جریشه

جریشه
جرِیشة
Jerisha, Jarush
آسیاب کهن در جریشه، حدود ۱۹۱۷
آسیاب کهن در جریشه، حدود ۱۹۱۷
ریشه‌شناسی: جریشه، از ریشه «جَرَشَ» به معنای کوبیدن یا آسیاب کردن
مختصات: ۳۲°۵′۴۳″ شمالی ۳۴°۴۸′۲۸″ شرقی / ۳۲٫۰۹۵۲۸°شمالی ۳۴٫۸۰۷۷۸°شرقی / 32.09528; 34.80778
شبکه فلسطین۱۳۲/۱۶۷
واحد سیاسیقیمومت بریتانیا بر فلسطین
زیربخشیافا
مساحت
 • کل۵۵۵ دونوم (۵۵٫۵ هکتار یا ۱۳۷ جریب فرنگی)
جمعیت
 (۱۹۴۵)
 • کل۱۹۰
سکونتگاه‌های کنونیپارک یرکون، تل‌آویو، رمت گن

جریشه (به عربی: جرِیشة، همچنین به صورت جِریشه نویسه‌گردانی می‌شود؛ به عبری: ג'רישה) روستایی عرب فلسطینی بود که در فاصلهٔ ۲۰۰ متری از محوطهٔ باستانی تل جریشه (تل گریسا) در کرانهٔ جنوبی رود العوجا (رودخانهٔ یرکون) جای داشت. پس از بنیان‌گذاری تل‌آویو، جریشه یکی از پنج روستای عربی بود که در محدودهٔ شهرداری آن قرار گرفت. این روستا در آستانهٔ جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد.

نام روستا از ریشهٔ عربی «جَرَشَ» به معنای کوبیدن یا آسیاب کردن گرفته شده‌است که احتمالاً به نزدیکی آن با آسیاب‌های غلات اشاره دارد. بر پایهٔ گزارش مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ میلادی، محل روستا به‌طور کامل زیر بزرگراه‌ها و خانه‌های حومه‌ای پنهان شده‌است.

نمایی از رود العوجا (یرکون) در جریشه، حدود ۱۹۲۰

پیشینه

عصر مفرغ آغازین

جریشه تنها ۲۰۰ متر با تل گریسا فاصله داشت؛ محوطه‌ای باستان‌شناختی که قدمت آن به دورهٔ مفرغ آغازین دوم (۲۸۰۰–۲۶۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد.[۱]

عصر مفرغ میانی

در دورهٔ مفرغ میانی (۲۰۰۰–۱۵۰۰ پیش از میلاد) این محوطه شهرکی استحکام‌یافتهٔ هیکسوس بود.[۲]

عصر مفرغ پایانی و عصر آهن

در حدود سدهٔ دوازدهم پیش از میلاد، سکونتگاهی فلسطینی (فیلیستینی) جانشین آن شد.[۳]

دورهٔ عثمانی

بر پایهٔ دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶ میلادی در دورهٔ امپراتوری عثمانی، جریشه روستایی در ناحیهٔ بنی‌صعب از سنجق نابلس بود. جمعیت آن ۲۲ خانوار مسلمان و در حدود ۱۲۱ نفر برآورد می‌شد و ساکنان بابت گاومیش، بز و کندوهای عسل مالیات می‌پرداختند؛ جمعاً ۲٬۱۵۰ آقچه.[۴]

در سال ۱۸۵۶ نام روستا به صورت «داریشه» در نقشهٔ فلسطین کیپرت ثبت شد.[۵] فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت روستا را ۷۶ نفر (تنها مردان) در ۳۸ خانه نشان می‌دهد و یادآور می‌شود که روستا ۶۰۰۰ متر شمال شرقی یافا قرار داشت.[۶][۷]

در سال ۱۸۸۲ در بررسی فلسطین غربی که به سفارش صندوق اکتشاف فلسطین انجام شد، روستا با نام «جِریشه» توصیف گردید: ساختمان‌هایش از خشت بود و باغ زیتونی در کنارش قرار داشت. روستا یک چاه آب و یک آسیاب آردساز داشت.[۸] در جنوب شرقی روستا ویرانه‌های یک کاروانسرا، گورستان و چند غار و همچنین سدی سنگی و پلی کوچک وجود داشت.[۹]

دورهٔ قیمومت بریتانیا

بر پایهٔ سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، جریشه ۵۷ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند.[۱۰] در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱۸۳ نفر (همه مسلمان) در ۴۳ خانه رسید.[۱۱]

از ماه مه ۱۹۴۴ جریشه بخشی از شهرداری رمت گن شد.[۱۲]

بر پایهٔ آمار ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۱۹۰ مسلمان بود[۱۳] و مساحت زمین‌هایش ۵۵۵ دونوم بود.[۱۴] روستاییان در بخش خدمات کار می‌کردند، اما برخی نیز به کشت میوه و سبزیجات می‌پرداختند؛ در سال‌های ۱۹۴۴–۱۹۴۵ جمعاً ۳۰۲ دونوم از زمین روستا به مرکبات و موز اختصاص داشت و ۸۹ دونوم آبیاری می‌شد یا به باغ‌های میوه اختصاص یافته بود.[۱۵] ۳ دونوم نیز به عنوان بافت ساخته‌شده طبقه‌بندی شده بود.[۱۶]

روستا به‌سبب جایگاه مناسبش در کنار رود العوجا و وجود قهوه‌خانه‌ها، تفرجگاه‌ها و باغ‌ها، ساکنان یافا را برای گردش به خود جذب می‌کرد. شکل کلی روستا مستطیلی بود و خانه‌هایش از سیمان، سنگ و آجر ساخته شده بود.[۱۷]

۱۹۴۸ و پس از آن

بر پایهٔ گزارش ولید خالدی، مورخ فلسطینی، وضعیت محل روستا در سال ۱۹۹۲ چنین بود: «محل روستا به‌طور کامل زیر بزرگراه‌ها و خانه‌های حومه‌ای پنهان شده‌است.»[۱۸]

بر پایهٔ منابع عربی، گمان می‌رود ساکنان جریشه از رویدادهایی که در روستای همسایه شیخ مونس روی داد تأثیر پذیرفتند؛ در اواخر مارس ۱۹۴۸ گروهی به آن روستا نفوذ کردند و پنج تن از بزرگان آن را ربودند که سبب مهاجرت ساکنان منطقهٔ ساحلی پیرامون از جمله ساکنان جریشه شد.[۱۹]

نگارخانه

جستارهای وابسته

  • فهرست روستاهای تخلیه‌شدهٔ فلسطینی در اسرائیل

منابع

  1. ↑ Ben-Tor، Amnon (۱۹۹۲). The archaeology of ancient Israel. ص. ۲۴۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. Institute for Palestine Studies. ص. ۲۴۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains. ص. ۲۴۶.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. ↑ Hütteroth، W. -D. (۱۹۷۷). Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late ۱۶th Century. ص. ۱۳۹.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  5. ↑ «Kiepert, Map of Southern Palestine, 1856». Wikimedia Commons. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  6. ↑ Socin, A. (۱۸۷۹). «Alphabetisches Verzeichniss von Ortschaften des Paschalik Jerusalem». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۲: ۱۵۲.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. ↑ Hartmann, M. (۱۸۸۳). «Die Ortschaftenliste des Liwa Jerusalem». Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. ۶: ۱۳۷.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  8. ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۲). The Survey of Western Palestine: Memoirs. ج. ۲. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۲۵۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  9. ↑ Conder، C.R. (۱۸۸۲). The Survey of Western Palestine: Memoirs. ج. ۲. Committee of the Palestine Exploration Fund. ص. ۲۶۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  10. ↑ Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine. ۱۹۲۳. ص. ۲۰.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  11. ↑ Census of Palestine ۱۹۳۱. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Government of Palestine. ۱۹۳۲. ص. ۱۴.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  12. ↑ «במושבות، هآرتص، ۱۴ مه ۱۹۴۴». کتابخانه ملی اسرائیل. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  13. ↑ Village Statistics, April, ۱۹۴۵. Government of Palestine. ۱۹۴۵. ص. ۲۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  14. ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Center. ص. ۵۲.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  15. ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Center. ص. ۹۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  16. ↑ Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵. Palestine Liberation Organization Research Center. ص. ۱۴۵.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  17. ↑ «جریشه، محافظه یافا - بلادنا فلسطین». Palestine Remembered. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  18. ↑ Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains. Institute for Palestine Studies. ص. ۲۴۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  19. ↑ «نبذة تاریخیة عن جریشة». Palestine Remembered. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.