرآنی (معروف به «دوقسی») پایهٔ اصلی آموزش دینی سنتی را تشکیل می‌دهند و گسترده‌ترین نهاد آموزشی غیررسمی در کشور به‌شمار می‌روند.
پیشینه
نظام مدرسه‌ای در دوران استعمار پیش از جنگ جهانی دوم عمدتاً به مدارس ابتدایی (مانند «Scuola Regina Elena») محدود بود،[۱] اما در پایتخت موگادیشو در «سومالی ایتالیایی» یک دبیرستان مهم وجود داشت. در این دبیرستان در اوایل دههٔ ۱۹۵۰ میلادی (۱۳۲۹ خورشیدی) «مؤسسهٔ ملی مطالعات حقوقی، اقتصادی و اجتماعی» به عنوان یک مؤسسهٔ پیش از دانشگاه به زبان ایتالیایی برای دسترسی به دانشگاه‌های ایتالیا تأسیس شد.[۲]
دانشگاه ملی سومالی نخستین نهاد آموزش عالی در قلمرو سومالی بود. این دانشگاه در سال ۱۹۵۴ میلادی (۱۳۳۳ خورشیدی) با نام «L'Universita' Nazionale Somala» در دوران قیمومت سومالی‌لند تأسیس شد و در سال ۱۹۶۹ میلادی (۱۳۴۸ خورشیدی) به مقام رسمی دانشگاهی در سومالی نوپا دست یافت.[۳] زمین‌های اصلی این دانشگاه در فاصلهٔ حدود شش کیلومتری از مرکز شهر موگادیشو قرار داشت و در سی سال نخست فعالیت، پردیس اصلی آن به نام «Jaamacada Gaheyr» (دانشگاه گَهِیر) شناخته می‌شد.[۴]
پیش از دوران استعمار، در سرزمین‌های سومالی‌نشین تقریباً هیچ نظام آموزشی به معنای واقعی وجود نداشت. مهارت‌های خواندن و نوشتن اهمیت چندانی نداشتند زیرا زبان سومالیایی به صورت شفاهی منتقل می‌شد. استعمارگران ایتالیایی در سومالی ایتالیایی بومیان را عمدتاً به عنوان کارگران کشاورز و فاقد مهارت می‌نگریستند. پیش از جنگ جهانی اول، کمتر از ۰٫۱ درصد از جمعیت سومالی ایتالیایی در مدارس «غربی» تحصیل می‌کردند. بریتانیایی‌ها در سومالی بریتانیایی ابتدا فقط به حمایت از چند مدرسهٔ قرآنی بسنده کردند و پس از جنگ جهانی دوم یک نظام مدرسه‌ای ابتدایی برپا ساختند که هدف اصلی آن تربیت کارمندان اداری بود. در سال ۱۹۵۵ میلادی (۱۳۳۴ خورشیدی) تخمین زده می‌شد که در ناحیهٔ بریتانیایی تنها ۱٫۴ درصد از کودکان در سن مدرسه به مدرسه می‌رفتند.[۵]
در سال ۱۹۴۹ میلادی (۱۳۲۸ خورشیدی)، هاجی دیری هیرسی نخستین دبیرستان سومالی را تأسیس کرد. وجود سه زبان آموزشی متفاوت (انگلیسی، عربی و ایتالیایی) در حالی که زبان اصلی مردم به دلیل نداشتن خط مدوّن قابل استفاده در آموزش نبود، مانع بزرگی برای توسعهٔ نظام آموزشی به‌شمار می‌رفت. تدوین و استانداردسازی خط زبان سومالیایی در سال ۱۹۷۲ میلادی (۱۳۵۱ خورشیدی) توسط دولت سیاد بَرّه انجام شد و پس از آن کمپین‌های دولتی برای سوادآموزی راه‌اندازی شد. تا اواسط دههٔ ۱۹۷۰ میلادی، دولت سومالی ادعا کرد که نرخ باسوادی به ۶۰ درصد رسیده است. با این حال در سال ۱۹۹۰ میلادی (۱۳۶۹ خورشیدی) سازمان ملل تخمین زد که تنها ۲۴ درصد از سومالیایی‌ها توانایی خواندن و نوشتن دارند.[۵]
پس از فروپاشی دولت سومالی در سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۶۹ خورشیدی) و آغاز جنگ داخلی سومالی، ادارهٔ مدارس در ابتدا به کمیته‌های آموزشی مردمی که در ۹۴ درصد از مدارس محلی تشکیل شده بودند سپرده شد.[۶] مشکلات متعددی در زمینهٔ دسترسی به آموزش در مناطق روستایی، تبعیض جنسیتی، کیفیت آموزش، مرتبط‌بودن برنامه‌های درسی، استانداردها و کنترل‌های آموزشی، ظرفیت مدیریت و برنامه‌ریزی و تأمین مالی پدیدار شده بود. برای رسیدگی به این نگرانی‌ها، دولت پانتلند در حال تدوین یک سیاست آموزشی برای راهنمایی فرایند آموزشی منطقه در مسیر بازسازی و توسعهٔ اقتصادی است.[۷]
این سیاست شامل یک برنامهٔ آموزشی ملی حساس به جنسیت منطبق با استانداردهای جهانی مانند کنوانسیون حقوق کودک (CRC) و کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان (CEDAW) می‌شود.[۸] از جملهٔ اقدامات آموزشی، تصویب قوانینی برای تأمین منافع آموزشی دختران،[۹] گسترش برنامهٔ رشد اولیهٔ کودک برای کودکان ۰ تا ۵ سال[۱۰] و ارائهٔ بسته‌های تشویقی برای ترغیب معلمان به کار در مناطق دورافتادهٔ روستایی است.
در سال ۱۹۹۲ میلادی (۱۳۷۱ خورشیدی)، تضامن به عنوان یک سازمان غیردولتی، غیرانتفاعی و غیرسیاسی در بوصاصو تأسیس شد که در پانتلند به ثبت رسیده و با وزارتخانه‌های مربوطه برای ارائهٔ خدمات فراگیر به جوامع همکاری نزدیک دارد.[۱۱]
ساختار آموزشی
در دولت پانتلند، وزارت آموزش مسئول توسعه و مدیریت نیازهای آموزشی منطقه است.[۱۲] این وزارتخانه به ریاست وزیر عبدالله محمد حسن اداره می‌شود و معاون وزیر و مدیرکل در نظارت بر بخش آموزش پس از مقطع ابتدایی و ادارهٔ آموزش پایه همکاری می‌کنند.[۱۳]
نظام آموزشی پانتلند از دو سال رشد اولیهٔ کودک، هشت سال آموزش ابتدایی (چهار سال دورهٔ پایین و چهار سال دورهٔ بالا) و چهار سال آموزش متوسطه تشکیل شده است. آموزش دانشگاهی به‌طور متوسط چهار سال است؛ بنابراین این یک نظام ۲-۴-۴-۴ است. وزارت آموزش پانتلند همچنین آموزش غیررسمی، فنی و حرفه‌ای را بخش‌های جدایی‌ناپذیر نظام آموزشی منطقه می‌شناسد.[۱۴]
رشد اولیهٔ کودک
رشد اولیهٔ کودک (ECD)، همانند آموزش ابتدایی و برنامه‌های آموزش غیررسمی، در دستهٔ آموزش پایه قرار می‌گیرد و مهارت‌های اساسی سواد و حساب را که پایهٔ یادگیری‌های بعدی هستند دربرمی‌گیرد. آموزش قرآنی نیز بخشی از این مرحله را تشکیل می‌دهد. این برنامه برای کودکان ۰ تا ۵ سال است و بر تحریک و توسعهٔ مهارت‌های شناختی، عاطفی و حرکتی کودک و رشد همه‌جانبهٔ او تمرکز دارد. این مرحله همچنین کودکان را برای مدرسه آماده می‌کند و گذار از خانه به مدرسهٔ ابتدایی را تسهیل می‌نماید.[۱۴]
آموزش ابتدایی
آموزش ابتدایی نه درس اجباری دارد: زبان عربی، اسلام‌شناسی، زبان سومالیایی، ریاضیات (شامل آموزش تجارت)، علوم (بهداشت، آموزش زیست‌محیطی و کشاورزی)، مطالعات اجتماعی (شامل تاریخ، جغرافیا و تعلیمات مدنی)، زبان انگلیسی، تربیت بدنی و صنایع دستی. دانش‌آموزان دورهٔ پایین و بالای ابتدایی به ترتیب در ۳۶ و ۴۲ دورهٔ درسی هفتگی — هر دوره به مدت ۳۵ و ۴۰ دقیقه — آموزش می‌بینند. زبان آموزش در درس‌های غیر از عربی و اسلام سومالیایی است؛ زبان انگلیسی از پایهٔ دوم تا هشتم به عنوان یک درس تدریس می‌شود.[۱۵]
آموزش متوسطه
آموزش دبیرستانی به مدت چهار سال برای دانش‌آموزان ۱۵ تا ۱۸ ساله ارائه می‌شود و به گواهینامهٔ امتحان دبیرستان پانتلند (PSCE) منجر می‌گردد. ده درس در دبیرستان‌ها تدریس می‌شود: ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، سومالی، عربی، اسلام‌شناسی، انگلیسی، تربیت بدنی، جغرافیا و تاریخ. همهٔ درس‌ها به جز تربیت بدنی اجباری هستند. زبان آموزش در دبیرستان‌ها انگلیسی است به جز در درس‌های سومالی، عربی و اسلامی. هر هفتهٔ مدرسه از ۴۰ دورهٔ ۴۵ دقیقه‌ای تشکیل می‌شود.[۱۶]
آموزش عالی
آموزش دانشگاهی در سومالی به آموزشی اشاره دارد که پس از تکمیل دورهٔ متوسطه ارائه می‌شود. آموزش معلمان نیز برای سهولت در این دسته قرار می‌گیرد. آموزش عالی در پانتلند شامل تحصیلات دانشگاهی و آموزش در مؤسسات دیپلم‌محور مانند کالج‌های اجتماعی و دانشکده‌های تربیت معلم است. منطقهٔ پانتلند در حال حاضر پنج دانشگاه اصلی دارد: دانشگاه ایالتی پونتلند در غاروی، دانشگاه ایالتی پونتلند در جالکعیو، کالج بوصاصو در بوصاصو، شعبهٔ پانتلند دانشگاه موگادیشو در بوصاصو و دانشگاه شرق آفریقا در بوصاصو، جالکعیو و غاروی.[۱۷]
در منطقهٔ شمال‌غربی سومالی‌لند، آموزش عالی توسط دانشگاه هرجیسا، کالج دانشگاهی ادماس، دانشگاه بین‌المللی هورن و دانشگاه فناوری سومالی‌لند در هرجیسا و دانشگاه برعو در برعو ارائه می‌شود.
در منطقهٔ سناج (سومالی)، دانشگاه ماخیر در بادهان، سناج دوره‌های کارشناسی ارائه می‌دهد. دانشگاه نوگال در لاس آنود نیز آموزش عالی برای ساکنان سول (سومالی) فراهم می‌کند. در استان اودال، دانشگاه عمود در بوراما به جامعهٔ محلی خدمت‌رسانی می‌کند. دانشگاه شرق آفریقا در بوهودله نیز از سال ۲۰۱۲ میلادی (۱۳۹۱ خورشیدی) فعال است و مدرک کارشناسی در چهار دانشکدهٔ اصلی اعطا می‌کند.
دانشگاه‌هایی که در جنوب سومالی آموزش عالی ارائه می‌دهند عبارتند از: دانشگاه اقیانوس هند، دانشگاه موگادیشو، دانشگاه بنادیر، دانشگاه زمزم علوم و فناوری، دانشگاه ملی سومالی، دانشگاه سیماد، دانشگاه جنوب سومالی، دانشگاه کیسمایو، دانشگاه سومالی و دانشگاه جدو. منطقهٔ جدو همچنین میزبان پلی‌تکنیک باردرا — نخستین مدرسهٔ پلی‌تکنیک منطقه — است.
آموزش فنی و حرفه‌ای (TVET)
آموزش فنی و حرفه‌ای (TVET) هم در سطح پس از ابتدایی و هم در سطح پس از متوسطه ارائه می‌شود. هدف‌های آموزش فنی و حرفه‌ای در هر دو سطح عبارتند از: فراهم‌کردن فرصت‌های آموزشی برای افراد ترک‌تحصیل‌کرده تا بتوانند شهروندانی مولد و خودکفا شوند؛ ارائهٔ آموزش فنی و حرفه‌ای مرتبط با نیازهای صنعتی، بازرگانی و اقتصادی پانتلند؛ و کاهش نابرابری‌ها از طریق افزایش فرصت‌های آموزشی برای معلولان، فراگیران از جوامع محروم و زنان.[۱۸]
آموزش غیررسمی (NFE)
آخرین سطح آموزشی در سومالی آموزش غیررسمی (NFE) است که به مجموعه‌ای گسترده از فرصت‌های یادگیری برای کودکان خارج از مدرسه، جوانان و بزرگسالان اشاره دارد. این آموزش شامل آموزش مهارت‌های حرفه‌ای، سوادآموزی بزرگسالان، آموزش بهداشت اجتماعی و فعالیت‌های ترویج کشاورزی می‌شود.[۱۹]
آموزش دینی
مدارس قرآنی (که به «دوقسی» نیز شناخته می‌شوند) نظام اصلی آموزش دینی سنتی در سومالی هستند. این مدارس آموزش اسلامی به کودکان ارائه می‌دهند و نقشی دینی و اجتماعی مهم در کشور ایفا می‌کنند. شناخته‌شده‌ترین نظام پایدار آموزش غیررسمی محلی هستند که آموزش دینی و اخلاقی پایه‌ای ارائه می‌دهند و قدرت آن‌ها بر پشتیبانی جامعه و بهره‌گیری از مواد آموزشی ساخته‌شدهٔ محلی و به‌راحتی در دسترس استوار است. نظام قرآنی که بیشترین شمار دانش‌آموزان را نسبت به سایر زیربخش‌های آموزشی جذب می‌کند، اغلب تنها نظامی است که برای سومالیایی‌های کوچ‌نشین در مقایسه با مناطق شهری قابل دسترس است. پژوهشی در سال ۱۹۹۳ میلادی (۱۳۷۲ خورشیدی) نشان داد که حدود ۴۰ درصد از دانش‌آموزان مدارس قرآنی دختر هستند. برای رفع کمبودهای آموزش دینی، دولت سومالی وزارت اوقاف و امور اسلامی را نیز تأسیس کرد که آموزش قرآنی اکنون زیر نظر آن تنظیم می‌شود.[۲۰]
عملکرد
در سال ۲۰۰۶ میلادی (۱۳۸۵ خورشیدی)، منطقهٔ خودمختار پانتلند در شمال‌شرقی سومالی دومین منطقه پس از سومالی‌لند شد که مدارس ابتدایی رایگان را معرفی کرد و معلمان از آن پس حقوق خود را از دولت پانتلند دریافت می‌کنند.[۲۱]
از سال تحصیلی ۲۰۰۵/۲۰۰۶ تا ۲۰۰۶/۲۰۰۷، افزایش چشمگیری در شمار مدارس پانتلند رخ داد و ۱۳۷ مؤسسه نسبت به سال پیش اضافه شد. در همان دوره، شمار کلاس‌ها در منطقه ۵۰۴ کلاس افزایش یافت و ۷۶۲ معلم دیگر نیز به تدریس پرداختند. ثبت‌نام کل دانش‌آموزان ۲۷ درصد نسبت به سال پیش افزایش یافت و در بیشتر مناطق دختران تنها اندکی از پسران عقب‌تر بودند. بالاترین ثبت‌نام کلاسی در منطقهٔ شمالی باری (سومالی) و پایین‌ترین آن در منطقهٔ کم‌جمعیت عین مشاهده شد. توزیع کلاس‌ها تقریباً به‌طور مساوی میان مناطق شهری و روستایی تقسیم شده بود.[۲۲]
در سال ۲۰۰۷ میلادی (۱۳۸۶ خورشیدی) شمار مدارس ابتدایی در سومالی از ۶۰۰ مدرسه پیش از آغاز جنگ داخلی به ۱٬۱۷۲ مدرسه رسید و ثبت‌نام کل دانش‌آموزان ابتدایی ۲۸ درصد افزایش یافت.[۲۳]
آموزش عالی در سومالی در حال حاضر عمدتاً خصوصی است. چندین دانشگاه در این کشور از جمله دانشگاه موگادیشو در فهرست ۱۰۰ دانشگاه برتر آفریقا قرار گرفته‌اند که این موضوع به عنوان پیروزی برای ابتکارهای مردمی تحسین شده است.[۲۴] جدول زیر سطح تحصیلات تکمیل‌شده توسط ساکنان پانتلند و سومالی‌لند در سال ۲۰۱۳ میلادی (۱۳۹۲ خورشیدی) را نشان می‌دهد.[۲۵]
| سطح تحصیلات | پانتلند | سومالی‌لند | شهری | روستایی | جمع |
|---|---|---|---|---|---|
| بی‌سواد | ۲۸٪ | ۱۳٪ | ۳۵٪ | ۵۱٪ | ۴۲٪ |
| مدرسهٔ قرآنی | ۳۶٪ | ۴۱٪ | ۲۴٪ | ۲۹٪ | ۲۶٪ |
| تکمیل ابتدایی | ۲۲٪ | ۳۰٪ | ۲۱٪ | ۱۵٪ | ۱۸٪ |
| مدرسهٔ حرفه‌ای | ۴٪ | ۱٪ | ۴٪ | ۱٪ | ۳٪ |
| تکمیل متوسطه | ۷٪ | ۱۲٪ | ۱۱٪ | ۴٪ | ۸٪ |
| آموزش عالی یا بالاتر | ۲٪ | ۷٪ | ۵٪ | ۰٪ | ۳٪ |
در سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ میلادی، تخمین زده می‌شد که حدود ۱۲ درصد از کودکان در مدارس ابتدایی ثبت‌نام کرده‌اند که سهم پسران بیشتر و سهم دختران کمتر بود.[۵] در سومالی‌لند که به‌طور واقعی خودمختار است، نظام آموزشی از سال ۱۹۹۱ میلادی گسترش یافته است؛ با این حال در سطح پایینی قرار دارد. در سال ۲۰۱۰ میلادی (۱۳۸۹ خورشیدی) تخمین زده می‌شد که ۳۰ درصد از کودکان در سن مدرسه به مدرسه می‌روند که از این میان ۳۰ درصد دختر بودند. در ژانویهٔ ۲۰۱۱ میلادی (دی ۱۳۸۹)، دولت سومالی‌لند اعلام کرد که آموزش ابتدایی و متوسطه را رایگان خواهد کرد و حقوق معلمان را دو برابر خواهد نمود، اگرچه تردیدهایی دربارهٔ توانایی نظام آموزشی در پذیرش هزینه‌ها و شمار دانش‌آموزان افزایش‌یافته وجود داشت.[۵]
جستارهای وابسته
- فهرست دانشگاه‌های سومالی
- فهرست دانشگاه و دانشکده‌ها به ترتیب کشور
- باسوادی در سومالی
- آموزش سنتی در سومالی
منابع
- ↑ Scuola Regina Elena
- ↑ Istituto Superiore studi pre-universitari
- ↑ Jawed، Mohammed Nasir (۱۹۹۶). Year Book of the Muslim World. Medialine. ص. ۳۶۸. شابک ۹۷۸۸۱۸۶۴۲۰۰۰۳.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Country Higher Education Profiles - Somalia بایگانی‌شده در ۲۰۰۸-۱۰-۲۹ توسط Wayback Machine
- 1 2 3 4 «Countrystudies.us: Somalia – Education». دریافت‌شده در ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Ihebuzor، Noel (۳۱ ژانویه ۲۰۰۵). «EC and UNICEF join hands to support education in Somalia». United Nations Children's Fund (UNICEF). بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ آوریل ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۹ فوریه ۲۰۰۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Education بایگانی‌شده در ۲۰۱۰-۰۹-۲۹ توسط Wayback Machine
- ↑ Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Girls' education بایگانی‌شده در ۲۰۱۰-۰۸-۳۰ توسط Wayback Machine
- ↑ Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Children's education بایگانی‌شده در ۲۰۱۰-۰۸-۳۰ توسط Wayback Machine
- ↑ Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Rural education بایگانی‌شده در ۲۰۱۰-۰۸-۳۰ توسط Wayback Machine
- ↑ «Promotion of vulnerable community groups women, girls, men and boys protection» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۷ اوت ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۳ فوریه ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Profile». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱ فوریه ۲۰۱۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Minister Profile». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱ فوریه ۲۰۱۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 «Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Education System». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ اوت ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱ فوریه ۲۰۱۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Primary Education». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۰۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Secondary Education». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۰۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Tertiary education». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ اوت ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱ فوریه ۲۰۱۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Technical/vocational education and training». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۰۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Puntland State of Somalia - Ministry of Education - Non-formal education». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۰۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Koranic School Project» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۶ مه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۰ مه ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Staff writer، Staff writer (۶ آوریل ۲۰۰۶). «Puntland (Somalia) to introduce free primary schools». Afrol News. دریافت‌شده در ۹ فوریه ۲۰۰۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Basic education survey بایگانی‌شده در فوریه ۵, ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine
- ↑ Basic education surveyبایگانی‌شده در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine
- ↑ The Role of Islamic NGOs and Charities in a Stateless Country: The Case of Somalia بایگانی‌شده در ۱۴ آوریل ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine by Valeria Saggiomo.
- ↑ Family Ties: Remittances and Livelihoods Support in Puntland and Somaliland (PDF). Food Security and Nutrition Analysis Unit (FSNAU). ۵ ژوئن ۲۰۱۳. ص. ۶. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Education in Somalia». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «التعلیم فی الصومال». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Bildungssystem in Somalia». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
| کشورهای مستقل | آفریقای جنوبی • آنگولا • اتیوپی • اریتره • الجزایر • اوگاندا • بنین • بوتسوانا • بورکینافاسو • بوروندی • تانزانیا • توگو • تونس • جمهوری آفریقای مرکزی • جمهوری دموکراتیک کنگو • جمهوری کنگو • جیبوتی • چاد • رواندا • زامبیا • زیمبابوه • ساحل عاج • سائوتومه و پرینسیپ • سنگال • سوازیلند • سودان • سومالی • سیرالئون • سیشل • غنا • کامرون • کنیا • کومور • کیپ ورد • گابن • گامبیا • گینه استوایی • گینه بیسائو • گینه • لسوتو • لیبریا • لیبی • ماداگاسکار • مالاوی • مالی • مراکش • مصر • موریتانی • موریس • موزامبیک • نامیبیا • نیجر • نیجریه | .svg.png) |
|---|---|---|
| ایالت‌ها با رسمیت محدود | جمهوری دموکراتیک عربی صحرا • سومالی‌لند | |
| قلمروهای وابسته و سرزمین‌های دیگر | جزایر قناری / سبته / ملیلیه / پلاساس د سبرانیا (اسپانیا) • مادیرا (پرتغال) • مایوت / رئونیون (فرانسه) • سنت هلینا / اسنشن / تریستان (انگلستان) • صحرای غربی | |
- آموزش در سومالی