ابو کشک

ابو کشک أبو کشک
روستا
مدرسه قدیمی ابو کشک
مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی پیرامون ابو کشک (دکمه‌ها را بزنید)
ابو کشک جایگاه در قیمومت بریتانیا بر فلسطین
مختصات: ۳۲°۸′۱۱″ شمالی ۳۴°۵۱′۵۵″ شرقی
شبکه فلسطین	۱۳۶/۱۷۰
واحد جغرافیایی-سیاسی	قیمومت بریتانیا بر فلسطین
زیربخش	زیربخش یافا
تاریخ تخلیه	۳۰ مارس ۱۹۴۸
مساحت
• کل	۱۷٬۱۲۱ دونوم (۱۷٫۱۲۱ کیلومتر مربع یا ۶٫۶۱۰ مایل مربع)
جمعیت  (۱۹۴۵)
• کل	۱۹۰۰
علت تخلیه	بیم از گرفتار شدن در درگیری‌ها
علت فرعی	تأثیر سقوط شهر همجوار
شهرک‌های کنونی	هرتزلیا

ابو کشک (به عربی: أبو کشک) روستایی فلسطینی در زیربخش یافا بود که در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی یافا و ۲ کیلومتری شمال غربی رود یرکون جای داشت. این روستا در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا در ۳۰ مارس ۱۹۴۸ به دست ایرگون از ساکنان خود تخلیه شد.

جمعیت روستا در سال ۱۹۴۵ در حدود ۱۹۰۰ تن بود که همگی مسلمان بودند. نزدیک به ۳۰۰ تن از آنان در ناحیه‌ای زندگی می‌کردند که پس از تأسیس دولت اسرائیل به هرتزلیا تبدیل شد. روستا را طایفه بدوی ابو کشک بنیاد نهاده بود که در اواخر سده هجدهم میلادی از مصر یا شمال سینا به ناحیه شارون مهاجرت کرده بودند و بر حوضه رود یرکون چیرگی یافته بودند.

جایگاه جغرافیایی

روستای ابو کشک بر زمینی هموار در بخش میانی دشت ساحلی و در ارتفاع کمتر از ۵۰ متر از سطح دریا ساخته شده بود. راه‌های فرعی آن را به بزرگراه یافا–حیفا و روستاهای همسایه پیوند می‌دادند. از شمال به روستای تبصر (خربه عزون)، از شمال شرقی به بیار العدس، از جنوب شرقی به المحمودیه و از جنوب غربی به السوالمه محدود می‌شد.

پیشینه

دوره عثمانی و پیش‌زمینه

طایفه بدوی ابو کشک در اواخر سده هجدهم میلادی از مصر یا شمال شبه‌جزیره سینا به ناحیه شارون در جنوب فلسطین کوچیدند. این طایفه پس از شکست دادن قبایل جباراتو عرب الجرمنه بر حوضه رود یرکون تسلط یافت و زمین‌هایی به وسعت نزدیک به ۲۰٬۰۰۰ دونم در شارون در اختیار داشت که از ناحیه‌ای که بعدها هرتزلیا در آن ساخته شد تا حوالی پتخ تیکوا گسترده بود. میان بنی‌ابو کشک و عرب‌های روستاهای اومّلبس و حواره نیز کشمکش‌هایی درمی‌گرفت و در جریان این درگیری‌ها شیخ فارس ابو کشک کشته شد.

دوره قیمومت بریتانیا

در شورش‌های ۱۹۲۱ فلسطین، مردان ابو کشک به همراه روستاییان پیرامون به مستعمره‌نشین‌های پتخ تیکوا و کفرسبا حمله بردند. پس از ناکامی این یورش و بررسی کمیته تحقیق، جریمه سنگین ۷۰۰ لیره مصری بر ساکنان ابو کشک و شیخ آنان تحمیل شد. شیخ ناگزیر بخش بزرگی از زمین‌هایش را فروخت تا بتواند جریمه را بپردازد. یهوشوع حنکین از سوی شرکت «هکشرت هییشوو» وارد گفت‌وگو برای خرید نزدیک به ۴۰۰۰ دونم از این زمین‌ها شد. سرانجام پس از چند مرحله مذاکره و دخالت واسطه‌هایی از حسیدیم گور، حنکین زمین‌ها را خرید و مستعمره‌های مگدیئل و رمتایم نیز بر زمین‌هایی ساخته شدند که از ابو کشک خریداری شده بود.

در سال ۱۹۲۵ مدرسه روستا بنیاد نهاده شد؛ برخی منابع عربی تاریخ بنیادگذاری آن را ۱۹۲۴ و بانی آن را شیخ شاکر ابو کشک دانسته‌اند. تا اواسط دهه ۱۹۴۰ این مدرسه ۱۰۸ دانش‌آموز داشت که ۹ تن از آنان دختر بودند.

