عاقر

عاقر
Aqir, Akir, Akkur
خانه‌ای فلسطینی در عاقر، پس از ۱۹۴۸
خانه‌ای فلسطینی در عاقر، پس از ۱۹۴۸
ریشه‌شناسی: بایر
نقشه دهه ۱۸۷۰
نقشه دهه ۱۹۴۰
نقشه معاصر
نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصر
مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی منطقه پیرامون عاقر (دکمه‌ها را بزنید)
مختصات: ۳۱°۵۱′۳۴″ شمالی ۳۴°۴۹′۱۵″ شرقی / ۳۱٫۸۵۹۴۴°شمالی ۳۴٫۸۲۰۸۳°شرقی / 31.85944; 34.82083
شبکه فلسطین۱۳۳/۱۴۰
واحد جغرافیایی-سیاسیقیمومت بریتانیا بر فلسطین
بخشرمله
تاریخ تخلیه جمعیت۶ مه ۱۹۴۸
مساحت
 • کل۱۱٬۳۲۲ دونوم (۱۱٫۳۲۲ کیلومتر مربع یا ۴٫۳۷۱ مایل مربع)
جمعیت
 (۱۹۴۵)
 • کل۲۴۸۰
علت تخلیهحمله نظامی نیروهای یه‌شو
شهرک‌های کنونیکریات اکرون، مازکرت باتیا، گنی یوحانان

عاقر (Aqir) که به صورت‌های عقر، آکیر و آکور نیز نوشته می‌شود، روستایی عرب فلسطینی در بخش رمله بود که ۹ کیلومتر جنوب غربی رمله و یک کیلومتر شمال وادی الناصوفیه قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه و ویران شد و شهرک کریات اکرون جایگزین آن گردید.

عاقر تا آغاز سده بیستم میلادی با شهر باستانی فلستی عقرون یکی پنداشته می‌شد؛ اما بررسی‌های باستان‌شناختی نشان داده‌اند که عقرون در تل‌میقنه واقع در ۹ کیلومتری جنوب عاقر جای داشته‌است. کاوش‌های باستان‌شناسی بیانگر وجود کارگاه سفالگری دوره رومی و کارگاه شیشه‌گری دوره بیزانسی در این محل است. در سده دهم میلادی، مقدسی از عاقر به‌عنوان روستایی بزرگ با مسجد و نانی عالی یاد کرده‌است. روستا در ۶ مه ۱۹۴۸ به‌دست تیپ ۸۴ گیواتی تخلیه شد و در حدود ۳۰۰۰ نفر از ساکنان آن آوارگی پیشه کردند.

پیشینه

دوران باستان و اسلامی

تا آغاز سده بیستم، عاقر را بر جایگاه شهر باستانی فلستی عقرون (عقرون) می‌پنداشتند؛ اما اکنون عقرون در تل‌میقنه، ۹ کیلومتر جنوبی‌تر، شناسایی شده‌است.[۱] این اشتباه ریشه در دوران باستان دارد؛ رومیان روستا را «آکارون» (Accaron) می‌نامیدند.[۲]

کاوش‌های باستان‌شناسی نشان‌دهنده وجود کارگاه سفالگری در دوره رومی و کارگاه شیشه‌گری در دوره بیزانسی است. ساختمان‌هایی از دوره عباسی نیز در این مکان کاوش شده‌اند.[۳]

در سده دهم میلادی، ابوعبدالله مقدسی دربارهٔ عاقر نوشت: «روستایی بزرگ با مسجدی. مردمانش نیکوکارند. نان اینجا در کیفیت بی‌همتاست. روستا بر شاهراه رمله به مکه جای دارد.»[۴][۵] یاقوت حموی آن را «الآکر» نامیده و گفته که به رمله تعلق دارد.[۶]

مسجد روستا دارای کتیبه ساختمانی به خط نسخ بود که تاریخ آن را به سال‌های ۱۲۹۶–۱۲۹۷ میلادی برمی‌گرداند.[۷]

دوره عثمانی

در سال ۱۵۹۶، عاقر (امیر) در دفترهای مالیاتی عثمانی به‌عنوان بخشی از ناحیه رمله در لوای غزه ثبت شده بود. جمعیت آن ۳۱ خانوار مسلمان بود و مالیات بر گندم، جو و دیگر فرآورده‌ها و همچنین بز، کندوی عسل و تاکستان‌ها می‌پرداخت.[۸]

محراب مسجد روستا کتیبه‌ای داشت که تاریخ آن به سال‌های ۱۷۰۱–۱۷۰۲ میلادی برمی‌گشت.[۹]

ادوارد رابینسون، پژوهشگر کتاب مقدس، در سال ۱۸۳۸ از روستا دیدن کرد و آن را محاط به «باغ‌های به‌خوبی کشت‌شده و زمین‌های حاصلخیز» توصیف نمود. خود روستا «اندازه‌ای چشمگیر» داشت و از آجر یا خشت ساخته شده بود.[۱۰] همچنین خاطرنشان شد که روستا مسلمان‌نشین بود و در ناحیه رمله قرار داشت.[۱۱]

در سده نوزدهم، مهاجرانی مصری به عاقر آمدند.[۱۲]

در ۱۸۵۷، ویلیام مک‌کلور تامسون روستا را «خوشه‌ای پریشان از کلبه‌های کوتاه خاکی» نامید و نوشت که «هرچند خود روستا فقیرانه و مردمش خشن‌اند، دره پهناور زیر آن بسیار حاصلخیز است.»[۱۳]

در ۱۸۶۳، ویکتور گِرَن عاقر را روستایی بزرگ با ۸۰۰ ساکن ثبت کرد.[۱۴] فهرست عثمانی روستاها در حدود ۱۸۷۰ شمار ۱۵۵ خانه و جمعیت ۵۱۲ نفری را نشان می‌دهد؛ هرچند شمارش فقط مردان را دربرمی‌گرفت.[۱۵][۱۶]

در میانه دهه ۱۸۷۰، کلود رینیه کوندر عاقر را (با نام «عقرون») «دهکده‌ای گِلین با باغ‌های حصارشده با صبّار» توصیف کرد.[۱۷]

در ۱۸۸۲، بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین آن را «روستایی خشتی بر فراز بلندی کم‌ارتفاع با پرچین‌های صبّار پیرامون باغ‌ها و چاهی در شمال» توصیف کرد.[۱۸]

در ۱۸۸۳، بارون ادمون دو روچیلد زمینی به مساحت ۲۶۶۰ دونم از اراضی روستا را خرید و مستعمره «عقرون» (بعدها مازکرت باتیا) را در یک کیلومتری جنوب آن پایه‌گذاری کرد.[۱۹]

کاوش‌ها نشانه‌هایی از دفن کودکان در خمره (بالاس) در اواخر دوره عثمانی آشکار کرده‌اند که معمولاً با گروه‌های کوچ‌نشین یا کارگران سیّار با خاستگاه مصری پیوند داده می‌شوند.[۲۰]

دوره قیمومت بریتانیا

عاقر در نقشه ۱:۲۵۰٬۰۰۰ سال ۱۹۴۵
عاقر در نقشه ۱:۲۰٬۰۰۰ سال ۱۹۴۸

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت عاقر ۱۱۵۵ نفر بود که همگی مسلمان بودند.[۲۱] این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۱۶۸۹ مسلمان و ۲ مسیحی رسید.[۲۲]

خانه‌ها در این دوره همچنان از گِل و خشت ساخته می‌شدند، اما ساخت‌وساز با سنگ و سیمان رو به گسترش بود. آب‌های زیرزمینی فراوان بودند و چندین چاه آرتزین حفر شد. افزون بر مرکبات و موز که برای صادرات کشت می‌شدند، روستاییان زردآلو، انجیر و انگور نیز برداشت می‌کردند.[۲۳]

میان سال‌های ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۸، فرودگاه نظامی نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا (RAF Aqir) در جنوب روستا برپا بود. همچنین بیمارستانی نظامی در ۲ کیلومتری شمال آن ساخته شد.[۲۴]

در آمار ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۲۴۸۰ مسلمان بود.[۲۵] روستا دو دبستان داشت: یکی برای پسران (بنیان‌گذاری ۱۹۲۱) با ۳۹۱ دانش‌آموز و دیگری برای دختران با ۴۶ دانش‌آموز در ۱۹۴۵. دو مسجد نیز در روستا وجود داشت.[۲۶]

بر پایه آمار ۱۹۴۵، ۱۳۰۰ دونم زمین به کشت مرکبات و موز، ۸۹۶۸ دونم به غلات، ۹۱۴ دونم به باغ‌های آبی یا میوه اختصاص داشت[۲۶][۲۷] و ۴۶ دونم زمین عمومی ساخته‌شده بود.[۲۸] مساحت کل روستا ۱۵٬۸۲۵ دونم بود که ۱۱٬۳۲۲ دونم متعلق به عرب‌ها، ۳۲۲۲ دونم متعلق به یهودیان و ۱۲۸۱ دونم زمین عمومی بود.[۲۹]

جنگ ۱۹۴۸ و پس از آن

عاقر در ۱۹۴۹

عاقر نخستین روستایی بود که تیپ ۸۴ گیواتی مأموریت تخلیه آن را در چارچوب نقشه دالت دریافت کرد.[۳۰] روستا در ۶ مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات باراک تخلیه شد. پس از محاصره روستا، سربازان وارد آن شدند و سلاح‌ها را مصادره کردند. هرچند روستاییان سلاح‌هایشان را تحویل دادند، افسران اطلاعاتی هشت گروگان گرفتند و قول آزادی آنها را پس از تحویل بقیه سلاح‌ها دادند. سربازان پس از تهدید مداخله بریتانیایی‌ها عقب‌نشینی کردند. نزدیک به ۳۰۰۰ نفر از روستا گریختند که احتمالاً پناهندگانی از یبنا و المغار را نیز دربرمی‌گرفت. در هفته‌های بعد، نزدیک به ۳۰ نفر از باقی‌ماندگان به‌دست ارتش اخراج شدند.[۳۱] خانه‌های باقی‌مانده روستا اندکی بعد به کریات اکرون ملحق شدند.[۳۲] گنی یوحانان نیز از ۱۹۵۰ بر اراضی عاقر ساخته شد.[۳۳]

بر پایه منابع عبری، در ماه نوامبر ۱۹۴۸ مهاجران یهودی تازه‌وارد از کشورهای گوناگون در خانه‌های روستا اسکان داده شدند. نخستین گروه ۶۰ خانواده بلغاری بودند و سپس مهاجرانی از یمن، مجارستان، رومانی، لهستان و مراکش به آنها پیوستند.[۳۴]

ولید خالدی، مورخ فلسطینی، در سال ۱۹۹۲ بازمانده‌های روستا را چنین توصیف کرده‌است:

شماری خانه کوچک باقی مانده‌اند که چند خانواده یهودی در برخی از آنها ساکنند. یکی از آنها خانه‌ای سیمانی با سقف شیروانی و درها و پنجره‌های مستطیلی است و دیگری همانند آن ولی با سقف تخت. درختان سرو و چنار و بوته‌های صبّار در محل می‌رویند. زمین‌های پیرامون را اسرائیلی‌ها کشت می‌کنند.[۲۶]

جغرافیا

عاقر در بخش میانی دشت ساحلی فلسطین، بر زمینی هموار و در ارتفاع ۶۰ متری از سطح دریا قرار داشت. وادی الناصوفیه (امروزه نحل اکرون) در یک کیلومتری جنوب روستا جریان داشت. راهی فرعی روستا را به جاده اصلی منتهی به رمله پیوند می‌داد.[۳۵]

منابع

  1. ↑ Seymour Gitin and Trude Dothan (۱۹۸۷). «The Rise and Fall of Ekron of the Philistines: Recent Excavations at an Urban Border Site». The Biblical Archaeologist. ۵۰ (۴): ۱۹۷–۲۲۲.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ Khalidi, 1990, p. 359
  3. ↑ Marmelstein, 2016, 'Aqir
  4. ↑ Al-Mukaddasi, translated by Le Strange, 1884, p.60
  5. ↑ Al-Mukaddasi, translated by le Strange, 1890, p.389
  6. ↑ Yakut, iii. 697, translated by le Strange, 1890, p.390
  7. ↑ Sharon, 1997, pp. 107-109
  8. ↑ Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 153
  9. ↑ این کتیبه در ۱۹۵۰ توسط مایر ثبت شد اما به گفته Sharon, 1997, p. 109 «ناپدید شده‌است».
  10. ↑ Robinson and Smith, 1841, vol 3, pp. 21-25. Cited in Khalidi, 1992, p. 360.
  11. ↑ Robinson and Smith, 1841, vol 3, Appendix 2, p. 120
  12. ↑ Grossman, D. (1986). "Oscillations in the Rural Settlement of Samaria and Judaea in the Ottoman Period". in Shomron studies. Dar, S. , Safrai, S. , (eds). Tel Aviv: Hakibbutz Hameuchad Publishing House. p. 378
  13. ↑ Thomson, William McClure, 1859, p. 132
  14. ↑ Guérin, 1869, pp. 36-44
  15. ↑ Socin, 1879, p. 143
  16. ↑ Hartmann, 1883, p. 140
  17. ↑ Conder, C. R. , p. 174
  18. ↑ Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. 408. Quoted in Khalidi, 1992, p. 521
  19. ↑ «Aqir — عاقر». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  20. ↑ Taxel, Y. , Marom, R. , & Nagar, Y. (2025). An Infant Jar Burial from Zarnūqa: Muslim Funerary Practices and Migrant Communities in Late Ottoman Palestine. ʿAtiqot, 117, 269–293.
  21. ↑ Barron, 1923, Table VII, p. 21
  22. ↑ Mills, 1932, p. 19
  23. ↑ «Aqir — عاقر». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  24. ↑ «Aqir — عاقر». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  25. ↑ Department of Statistics, 1945, p. 29
  26. 1 2 3 Khalidi, 1992, p. 360
  27. ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 114
  28. ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 164
  29. ↑ «Aqir — عاقر». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  30. ↑ «Aqir — عاقر». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  31. ↑ «Aqir — عاقر». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  32. ↑ «אודות קרית עקרון». Kiryat Ekron local council. دریافت‌شده در ۲۰۱۰-۰۶-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  33. ↑ «Aqir — عاقر». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  34. ↑ «עאקיר». ویکی‌پدیای عبری. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  35. ↑ «Aqir — عاقر». Interactive Encyclopedia of the Palestine Question. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.