بر پایه سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین، جمعیت ابو کشک ۱۰۰۷ تن بود که همگی مسلمان بودند.

در دوره شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) از روستا به سوی پتخ تیکوا و آبادی‌های اطراف تیراندازی شد و چند مورد تعرّض از سوی مردان روستا گزارش شده‌است.

در آمار ۱۹۴۵، جمعیت ابو کشک ۱۹۰۰ تن مسلمان بود و ساکنان آن در مجموع ۱۷٬۱۲۱ دونم زمین در اختیار داشتند. از این میزان ۲۴۸۶ دونم به کشت مرکبات یا موز، ۱۴٬۰۱۸ دونم به کشت غلات و ۲۲۶ دونم به باغ‌های آبیاری‌شده اختصاص داشت. بر پایه همین آمار، ۹۰۱ دونم از زمین‌های روستا در مالکیت یهودیان بود.

سیف‌الدین ابو کشک و شاهزاده (و بعدها پادشاه) عبدالله یکم اردن

جنگ ۱۹۴۸ فلسطین

در ۱۰ اوت ۱۹۴۷ شماری از افراد ابو کشک در رویداد قتل «گن هاوای» دست داشتند. همچنین گروهی به سرکردگی سیف‌الدین ابو کشک مسئول حمله به اتوبوس ۲۰۹۴ در ۳۰ نوامبر ۱۹۴۷ بود که نخستین تیراندازی جنگ شمرده می‌شود. با این همه، رهبران روستا این رویدادها را استثنایی می‌دانستند و خواهان همزیستی مسالمت‌آمیز با همسایگان یهودی خود بودند.

در دسامبر ۱۹۴۷ و ژانویه ۱۹۴۸ رهبران روستاهای الشیخ مونس، المسعودیه، الجماسین الشرقی/الجماسین الغربی و مختاران اجلیل القبلیه، اجلیل الشمالیه و ابو کشک با نمایندگان هاگانا در پتخ تیکوا دیدار کردند. این روستاها خواستار صلح بودند و پیمان بستند که به جنگجویان ارتش آزادی‌بخش عرب یا شبه‌نظامیان محلی عرب پناه ندهند و در صورت ناتوانی از جلوگیری، از هاگانا یاری بخواهند.

تا اواسط مارس ۱۹۴۸، تیپ ۳ الکساندرونی انزوایی به شکل «قرنطینه» بر الشیخ مونس، اجلیل القبلیه، اجلیل الشمالیه و ابو کشک تحمیل کرده بود. اما در ۱۲ مارس، لحی پنج تن از بزرگان الشیخ مونس را ربود. این اقدام اعتماد روستاییان را به توافق‌های پیشین به‌کلی از میان برد و بسیاری از ساکنان روستا را به ترک خانه‌هایشان واداشت.

کمیته عالی عرب از سران روستاها خواست خانه‌هایشان را تخلیه کنند، اما آنان نخست نپذیرفتند. سرانجام نیرویی از ایرگون به یکی از چادرهای طایفه یورش برد و ساکنانش را بیرون راند و در ۳۰ مارس ۱۹۴۸ طایفه ابو کشک از بیم حمله، شارون را ترک گفت.

الیاهو بنیامینی، فرزند بنیان‌گذار رمت هشارون، بعدها دربارهٔ رفتن ساکنان ابو کشک گفت: «آن‌ها اثاثیه‌شان را در حیاط بزرگ خانه بنیامینی‌ها گذاشتند و گمان می‌کردند پس از چند هفته بازخواهند گشت.»

سرنوشت کنونی

در جایگاه روستای ابو کشک امروز بخش‌هایی از شهرهای رمت هشارون و هود هشارون و نیز کارخانه صنایع نظامی تعش قرار دارد. شهر هرتزلیا نیز بر بخشی از زمین‌های پیشین روستا بنا شده‌است.

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Abu Kishk». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۹ مارس ۲۰۲۶.
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Abu Kishk». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۹ مارس ۲۰۲۶.
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «أبو کشک». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۹ مارس ۲۰۲۶.

کتاب‌شناسی

• Government of Palestine, Department of Statistics (۱۹۴۵). Village Statistics, April, ۱۹۴۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. مؤسسه مطالعات فلسطین. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• Mills، E. (۱۹۳۲). Census of Palestine ۱۹۳۱. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Government of Palestine.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

• ابو کشک در پایگاه «فلسطین در یاد»
• ابو کشک در ذاکرات
• ابو کشک در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی